VIII SA/Wa 525/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] spółka z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 525/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] spółka z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2017 r. [...] spółka z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca", "Spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że "nie zajmuje" się żadną działalnością, nie odnotowuje żadnych wpływów, nie posiada środków trwałych, konta bankowego, a koszty obsługi korespondencji ponosi jej prezes. Do wniosku załączyła bilans, jednostronny rachunek zysków i strat oraz CIT-8 za 2016 r. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy orzekł o odmowie przyznania skarżącej pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 28 sierpnia 2017 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie ponownie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie i orzeczenie o przyznaniu Spółce zwolnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r., sygn. akt II FZ 845/13). Zdaniem Sądu trafna jest ocena referendarza sądowego, że skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości [...] zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Sąd zauważa iż wnioskująca strona jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie upadłości, nie zostało wszczęte wobec niej postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Według oświadczeń złożonych na formularzu PPPr – Spółka prowadzi działalność rolniczą, posiada majątek trwały o wartości [...] zł i w roku 2016 odnotowała stratę w wysokości -[...] zł. Należy podkreślić, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia jej z kosztów sądowych obejmujących m.in. wpis sądowy od skargi. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /NSA/ z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto wskazać należy, że podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników, co wynika z art. 177 §1 Kodeksu spółek handlowych. Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Podkreślić trzeba, że z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też względu, zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Jednocześnie Sąd zauważa, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Wobec powyższego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego należy uznać za prawidłowe. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.