I OSK 2083/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi I. K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2285/16 oddalającym skargę kasacyjną I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1331/14 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania Wyrokiem z dnia 7 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2285/16 (dalej wyrok I OSK 2285/16) Naczelny Sąd Administracyjny: 1. oddalił skargę kasacyjną I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1331/14; 2. zasądził od I. K. na rzecz Uniwersytetu [...] kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Pismem z 6 czerwca 2018 r. I. K. (dalej skarżący), reprezentowany przez r. pr. M. S., wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego prawomocnym wyrokiem I OSK 2285/16. Skarżący podniósł, że skargę opiera na naruszeniu przez Sąd przepisów prawa, skutkujących pozbawieniem go możności działania. Skarżący wniósł o: wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z 7 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2285/16, zaskarżając go w całości; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi; wstrzymanie wykonania w całości ww. orzeczenia ze względu na grożącą skarżącemu niepowetowaną szkodę; zasądzenie na rzecz skarżącego od Rektora Uniwersytetu [...] zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżący zarzucił wyrokowi I OSK 2285/16: 1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 106 § 3 w zw. z art. 160 ppsa przez nie wydanie przez NSA postanowienia w przedmiocie dowodu uzupełniającego z dokumentów, o których przeprowadzenie skarżący wniósł w piśmie z dn. 27.3.2017 r. (data doręczenia NSA 28.3.2017 r.), uzupełnionym pismem doręczonym NSA dn. 10.4.2017 r., co miało istotny [wpływ] na rozstrzygnięcie sprawy i pozbawiło całkowicie skarżącego możliwi skutecznego powołania się na istnienie prawomocnego wyroku sądu cywilnego i skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 365 § 1 kpc, gwarantującej mu uwzględnienie w postępowaniu sądowoadministracyjnym prawomocnego wyroku oddalającego powództwo Uniwersytetu [...] o zapłatę z tytułu odpłatności za studia; b) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lica 2002 r. Prawo ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ppsa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli orzeczenia Sądu I instancji w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 193 ppsa przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 ppsa, polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionej przez skarżącego w piśmie z dnia 27.3.2017 r. okoliczności związania NSA prawomocnym wyrokiem sądu cywilnego oddalającym powództwo Uniwersytetu [...] o zapłatę z tytułu odpłatności za studia, które to związanie wynikało z przepisu prawa materialnego mającego bezpośrednie i bezwzględne zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 365 § 1 kpc, co pozbawiło skarżącego całkowicie możliwości skutecznego powołania się na istnienie prawomocnego wyroku sądu cywilnego i skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 365 § 1 kpc gwarantującej mu uwzględnienie w postępowaniu sądowoadministracyjnym prawomocnego wyroku oddalającego powództwo Uniwersytetu [...] o zapłatę z tytułu odpłatności za studia; c) art. 133 § 1 ppsa przejawiające się w wydaniu orzeczenia z pominięciem istotnej części akt, a to znajdujących się w aktach wyroków sądów cywilnych, przeprowadzenie nieformalnego postępowanie[a] dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 ppsa oraz oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, uniemożliwienie tym samym skarżącemu powołania się na istnienie instytucji przewidzianej w art. 365 § 1 kpc gwarantującej mu uwzględnienie w postępowaniu sądowoadministracyjnym prawomocnego wyroku oddalającego powództwo Uniwersytetu [...] o zapłatę z tytułu odpłatności za studia; d) art. 106 § 3 w zw. z art. 160 ppsa w zw. z art. 233 § 1 kpc przejawiające się w formułowaniu przez sąd ocen odnośnie wyroków sądów cywilnych, co do których skarżący złożył w dniu 27.3.2017 r. wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, mimo niewydania postanowienia o dopuszczeniu takiego dowodu; e) art. 106 § 3 w zw. z art. 160 ppsa w zw. z art. 223 § 1 w zw. z art. 365 § 1 kpc przejawiające się w formułowaniu przez NSA ocen odnośnie wyroków sądów cywilnych, co do których skarżący złożył w dniu 27.3.2017 r. wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego, w sytuacji gdy na mocy art. 365 § 1 kpc sąd administracyjny jest związany prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego i nie może dokonywać ustaleń sprzecznych z wyrokiem sądu cywilnego (k. 3-10v, 11-21 akt I OSK 2083/18). Rektor Uniwersytetu [...] (dalej strona przeciwna) - reprezentowany przez adw. P. P., wniósł odpowiedź na skargę o wznowienie postępowania. Strona przeciwna wniosła o: odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed tut. Sądem o sygnaturze I OSK 2285/16, zakończonego prawomocnym wyrokiem wydanym dnia 7 marca 2018 r.; ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, o oddalenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed tut. Sądem o sygnaturze I OSK 2285/16, zakończonego prawomocnym wyrokiem wydanym dnia 7 marca 2018 r.; jedynie na wypadek nieuwzględnienia powyższych wniosków i wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego przed tut. Sądem o sygnaturze I OSK 2285/16, zakończonego prawomocnym wyrokiem wydanym dnia 7 marca 2018 r. o oddalenie skargi kasacyjnej z 3 czerwca 2016 r.; w każdym przypadku o: oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku; zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów procesu według norm przepisanych (k. 33-41 akt I OSK 2083/18). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego ma charakter nadzwyczajny, ponieważ może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej ppsa). Do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie (art. 275 ppsa). Stosownie do art. 276 ppsa, do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Jednak, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio art. 175 ppsa, w świetle którego skarga kasacyjna winna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. Zgodnie z art. 280 § 1 ppsa sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci. Badanie o jakim mowa w ww. przepisie nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki formalne, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Konstrukcja art. 280 ppsa odpowiada konstrukcji art. 410 kpc, w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 lutego 2005 r., przeto dorobek orzecznictwa Sądu Najwyższego i piśmiennictwa na tle art. 410 kpc jest użyteczny przy rozpatrywaniu spraw na podstawie art. 280 ppsa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominującym jest pogląd, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, co czyni koniecznym badanie w każdej sytuacji, czy twierdzenia skargi będą stanowiły rzeczywiście taką ustawową podstawę wznowienia (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 30.5.1996 r. I CRN 101/195, OSNC 1996/10/138 = R. Pr. 1996/6/34 = Mo. Pr. 1996/12/455, akceptowane przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 849 uw. 17, aprobowane w Przeglądzie orzecznictwa, PS 2000/6/120; postanowienie SN z 29.1.1968 r., I CZ 122/67, OSNC 1968/8-9/154 z aprobującymi omówieniami W. Siedleckiego w Przeglądzie orzecznictwa, PiP 1969/8-9/401 i E. Wengerka i J. Sobkowskiego w Przeglądzie orzecznictwa, NP 1970/5/731; uzasadnienie postanowienia SN z 28.11.1981 r., I CO 5/81, OSNC 1982/5-6/77; postanowienie SN z 26.3.1999 r., III AO 5/99, OSNP 2000/14/564, aprobowane przez J. Gudowskiego w Przeglądzie orzecznictwa, PS 2001/4/107; przykładowo postanowienie SN z: 15.6.2005 r. IV CZ 50/05; 7.7.2005 r. IV CO 6/05; 10.2.2006 r. I PZ 33/05, OSNP 2007/3-4/48; 24.1. 2007 r. III CZ 1/07; 30.5.2007 r. IV CZ 22/07; 22.11.2007 r. III CZ 47/07; 22.1.2009 r. II PZ 42/08; 19.3.2009 r. III CZ 12/09; 6.11.2009 r. I CZ 57/09; 12.3.2010 r. III CZ 6/10; 19.3.2010 r. II PZ 5/10; 17.6.2010 r. II CZ 18/10; 10.11.2010 r. II UZ 29/10; 14.4.2011 r. II UZ 10/11; 18.4.2011 r. III UZ 6/11; 6.6.2012 r. IV CZ 38/12; 14.6.2012 r. I CZ 51/12; wyrok SN z 16.5.2007 r. III CSK 56/07; aprobowane przez K. Weitza w: T. Ereciński, J. Gudowski, K. Weitz, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, LexisNexis 2016, t. III s. 424-428 uw. 12, 14; M. Manowska, Wznowienie postępowania w procesie cywilnym, LexisNexis 2013, s. 245-247; A. Kabat w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, s. 898-899, uw. 3-5). Skarga o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie nie została oparta na ustawowej podstawie, o jakiej mowa w art. 271 pkt 2 ppsa (ani na żadnej innej, przewidzianej w art. 271-274 ppsa), bowiem samo powołanie podstawy skargi o wznowienie postępowania w zakresie przesłanek z art. 271-273 ppsa nie oznacza, że skargę tę rzeczywiście oparto na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzucenia (wyrok SN z 28.10.1999 r. II UKN 174/99, OSNAP 2001/4/133; postanowienie SN z 29.9.1968 r. I CZ 122/67, OSNCP 1968/8-9/154; postanowienie NSA z: 25.9.2001 r. II SA/Gd 970/01; 19.4.2005 r. GSK 1242/04; 25.7.2012 r. I FSK 849/12; 19.12.2012 r. I FSK 1332/12; 4.9.2013 r. I FSK 1424/13, Lex 1363475). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi; taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (postanowienie NSA z: 17.4.2007 r. I FSK 607/06; 5.8.2010 r. I OSK 1092/10; 28.9. 2010 r. I FSK 1051/09; 23.2.2011 r. II OSK 257/11; 7.10.2011 r. I OSK 1722/11; 5.7. 2012 r. I OSK 1057/12; 7.8.2012 r. I OSK 1285/12, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Wojciechowską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 1216-1217, nb 4; postanowienie SN z 15.6.2005 r., IV CZ 50/05, Lex 533865, akceptowane przez K. Weitza – op. cit., s. 424-425, uw. 12). Skarżący opiera skargę o wznowienie postępowania na podstawie określonej w art. 271 pkt 2 ppsa, tj. z powodu naruszenia przepisów prawa, skutkujących pozbawieniem skarżącego możności działania (s. 1 uzasadnienia skargi o wznowienie). Stosownie do przywołanego przepisu można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego orzekającego na gruncie kodeksu postępowania cywilnego, który w zakresie przesłanek wznowienia postępowania z powodu nieważności – w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy – normatywnie odpowiada art. 271 pkt 2 ppsa, ugruntował się pogląd, że o pozbawieniu strony możliwości działania można mówić tylko wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możności działania (uchwała SN z 14.4.1980 r. III CZP 19/80, OSNC 1980/11/250 i wyrok SN z 21.6.1961 r., 3CR 953/60, NP 1963/1/122 z glosą W. Siedleckiego, akceptowane przez H. Knysiak-Sudykę w: red. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 1286-1287, uw. 5). Judykatura wskazuje, że nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony swych praw zachodzi wówczas, gdy strona, wbrew swej woli, została faktycznie pozbawiona możności działania. Ten przejaw nieważności występuje wówczas, gdy na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej strona nie mogła brać i rzeczywiście nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części (pogląd ten jest podzielany zarówno przez sądy administracyjne - postanowienie NSA z 18.5.2018 r. I FSK 1544/17; wyrok NSA z 17.5.2018 r. II GSK 20/18, cbosa; jak i przez Sąd Najwyższy - postanowienie SN z 26.1.2012 r. I UK 272/11, Lex 1215416). Skarga o wznowienie postępowania musi zostać rzeczywiście oparta na ustawowej przesłance wznowienia. Nie wystarczy jedynie powołanie stosownego przepisu ustawy, jak ma to miejsce w niniejszym przypadku. Skarżący uzasadniając dopuszczalność skargi o wznowienie wskazuje, że "W toku postępowania kasacyjnego w sprawie I OSK 2285/16 Naczelny Sąd Administracyjny całkowicie zignorował fakt istnienia prawomocnego wyroku sądu cywilnego oddalającego powództwo Uniwersytetu [...] przeciwko I. K. o zapłatę z tytułu odpłatności za studia, co było z związane z naruszeniem przepisów postępowania, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy... Uwzględnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny okoliczności wypływających z oddalenia powództwa o zapłatę musiałoby się wiązać bowiem z logiczną konsekwencją w postaci uznania niedopuszczalności skreślenia Skarżącego z listy studentów z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów" (s. 5 skargi o wznowienie). Skarżący twierdzi, że naruszenie prawa przez NSA wpłynęło na etap wyrokowania i doprowadziło do "pozbawienia Skarżącego całkowicie możliwości skutecznego powołania się na istnienie prawomocnego wyroku sądu cywilnego i skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 365 § 1 k.p.c... Sąd rozpoznający skargę kasacyjną zlekceważył obowiązek wydania orzeczenia przy uwzględnieniu przepisu z art. 365 § 1 k.p.c..." (s. 6 skargi o wznowienie). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący nie był pozbawiony możności działania, co więcej - w pełni z tego prawa korzystał. Świadczy o tym obszerny fragment skargi o wznowienie (s. 4-5): "Pismem z dnia 27.03.2017r skierowanym do NSA, Skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, a to : 1) odpisu wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...].09.2016 w sprawie o sygn. [...] wraz z uzasadnieniem, którym to wyrokiem oddalono powództwo Uniwersytetu [...] przeciwko I. K. o zapłatę; 2) odpisu wyroku sądu odwoławczego - Sądu Okręgowego w [...] II Cywilny Odwoławczy z dnia [...].03.2017 r. o sygn. akt I[...], którym to wyrokiem sąd oddalił apelację powoda Uniwersytetu [...] od wyroku wymienionego w pkt 1; na okoliczność wykazania bezzasadności roszczeń Uniwersytetu [...] o zapłatę z tytułu odpłatności za studia (nie istnienia zobowiązania), tym samy nie dopuszczalności skreślenia Skarżącego z listy studentów z powodu nie wniesienia opłat. Pismem doręczonym w dniu 10.4.2017 r. do NSA, Skarżący I. K. przedstawił także odpis ww. wyroku zaopatrzony w klauzulę prawomocności. W piśmie z 27.03.2017 r. Skarżący wskazał na fakt związania Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego skargę kasacyjną ww. wyrokiem sądu cywilnego na zasadzie art. 365 § 1 k.p.c.". Z akt sprawy III SA/Kr 1331/14 wynika, że skarżący osobiście wniósł: pismo z 27 marca 2017 r., wraz z załączonymi odpisami obu powołanych wyroków: [...] i [...], opatrzonymi pieczęciami właściwych Sądów; pismo z 6 kwietnia 2017 r., z załączoną kserokopią odpisu sentencji wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2017 r. [...], ze stwierdzeniem prawomocności wyroku z dnia [...] kwietnia 2017 r., poświadczonym notarialnie za zgodność kserokopii z okazanym oryginałem (k. 243-247; 249-251 akt III SA/Kr 1331/14). Składając oba te pisma procesowe wraz z załącznikami, skarżący w pełni korzystał z możności działania w sprawie sądowoadministracyjnej. Mimo, że w protokole rozprawy kasacyjnej brak postanowienia o dopuszczeniu dowodu z nadesłanych przy powołanych pismach skarżącego odpisów wyroków Sądów powszechnych, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadził dowód z odpisów obu wyroków i do nich się odniósł. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, "że przywołane w piśmie procesowym skarżącego kasacyjnie z 27 lutego 2018 r. wyroki sądów cywilnych pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze dlatego, że dotyczą one stosunku cywilnoprawnego pomiędzy skarżącym kasacyjnie a Uniwersytetem [...], a nie stosunku administracyjnoprawnego z zakresu władztwa zakładowego istniejącego w rozpoznawanej sprawie pomiędzy studentem (użytkownikiem zakładu) a uczelnią. Po drugie zaś dlatego, że powództwo skarżącego kasacyjnie zostało oddalone z powodu uwzględnienia zarzutu przedawnienia" (s. 12 akapit 2 uzasadnienia wyroku I OSK 2285/16). Polemika w zakresie oceny związania NSA wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] września 2016 r. sygn. akt [...] i wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. sygn. akt [...] nie wyczerpuje ustawowych przesłanek, które dopuszczają rozpatrzenie niniejszej skargi na rozprawie. Skarżący w swoim wywodzie w istocie nie uzasadnia, że zaistniała podstawa wznowienia z art. 271 pkt 2 ppsa, a kontestuje słuszność wyroku I OSK 2285/16. W doktrynie prawa trafnie wskazuje się, że w ramach badania dopuszczalności skargi o wznowienie sąd musi także ocenić – w wypadkach w których to jest aktualne – czy skarga nie jest niedopuszczalna z tego powodu, że okoliczność, którą powołano jako jej podstawę, była badana – z wynikiem negatywnym – w prawomocnie zakończonym postępowaniu (K. Weitz – op. cit, s. 423, uw. 8). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 ppsa, odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Ze względu na charakter niniejszego rozstrzygnięcia zbędne stało się ustosunkowanie do wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania wyroku NSA z 7 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2285/16. Brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi o wznowienia postępowania, odrzuconej na posiedzeniu niejawnym (art. 276 ppsa).