I OSK 1208/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 112/16 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz P. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2016 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z upoważnienia Wójta Gminy [...] odmówiono P. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawca przedstawił orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, jednak w orzeczeniu tym nie stwierdzono, aby niepełnosprawność jego matki powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. To na ubiegającym się o oświadczenie ciąży przedłożenie dokumentów organowi, tak aby mógł on ustalić jak najściślej datę powstania niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez P. P., decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. SKO w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia daty powstania niepełnosprawności, gdyż informacja ta winna być zawarta w orzeczeniu, a organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym związane są co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2005 r. nie wynika jednoznacznie, że niepełnosprawność matki – K. P. powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z tym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na skutek skargi wniesionej przez P. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie składu orzekającego zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonych decyzji, ponieważ wyżej wskazanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w sprawie. Podniesiono, że skarżący nie powinien być traktowany gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w ww. przepisie warunków, ale tym bardziej gdy – wobec treści orzeczenia o niepełnosprawności – okaże się, że nie da się ustalić, kiedy ona powstała, a więc nie można wykluczyć, że w tym okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji Sąd nie podzielił poglądu organów, że na skarżącym ciążył obowiązek przedłożenia dokumentów potwierdzających datę powstania niepełnosprawności matki K. P.. Wskazano, że wnioskodawca wywiązał się ze swej powinności przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności, a za brak wskazania w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności nie może ponosić negatywnych konsekwencji orzeczniczych, skoro nie jest to wynikiem jego prawnego zaniechania. W związku z tym obowiązek ustaleń co do daty wskazanej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 obciąża organ administracji. Powinnością organów było poinformowanie skarżącego o potrzebie przedłożenia uzupełniającej dokumentacji medycznej poświadczającej czasookres powstania niepełnosprawności u K. P. z jednoczesnym pouczeniem, że zaniechanie powyższego będzie implikowało merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. Jednocześnie Sąd nakazał organom w ponownym postępowaniu uwzględnienie wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowanej w wyroku. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z upoważnienia Wójta Gminy [...] ponownie odmówiono przyznania P. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z powodu niespełnienia wszystkie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W nawiązaniu do wyroku WSA w Olsztynie organ podjął czynności procesowe celem ustalenia daty, a właściwie czasookresu wskazanego w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2. Wnioskodawca został wezwany do przedłożenia uzupełniającej dokumentacji medycznej poświadczającej czasookres powstania niepełnosprawności u K. P.. Został on także przesłuchany i zeznał, że matka leczy się od kilkunastu lat (od 1995 r. jest na rencie inwalidzkiej z KRUS). Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie data powstania niepełnosprawności jest warunkiem niezbędnym do ustalenia prawa do świadczenie pielęgnacyjnego. Podano, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki - zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez KRUS w dniu [...] lipca 2005 r. – została określona jako: od "trwa nadal" do "na stałe". W ocenie organu treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w tym względzie jasna i na podjęte rozstrzygnięcie nie ma wpływu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Skutkiem wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż orzekł on ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Skoro zaś ustawodawca nie zmienił tego przepisu, to oznacza, że jego zamierzoną wolą jest w istocie wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ stwierdził, że nie może uznać, że nie ma prawa do zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Od decyzji tej odwołał się P. P.. Zarzucił, że organ nie zastosował się do wskazań co do dalszego postępowania, a rozstrzygając sprawę nie uwzględnił wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowanej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2015 r. Podniósł, że nie powinien być traktowany gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w ww. przepisie warunków, ale tym bardziej – gdy wobec treści orzeczenia o niepełnosprawności - nie da się ustalić, kiedy ona powstała. Podkreślił, że został wezwany do uzupełnienia materiału dowodowego przez przedłożenie dokumentacji medycznej, co jest niezgodne z wyrokiem Sądu, który określił, że kwestia powstania niepełnosprawności przez matkę skarżącego straciła na znaczeniu w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. SKO w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że na tle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. ukształtowały się dwie, sprzeczne ze sobą, linie orzecznicze sądów administracyjnych. Według pierwszej z nich bezpośrednią konsekwencją jego wydania jest utrata przez art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Skutkiem tego wyroku jest zatem stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Drugi z poglądów kładzie nacisk na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wyraźnie stwierdził, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Trybunał zalecił ustawodawcy korektę stanu prawnego niwelującą stwierdzoną niezgodność z Konstytucją. Wskazano, że z uwagi na treść art. 153 P.p.s.a. obowiązkiem zarówno organu pierwszej instancji, jak też Kolegium, jest uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonej w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt SA/Ol 623/15. Podano, że w tym wyroku Sąd uznał, iż skarżący nie powinien być traktowany gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych warunków, ale tym bardziej gdy okaże się, że nie da się ustalić, kiedy ona powstała. Wskazano jednak, że w końcowej części uzasadnienia Sąd zarzucił orzekającym w sprawie organom naruszenie przepisów k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu czasu powstania niepełnosprawności oraz zaniechaniu wezwania wnioskodawcy do przedstawienia dokumentacji medycznej z jednoczesnym pouczeniem o konsekwencjach niedostosowania się do tego wymogu. Zdaniem Kolegium Sąd uznał za prawnie relewantną kwestię momentu powstania niepełnosprawności u K. P., a zatem przychylił się do drugiego z prezentowanych wcześniej stanowisk, co znajduje także potwierdzenie w linii orzeczniczej przyjętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie. Podano, że w taki sposób zrozumiał wskazania Sądu organ pierwszej instancji, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające dotyczące momentu powstania niepełnosprawności u matki wnioskodawcy, a Kolegium również w ten sposób interpretuje ocenę prawną i wskazania Sądu w tej sprawie. Podniesiono, że z przedstawionych przez wnioskodawcę kopii dokumentów wynika, iż urodzona w dniu [...] sierpnia 1955 r. K. P. do 1995 r. pracowała w gospodarstwie rolnym (miała wówczas 40 lat), a dolegliwości bólowe nóg odczuwa od 1983 r. (miała wówczas 28 lat). Dostarczone przez stronę dokumenty nie pozwalają zatem na stwierdzenie, iż niepełnosprawność K. P. powstała przed ukończeniem terminów określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w ocenie Kolegium wyczerpane zostały wszelkie dostępne możliwości dowodowe. P. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na powyższą decyzję. Zażądał uchylenie decyzji w całości, jak również uchylenia decyzji organu I instancji. Zarzucił, że organy rażąco naruszyły art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmieniony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., art. 190 ust. 1 oraz 4 Konstytucji oraz art. 145 a § 1 k.p.a. poprzez pominięcie tych norm prawnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podniósł, że spełnia wszystkie wymogi niezbędne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jego sytuacja prawna uległa zmianie na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Podał, że na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jednakże organy nie zastosowały wykładni wyroku dotyczącego jego sytuacji. Skarżący wyjaśnił, że jego matka nie może funkcjonować bez opiekuna i wymaga stałej, całodobowej opieki, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Także jego ojciec posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga ciągłej i całodobowej opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Sąd stwierdził, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez WSA w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, wskazując że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w sprawie. W związku z tym skład orzekający wyraźnie stwierdził, że skarżący nie powinien być traktowany gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w ww. przepisie warunków, ale tym bardziej gdy – wobec treści orzeczenia o niepełnosprawności – okaże się, że nie da się ustalić, kiedy ona powstała, a więc nie można wykluczyć, że w tym okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wprawdzie Sąd nakazał organowi podjęcie działań celem ustalenia daty lub czasokresu wskazanego w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., ale wskazał także, że przy ponownym rozstrzyganiu sprawy ponownie organy uwzględnią wykładnię przepisu art. 17 u.ś.r. zaprezentowaną w wyroku. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest przede wszystkim pod kątem zgodności z art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. także sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania. W niniejszej sprawie organy nie podporządkowały się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Olsztynie dnia 27 sierpnia 2015 r. Zarówno bowiem organ I instancji, jak i organ odwoławczy dokonały własnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., pozostającej w sprzeczności z interpretacją tego przepisu zaprezentowaną w wskazanym wyroku Sądu. Sąd I instancji stwierdził, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepis art. 153 P.p.s.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2016 r. Działając na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący kasacyjnie zarzucił nieważność postępowania i stwierdził, że w rozpoznawaniu sprawy wzięło udział dwóch sędziów P. C. i H.R. podlegających wyłączeniu z mocy ustawy. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu, że orzekający w sprawie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie zastosowały się do oceny i wskazań Sądu zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia 27 sierpnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Ol 623/15. SKO w [...] wniosło o: ‒ uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Olsztynie do ponownego rozpoznania; ‒ zasądzenie na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W ocenie SKO w [...] wyrok będącym przedmiotem skargi kasacyjnej, obciążony jest wadą nieważności postępowania. Wyrażone w wyroku Sądu I instancji stanowisko nie może być zaakceptowane. W konsekwencji zaskarżony wyrok nie powinien się ostać. Zaskarżony wyrok wydany został w składzie orzekającym z udziałem sędziów: P. C. i H. R. Sędziowie ci podlegali wyłączeniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a., bowiem brali udział w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15 uchylającym decyzję SKO w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. znak SK0.82.466.2015 utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o odmowie przyznania P. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad K. P. Oba wyroki dotyczyły tej samej sprawy w znaczeniu materialnym. Zachodzi w niej tożsamość stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw – prawnej i faktycznej. Biorąc pod uwagę zmiany treści przepisu art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. zaznaczono, że w orzecznictwie NSA ukształtowanym przed dodaniem pkt 6a do art. 18 § 1 sytuacje takie kwalifikowane były jako przypadek nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Takie stanowisko zajmował NSA w wyrokach: II OSK 683/08, II OSK 1110/08, II OSK 1218/09, II OSK 1741/08, II OSK 319/09, II FSK 2203/09. Niezależnie od powyższego, zdaniem SKO w [...], przedmiotowy wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 ust. 1 pkt c i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd błędnie uznał, iż orzekający w sprawie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz SKO w [...] nie zastosowały się do oceny i wskazań Sądu zawartych w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15. Między oceną prawną wyrażoną w powołanym wyżej wyroku a wskazaniami co do dalszego postępowania istniała oczywista sprzeczność, uniemożliwiająca pełne zrozumienie motywów, jakimi kierował się Sąd oraz zastosowanie się do sformułowanej w ten sposób oceny prawnej. Na sprzeczność tą zwróciło uwagę SKO w [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], w którym podkreślono, iż wykładnia art. 17 ust lb ustawy o świadczeniach rodzinnych rodzi istotne problemy związane z zastosowaniem się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13. Na tle tego orzeczenia ukształtowały się bowiem dwie, sprzeczne ze sobą, linie orzecznicze sądów administracyjnych. Według pierwszej z nich, bezpośrednią konsekwencją wydania wymienionego wyżej wyroku TK jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych we wskazanym w nim zakresie domniemania konstytucyjności. Skutkiem tego wyroku jest zatem stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku (por. wyroki: WSA w Gdańsku z 5 listopada 2015 r. sygn. III SA/Gd 705/15, WSA w Opolu z 27 października 2015 r. sygn. II SA/Op 289/15, WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, WSA w Bydgoszczy z 24 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 327/15). Drugi z poglądów wyrażanych przez sądy administracyjne, kładzie nacisk na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który wyraźnie stwierdził, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie. Trybunał zalecił ustawodawcy korektę stanu prawnego niwelującą stwierdzoną niezgodność z konstytucją (por. wyroki: NSA z dnia 10 lutego 2015 r., sygn. I OSK 2926/14, WSA w Szczecinie z 15 października 2015 r., sygn. II SA/Sz 424/15, WSA w Łodzi z dnia 9 września 2015 r., sygn. II SA/Ld 694/15, WSA w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Bk 464/15, WSA w Bydgoszczy z dnia 5 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Bd 676/15). W uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Ol 623/15 WSA w Olsztynie uznał, iż skarżący nie powinien być traktowany gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny nie tylko wówczas, gdyby niepełnosprawność powstała w czasie, gdy osoba ta nie spełniała określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych warunków, ale tym bardziej gdy okaże się, że nie da się ustalić, kiedy ona powstała. W końcowej części uzasadnienia Sąd zarzucił jednak orzekającym w sprawie organom administracji publicznej naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na nie wyjaśnieniu czasu powstania niepełnosprawności oraz art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie wezwania wnioskodawcy o przedstawienie dokumentacji medycznej z jednoczesnym pouczeniem o konsekwencjach niedostosowania się do tego wymogu. Orzekające w sprawie organy obu instancji przyjęły, że Sąd uznał za prawnie relewantną kwestię momentu powstania niepełnosprawności u K. P.. Oznacza to, iż przychylił się do drugiego z prezentowanych wcześniej stanowisk. Ma to też potwierdzenie w linii orzeczniczej przyjętej przez WSA w Olsztynie (wyrok z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 994/15; oraz z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 732/15). Skarżący kasacyjnie stwierdził, że rozbieżność ta spowodowana była faktem, iż przeważająca część uzasadnienia prawnego wyroku wydanego w sprawie sygn. akt II SA/Ol 623/15 nie została sformułowana przez skład orzekający, lecz została w niemal identycznej formie powielona (znaczna część akapitu 15 i oraz w pełnym zakresie akapity: od 16 do 23, 26 i 28) z uzasadnienia wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1507/14. Nie podejmując własnej oceny, Sąd zawarł nieadekwatne wskazania co do dalszego postępowania. Z powodu braku jednoznaczności twierdzeń zawartych w omawianym uzasadnieniu wyroku, nie można zarzucić organom, że dostosowały się do wskazań w nim zawartych i odpowiednio do nich zinterpretowały ocenę prawną Sądu. W wyroku z 30 października 2014 r., sygn. akt I GSK 143/13, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż ocena prawna, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., wiąże wówczas, gdy została wyrażona w sposób jednoznaczny i umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. P. P. wniósł odpowiedź na powyższą skargę kasacyjną, domagając się jej oddalenia i zasądzenia na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wnoszący stwierdził, że analiza skargi kasacyjnej nie pozwala skarżącemu zgodzić się z przedstawionym w niej stanowiskiem i jego uzasadnieniem. SKO powołuje się na rzekome wystąpienie przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności postępowania. Wskazuje udział w jej rozpatrywaniu sędziów WSA w Olsztynie, którzy wcześniej brali udział w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 623/15. Istotną okolicznością jest fakt, iż sprawa o sygn. akt II SA/Ol 623/15 zakończyła się w pierwszej instancji, wydaniem w dniu 27 sierpnia 2015 r. wyroku o charakterze kasatoryjnym, przez co sprawa nie była rozpatrywana przez organ wyższej instancji. Tym samym, realizacja wskazanej przez organ przesłanki nieważności nie mogła mieć miejsca. Również orzeczenia przywołane przez organ, odnoszą się często do stanów faktycznych różnych od tego, który został ustalony w niniejszej sprawie. Przedstawiony przez organ pogląd nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w doktrynie, a także w znacznej części orzecznictwa. Zgodnie orzeczeniem NSA z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II GSK 274/08, przepis art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a należy rozumieć jako odnoszący się do sytuacji, gdy sędzia brał udział w postępowaniu przed bezpośrednio niższą bądź wyższą instancją w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, ale i do sytuacji, gdy sędzia ten brał udział w tej samej sprawie w wydaniu wcześniejszego orzeczenia kasatoryjnego. W opozycji do niego wnoszący odpowiedź na skargę kasacyjną przytoczył stanowisko doktryny, zgodnie z którym "(...) pogląd wyrażony w tym orzeczeniu NSA nie jest trafny. Po pierwsze, jest on niezgodny z wykładnią językową i postulatem ścisłej wykładni przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Niewątpliwie nie mamy tu przecież do czynienia z "braniem udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia". Po drugie, trudno pogodzić go z wykładnią systemową i celowościową. Otóż ocena prawna wyrażona w kasatoryjnym wyroku WSA, który to wyrok nie został zaskarżony skargą kasacyjną, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także NSA rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Skoro tak, to NSA nie może wyrazić – w niezmienionym stanie prawnym i faktycznym – odmiennej oceny prawnej od tej sformułowanej w poprzednim, niezaskarżonym wyroku WSA. Ergo, nie istnieje tutaj ryzyko braku bezstronności sędziego ponownie orzekającego w danej sprawie. Wykładnia przyjęta w powołanym wyżej wyroku z dnia 1 października 2008 r. nie realizuje celu instytucji wyłączenia sędziego" ("Nieważność postępowania sądowoadministracyjnego jako podstawa skargi kasacyjnej" dr Grzegorz Rząsa, rok 2011, Wydawnictwo C.H. BECK). Przedstawione powyżej stanowisko, pozbawia zasadności przedstawiane przez organ zarzuty dotyczące nieważności postępowania, a jednocześnie wskazuje najbardziej istotne wady przedstawionej w skardze kasacyjnej wykładni art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Tożsame wnioski płyną z analizy orzecznictwa sądów administracyjnych. Orzeczenie NSA z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 904/09, z którego wynika, że "Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 28 sierpnia 2008 r., w sprawie II OSK 1533/07, że regulacja art. 18 § 1 pkt 6 nie dotyczy sytuacji, w których ten sam sędzia orzeka ponownie w sprawie, w której uprzednio zapadł wyrok w pierwszej instancji uchylający decyzję i została wniesiona do sądu skarga na nową decyzję, wydaną po wyroku sądu administracyjnego. Pod pojęciem "zaskarżone orzeczenie" należy rozumieć wyłącznie orzeczenie wydawane przez sąd. Powyższe orzeczenie stoi w opozycji do stanowiska przedstawionego przez organ w skardze kasacyjnej oraz wskazuje na powtarzalność wykładni badanej kwestii dokonywanej przed NSA. Podobne stanowisko wynika również z orzeczenia NSA z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt II Oz 345/12, w którym Sąd ten stwierdził, że "przepis art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) nie może stanowić podstawy do wyłączenia z mocy samej ustawy sędziego, który poprzednio orzekał w tej samej instancji w sprawach sądowoadministracyjnych pomiędzy tymi samymi stronami, wszczynanych odrębnymi skargami na ostateczne decyzje administracyjne, wydawane w granicach danej sprawy administracyjnej". P. P. nie zgadza się również ze stawianym przez organ zarzutem dotyczącym naruszenia przez WSA w Olsztynie art. 146 § 1 ust. 1 pkt c i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. Skarga kasacyjna, zawiera powierzchowną ocenę uzasadnienia wyroku WSA w Olsztynie. Stwierdził tym samym, że to właśnie organy obu instancji dopuściły się naruszenia art. 153 P.p.s.a., nie stosując się do wykładni prawa zaprezentowanej przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia wydanego w sprawie o sygn. II SA/Ol 623/15. Wyrok WSA w Olsztynie niewątpliwie przedstawił rzeczową ocenę prawną sprawy oraz wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie wyroku przedstawiło interpretację wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz opinię odnośnie zakresu i sposobu jego obowiązywania w systemie prawnym. Ocena ta, była jasna i precyzyjna, jednak organy starają się wytworzyć i zastosować własną odmienną interpretację przepisów. Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że SKO nie odwoływało się od pierwszego wyroku WSA w [...]. Podkreślił także, że ocena prawna wyrażona przez sąd w konkretnej sprawie winna wiązać organy niezależnie od poglądów prawnych wyrażonych przez sądy w innych sprawach. Nie zgodził się też z poglądem, że pomiędzy oceną prawną dokonaną w wyroku WSA w Olsztynie a wskazaniami co do dalszego postępowania istniała sprzeczność. Sprzeczność wynikała z dwóch odmiennych linii orzeczniczych sądów administracyjnych, natomiast nie z orzeczenia, które zgodnie z art. 153 P.p.s.a. wiązało SKO w niniejszej sprawie. Skarżący kasacyjnie nie wskazał, gdzie i w jakim zakresie Sąd nie rozstrzygnął istotnych wątpliwości w niniejszej sprawie. Organ sam stwarza wątpliwości, powołując się na orzeczenia wydane w innych sprawach o odmiennych stanach faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie z urzędu żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego i będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia zarzutów tej skargi. W przedmiotowej sprawie skarżący podniósł zarzut nieważności postępowania Zdaniem skarżącego WSA w Olsztynie dopuścił się naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a., bowiem w składzie orzekającym brali udział sędziowie wyłączeni z mocy ustawy stosownie do art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a., co jest przesłanką stwierdzenia nieważności zaskarżonego wyroku. Skarżący kasacyjnie uznał, że okoliczność, iż Sędziowie WSA P. C. i H. R. rozpoznawali sprawę o sygn. akt II SA/Ol 623/15 ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, gdzie wyrokiem z dnia z dnia 27 sierpnia 2015 r. uchylono zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jest okolicznością wskazaną w art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a., która z mocy ustawy powoduje wyłączenie tych sędziów od orzekania w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumowanie to jest błędne. Z treści art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wynika, że nieważność postępowania sądowoadministracyjnego zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy zachodzi w przypadkach wskazanych w art. 18 § 1 P.p.s.a. W art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przedmiotowego wyroku stwierdza się, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji lub postanowienia administracyjnym zwyczajnym brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy, uznać należy, że wskazani sędziowie biorący udział w wydaniu wyroku z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, rozpoznając przedmiotową sprawę, nie spełniali wymogów wyłączenia sędziego stawianych w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., gdyż w rozpatrywanym przypadku nie chodziło o udział tego samego sędziego w wydaniu wyroku kończącego postępowanie w sprawie dotyczącej kontroli legalności decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym a następnie nadzwyczajnym. Należy zwrócić uwagę na aktualne stanowisko ustawodawcy, który to ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2015 r. poz. 658) dokonał zmiany przepisu art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. ograniczając przesłanki wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy. Jednym z celów tej zmiany było usprawnienie działalności orzeczniczej sądów i zabezpieczenie sprawnego niezagrożonego przewlekłością przebiegu postępowania. Skarżący kasacyjnie upatruje podstawę nieważności postępowania w przepisie art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Przepis ten w dacie orzekania przez Sąd I instancji stanowił, iż sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Skarżący kasacyjnie wskazał, że w poprzednim stanie prawnym (przed dodaniem pkt 6a do § 1 art. 18 P.p.s.a. – tj. przed 8 stycznia 2010 r.) sytuacje takie jak w niniejszej sprawie, były kwalifikowane jako przypadek nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. W ocenie NSA zmiana z dniem 15 sierpnia 2015 r. regulacji zawartej w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. polegająca na ograniczeniu przesłanki wyłączenia sędziego ma wpływ na interpretację art. 18 § 1 pkt 6 tej ustawy. Gdyby bowiem rozumieć ten ostatni przepis w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, to w istocie przesłanki wyłączenia sędziego – pomimo nowelizacji ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) – pozostałyby w kształcie dotychczasowym. Dlatego też NSA w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę nie podzielił zawartego w skardze kasacyjnej poglądu, że w sprawie zachodził przypadek nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. NSA zwraca również uwagę na to, iż przepis art. 18 ust. 1 pkt 6 P.p.s.a. był w przeważającej części orzecznictwa sądowoadministracyjnego interpretowany w ten sposób, że regulacja ta nie dotyczy sytuacji, w których ten sam sędzia orzeka ponownie w sprawie, w której uprzednio zapadł wyrok w pierwszej instancji uchylający decyzję i została wniesiona do sądu skarga na nową decyzję, wydaną po wyroku sądu administracyjnego. W takiej sytuacji wyrok uchylający decyzję administracyjną nie jest "zaskarżonym orzeczeniem" w rozumieniu art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07 oraz z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 904/09). Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu powyższego przepisu, oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. ("Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", J.P. Tarno, LexisNexis, Warszawa 2008 r.). Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, uchylił pierwotne decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Sąd stwierdził, że –"Jeśli chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia oraz wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych to wskazać należy, że dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i wyżej przedstawionej możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w pkt 8 uzasadnienia wyroku w sprawie K 38/13 należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa". Ponadto Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, iż "Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich, jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Wskazano wyżej, że zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej. Zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu może być stosowany". Sąd I instancji zaznaczył też, "że wedle dominującego poglądu doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego). Brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84)." Analiza przytoczonych fragmentów uzasadnienia wyraźnie wskazuje, iż Sąd Wojewódzki w wyroku z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15, nakazał organom rozpatrującym sprawę kierować się sentencją wyroku TK, gdyż zapis zawarty w pkt 8 uzasadnienia wyroku TK nie jest elementem rozstrzygającym o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązującego prawa. Dlatego też myli się, w ocenie NSA, autor skargi kasacyjnej, że pogląd prawny Sądu nie był jednoznaczny i dawał podstawy do wyboru – przez organy – właściwego poglądu, spośród poglądów zawartych w dwóch różnych liniach orzeczniczych ukształtowanych na tle wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z przywołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Sam autor skargi kasacyjnej wskazuje, że drugi z poglądów prawnych kładzie nacisk na uzasadnienie wyroku TK. Trybunał w uzasadnieniu stwierdził, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie ust. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenie, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie wskazanym w przepisie. Sąd Wojewódzki wyjaśnił natomiast, że wobec tych problemów interpretacyjnych – uzasadnienie orzeczenia Trybunału nie wiąże Sądu. Dlatego też rację ma Sąd I instancji, stwierdzając, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 153 P.p.s.a. Wada ta musiała zaś skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.