V SA/Wa 450/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. Spółka z o.o P. z siedzibą w Ł. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 29 stycznia 2016 r., do której załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia [...] r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 9 sierpnia 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] r. skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi w wysokości 70.074 zł. Wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Spółki z dnia 29 stycznia 2016 r. W skardze kasacyjnej z dnia 2 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącej zawarł wniosek o przyznanie Spółce prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do skargi kasacyjnej załączono wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...], zawierający żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż złożony przy skardze kasacyjnej wniosek o prawo pomocy jest kolejnym takim wnioskiem złożonym przez skarżącą w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...] r. (vide: k. 17-20 akt), Spółka wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W kolejnym wniosku, zawartym w skardze kasacyjnej oraz sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z dnia [...] r. (k. 154-157 akt), który jest zarazem przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania, Spółka również wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jednocześnie, w myśl art. 245 § 4 p.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżąca żąda przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2016 r.), zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Mając na uwadze okoliczność, iż rozpoznawany wniosek został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku oddalającego skargę, pamiętać także trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego znany jest pogląd, zgodnie z którym, za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r. o sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się "wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych" (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2007 r. o sygn. akt II FZ 93/07). Wskazać zatem należy, iż skarżąca Spółka jest w niniejszej sprawie reprezentowana od samego początku przez profesjonalnego pełnomocnika, który zresztą podpisał i złożył jej skargę. Z kolei, w zakresie kosztów sądowych Spółka zobowiązana była do poniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 70.074 zł, który uiściła w dniu 23 września 2016 r. Na obecnym etapie postępowania sądowego, skarżąca wystąpiła ze skargą kasacyjną, którą sporządził reprezentujący ją profesjonalny pełnomocnik. Na Spółce ciąży natomiast wpis sądowy od skargi kasacyjnej, którego wysokość stanowi połowę wpisu sądowego od skargi. Oceniając zatem wniosek skarżącej w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej Spółki, dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zauważyć należy, iż w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy stwierdził, iż skarżąca posiada majątek trwały, którego wartość znacznie przekracza wysokość ciążącego na niej wpisu sądowego od skargi (skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że wartość jej aktywów trwałych wynosi 9.938.913,16 zł, w tym środki trwałe w budowie obejmują kwotę 1.990.244,41 zł, a zaliczki na środki trwałe to kwota 7.382.113,82 zł). Ponadto jak to zauważył referendarz, ze sprawozdań finansowych spółki za lata 2014 - 2015 jednoznacznie wynika, iż brak jest okoliczności zagrażających prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wobec skarżącej nie toczy się postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne, brak również wpisów o zaległościach, czy zawieszeniu działalności gospodarczej. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego zostało następnie zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 9 sierpnia 2016 r. wskazał dodatkowo, iż podnoszone twierdzenie że Spółka nie prowadzi działalności zarobkowej, nie uzyskuje dochodów oraz posiada liczne zobowiązania, kłóci się z definicją działalności gospodarczej zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U z 2015 r. poz. 584), zgodnie z którą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zdaniem Sądu, skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że jest organizacją non profit, a więc jej ww. twierdzenia, nie znajdują logicznego uzasadnienia, a także stawiają pod znakiem zapytania sens prowadzenia takiej działalności gospodarczej. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPPr z dnia 1 czerwca 2017 r. r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności oświadcza zbliżoną wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok (obecnie 9.745.404,17 zł, poprzednio – 9.838.913,16 zł), co prowadzi do przyjęcia aktualności poprzedniego stanowiska w zakresie odniesienia wartości posiadanego majątku trwałego do wysokości ciążących na Spółce kosztów sądowych, które obecnie są o połowę niższe. Wskazuje także, iż w poprzednim roku obrotowym poniosła stratę, jednakże jej wysokość jest znacznie niższa niż deklarowana wcześniej (obecnie minus 287.295,47 zł, poprzednio minus 452.226,40 zł). Co jednak najbardziej istotne, to Spółka nadal funkcjonuje w obrocie prawnym, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego, nie jest prowadzona również likwidacja Spółki. Wprawdzie podnosi, jak i poprzednio, że nie prowadzi działalności, jednakże twierdzenia te nadal pozostają gołosłowne wobec nieprzedstawienia dokumentów potwierdzających okoliczność zlikwidowania działalności, jej zawieszenia, bądź też postawienia Spółki w stan upadłości. W odniesieniu do środków zgromadzonych na rachunkach bankowych, których skarżąca obecnie – jak wskazuje – nie posiada, przedkłada jedynie dwa wyciągi z okresu od 1 do 30 kwietnia 2017 r., które również w żaden sposób nie dokumentują operacji finansowych, przez co czynią aktualne stanowisko w tym zakresie, zajęte w prawomocnym orzeczeniu z dnia 27 czerwca 2016 r. Zauważyć zatem należy, iż skarżąca nie przedstawia żadnych twierdzeń ani tym bardziej dokumentów źródłowych, które pozwalałyby na przyjęcie, że jej byt czy też sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu w stosunku do poprzednio wykazanej. Co więcej skarżąca, na której spoczywa obowiązek wykazania okoliczności do przyznania prawa pomocy, nie przedkłada żadnych aktualnych dokumentów finansowych w postaci choćby zeznań i deklaracji podatkowych, bilansu, rachunku zysków i strat, wykazu środków trwałych, pełnych wyciągów z rachunków bankowych czy raportów kasowych z okresu minimum 3 miesięcy. Pamiętać przy tym trzeba, iż skarżąca – której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniach z dnia 27 czerwca oraz 9 sierpnia 2016 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie (na obecnym etapie postępowania opłaty sądowej o połowę niższej). Aktualne przy tym pozostaje stanowisko zajęte w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 9 sierpnia 2016 r., zgodnie z którym, skoro skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że jest organizacją non profit, to jej twierdzenia nie znajdują logicznego uzasadnienia, a także stawiają pod znakiem zapytania sens prowadzenia takiej działalności gospodarczej. Warto wskazać również na prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym, jeżeli przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14; dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącej o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej. Skoro bowiem Spółka ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie stanu majątkowego, to porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jej sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.