I FZ 123/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 838/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia 20 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2014 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. 1. Postanowienie sądu I instancji Postanowieniem z dnia 12 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 838/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. w likwidacji odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia 20 października 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I kwartał 2014 r. W uzasadnieniu ww. orzeczenia WSA wskazał, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie może zostać uwzględniony, gdyż jego uzasadnienie - zawierające jedynie ogólnikowe stwierdzenie, że spółka znajduje się likwidacji i z uwagi na sytuację finansową wykonanie zaskarżonej decyzji spowodowałoby znaczną szkodę oraz skutki niemożliwe do odwrócenia - nie pozwala na dokonanie oceny, czy w sytuacji faktycznej wnioskodawcy zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie tego środka. Do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest bowiem wystarczające samo przekonanie wnioskodawcy, że wykonanie decyzji wywoła szczególnie niekorzystne konsekwencje. Brak wyczerpującego uzasadnienia wniosku uniemożliwia jego merytoryczną ocenę. Ponadto rozstrzygnięcie, którego wstrzymania domaga się skarżąca ma charakter pieniężny, a skutki jego wykonania są co do zasady odwracalne. 2. Zażalenie W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: P.p.s.a.) i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji, względnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie zaskarżonych skargą decyzji podatkowych. W uzasadnieniu zażalenia jego autor podniósł, że całkowite wykonanie decyzji pozbawi spółkę środków niezbędnych do jakiegokolwiek funkcjonowania, zaś uzasadniające wstrzymanie decyzji okoliczności zostały również podniesione przez spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 61 § 3 zdanie pierwsze P.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd - co do zasady - może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy w żaden sposób nie uzasadnia bowiem żądania wniosku. Oznacza to, że na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. to podmiot skarżący, w celu uzyskania ochrony własnego interesu, po tym jak wniesie skargę - bądź równocześnie z dokonaniem tej czynności - występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji przez sąd administracyjny, ma obowiązek wykazania istnienia oraz uzasadnienia ustawowych przesłanek popierających to żądanie. Przedstawiony powyżej sposób wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a. jest ugruntowany w orzecznictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13, orzeczenia dostępne w CBOSA). Wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wymaga podania okoliczności, z którymi wiąże się szkoda lub trudne do odwrócenia skutki (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2008 r., II OZ 65/08, z 15 lutego 2008 r., II OZ 110/08, CBOSA). Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, kontrolujący zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został zgromadzony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r. II FZ 417/10, z 19 lipca 2017 r., I FZ 139/17). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa zawsze na skarżącym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konstatacja sądu I instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła istnienia określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. przesłanek, warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, była przedwczesna. Bezsporne jest wprawdzie, że we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji spółka w sposób lakoniczny i ogólnikowy wskazała przyczyny uzasadniające udzielenie jej wnioskowanej ochrony tymczasowej, podkreślając przede wszystkim fakt, że spółka znajduje się w stanie likwidacji, a toczące się postępowanie podatkowe zakończone zaskarżoną decyzją spowodowało, że spółka nie była w stanie wywiązywać się ze swoich zobowiązań, co w znaczący sposób przełożyło się na jej sytuację finansową (s. 4 skargi). Należy jednakże zauważyć, że w toku postępowania sądowego dotyczącego decyzji objętej wnioskiem o wstrzymanie wykonania skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w którym również przedstawiła swoją aktualną sytuację (postanowieniem z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 838/17 WSA w Rzeszowie zmienił zaskarżone przez spółkę postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 stycznia 2018 r. i przyznał spółce prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 20.000 zł). W zaskarżonym postanowieniu z dnia 12 marca 2018 r. sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do danych zawartych w znajdujących się w aktach niniejszej sprawy dokumentach przedstawiających sytuację finansową spółki i nie poddał ich ocenie pod kątem ewentualnego spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Tymczasem w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji sąd administracyjny powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności w nim podniesione, a ponadto także te, które wynikają z całości akt sprawy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2016 r., I OZ 38/16; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 sierpnia 2017 r., I SA/Wr 16/17; CBOSA; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. 4, Warszawa 2012, s. 233). NSA w składzie obecnym w całości podziela stanowisko wyrażone przez NSA w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I FZ 337/17 (dostępnym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach): "Pomimo (...) że przesłanki udzielenia prawa pomocy określone w art. 246 P.p.s.a. nie są tożsame z warunkami udzielenia ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a., nie ma przeszkód (a wręcz wskazane jest), aby informacje przedstawione przez stronę skarżącą w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny wykorzystał również na potrzeby postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Informacje te wszak zostały przedstawione przez stronę skarżącą i znajdują się w aktach sprawy". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia w celu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ponownej oceny wniosku skarżącego, z uwzględnieniem całokształtu znajdujących się w aktach sprawy informacji i dokumentów. Powyższe nie przesądza jednakże o zasadności tego wniosku. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.