IV SA/Po 463/20
WyrokWSA w Poznaniu2020-07-01
Skład orzekający: Tomasz Grossmann, Józef Maleszewski, Maria Grzymisławska-Cybulska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie sprawującej opiekę nad ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona (matka skarżącej) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy obu instancji nadmiernie formalistycznie zinterpretowały art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, opierając się wyłącznie na literalnym brzmieniu przepisu i braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u współmałżonka osoby wymagającej opieki. Sąd podkreślił, że należy brać pod uwagę obiektywną zdolność współmałżonka do sprawowania opieki, a także cel świadczenia pielęgnacyjnego, który ma rekompensować koszty opieki sprawowanej przez rodzinę.Stan faktyczny
Skarżąca R. S. ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem, W. S. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że niepełnosprawność ojca powstała po ukończeniu przez niego 25. roku życia. Organ II instancji (SKO) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że choć przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie jest już aktualna po wyroku TK, to świadczenie nie przysługuje, ponieważ żona W. S. (matka skarżącej) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a W. S. pozostaje w związku małżeńskim. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając błędną wykładnię przepisów i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta J. oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 01 lipca 2020 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej R. S. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania R. S., utrzymało w mocy decyzję [...] Burmistrza Gminy i Miasta J. z [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Przywołaną wyżej decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Burmistrza Gminy i Miasta J. (dalej też jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania R. S. (zwanej też dalej "Wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, W. S., wskazując jako powód odmowy fakt, że niepełnosprawność wyżej wymienionego powstała po ukończeniu 25. roku życia.
Z tą decyzją nie zgodziła się Wnioskodawczyni, która złożyła odwołanie.
Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza – przywołaną na wstępie decyzją z [...] stycznia 2020 r. – SKO uznało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.ś.r.") bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W związku powyższym SKO stwierdziło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności W. S. (po ukończeniu [...]. roku życia) jest nieuzasadniona.
Zarazem jednak SKO zauważyło, że W. S. mieszka wraz ze swoją żoną T. S. (lat [...]). Z ustaleń postępowania wynika, że T. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (nie przedłożono żadnego orzeczenia). Z wyjaśnień Skarżącej oraz wywiadu środowiskowego wynika, że strona sprawuje opiekę nad chorym ojcem. Skarżąca podnosi ponadto, że żona W. S., z uwagi na stan zdrowia, nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem. W świetle przedstawionego stanu faktycznego organ II instancji podzielił stanowisko Burmistrza, że Wnioskodawczyni nie jest uprawniona do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad W. S.. Jednakże, zdaniem SKO, odmowa oparta jest o przepis art. 17a ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., z którego wprost wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. T. S., żona W. S., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta, w ocenie organu II instancji, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej. Albowiem SKO – jak samo podkreśliło – podzieliło pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 14 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 225/19, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiadanie tego orzeczenia przez współmałżonka osoby wymagającej opieki jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki, pozostaje w związku małżeńskim.
Skargę na opisaną decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła R. S., reprezentowana przez adw. P. G., który – zarzuciwszy:
1) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez przyjęcie, że pozostawanie w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 01 czerwca 2010 r., P 38/09, pozbawienie innych członków rodziny możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że osoba jest w związku małżeńskim, zostało uznane za naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony rodziny i pozostawania małżonków w gorszej sytuacji niż osoby niebędące w tym związku;
2) naruszenie art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, iż sam [fakt] pozostawania skarżącej w związku małżeńskim skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony
– wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wytykając ewidentne błędy w zarzutach i argumentacji skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2020 r. ([...]) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy J. z [...] sierpnia 2019 r. ([...]) odmawiającą Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem, W. S..
W ocenie SKO uzasadnioną podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.") – zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – gdyż W. S. (a nie "skarżąca", jak oczywiście błędnie podniesiono w zarzucie z pkt 2 petitum skargi, gdyż stan cywilny Skarżącej był w kontrolowanej sprawie bez znaczenia) pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stał art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – oraz okoliczność, że niepełnosprawność W. S. powstała po ukończeniu przezeń [...] lat.
Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela tę ostatnią ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako córce dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").
Natomiast jako nietrafne, bo nadmiernie formalistyczne, ocenia Sąd stanowisko SKO, jakoby uzasadnioną przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia mógł być sam fakt nieposiadania przez matkę Skarżącej, czyli przez żonę W. S. – T. S. – orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie stanowisko bazuje na wyłącznie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się, dominujący obecnie, pogląd – który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela – o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – niejako w zastępstwie ww. małżonka – osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy ów małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.
Sąd w niniejszym składzie podziela i ten pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (tu: przez jej współmałżonka), w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez k.p.a. (por. wyrok NSA z 13.11.2015 r., I OSK 1230/14, CBOSA). Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem mieć na względzie także cel regulacji zawartej w jej art. 17 – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.
Tymczasem w kontrolowanej sprawie organy obu instancji ograniczyły się do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., czego nie sposób zaakceptować. "W procesie wykładni prawa bowiem sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który się wydaje językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej" (zob. wyrok NSA z 10.01.2014 r., II FSK 381/12, CBOSA).
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie.
Albowiem oparcie się wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami, zwłaszcza z zasadą praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę – nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. A skoro rezultaty wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dają się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, to konieczne staje się zweryfikowanie tych rezultatów przy pomocy wykładni systemowej i celowościowej powyższego przepisu. Odwoływanie się do wartości konstytucyjnych w procesach wykładni stanowi bowiem przejaw zarówno systemowego, jak i celowościowego interpretowania prawa. Przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest, w ocenie Sądu, konieczne w wyżej wskazanym kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z ww. konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, a także zasadami ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (zob. art. 18 i art. 71 Konstytucji RP). Zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd – ukształtowany pod wpływem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki TK: z 18.07.2008 r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 107; z 22.07.2008 r., P 41/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 109) – że przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej, przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18, art. 32 i art. 71 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem (a nie "mężem", jak oczywiście błędnie wskazano w skardze) zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jego współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 11.01.2017 r., I OSK 1113/15, CBOSA).
Należy zauważyć, że wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. obecnie dominują w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym trafnie przyjmuje się, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wywiedziono, interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 i art. 130 k.r.o.), a także nawiązując do istoty świadczenia pielęgnacyjnego, z której wynika, że świadczenie to przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (por. m.in. wyroki WSA: z 08.03.2012 r., IV SA/Wr 848/11; z 13.04.2012 r., II SA/Rz 121/12; z 13.06.2012 r., II SA/Po 242/12; z 11.10.2012 r., II SA/Bk 642/12; z 22.01.2013 r., II SA/Ol 1391/12; z 04.04.2013 r., II SA/Bk 987/12; z 19.02.2015 r., IV SA/Wr 924/14; z 19.12.2018 r., IV SA/Gl 925/18; z 24.06.2019 r., II SA/Rz 522/19; z 26.11.2019 r., II SA/Bk 649/19; z 04.12.2019 r., II SA/Bd 972/19; z 20.01.2020 r., III SA/Kr 1248/19; z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19; z 12.03.2020 r., II SA/Ol 28/20; z 14.05.2020 r., II SA/Po 25/20 – CBOSA).
W świetle dotychczasowych uwag, organy obu instancji niezasadnie – bazując na samej tylko wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – odstąpiły od należytego wyjaśnienia, czy żona W. S., z uwagi na jej zaawansowany wiek i stan zdrowia, a także zakres i ciężar obowiązków związanych z opieką nad ww. niepełnosprawnym, jest w stanie taką opiekę sprawować. Organ I instancji tą kwestią w ogóle się nie zajął, w szczególności nie zgromadził w tej materii żadnego materiału dowodowego, natomiast SKO – dysponując już oświadczeniem Skarżącej o niemożności sprawowania opieki nad ojcem przez matkę, T. S., która sama jest osobą schorowaną, po operacjach, wymagającą pomocy (k. 15 akt adm.), a także oświadczeniem T. S. wraz z załączonym do niego zaświadczeniem lekarskim (k. 17-18 akt adm.) – ostatecznie poprzestało na stwierdzeniu, że fakt, iż T. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej.
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. (SKO – w związku z art. 140 k.p.a.), albowiem w należyty sposób nie rozważyły i nie wyjaśniły, czy faktycznie matka Skarżącej, pozostająca w związku małżeńskim z W. S., jest w stanie opiekować się mężem. Tymczasem w świetle dokumentacji już znajdującej się w aktach sprawy mogą rodzić się uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie matka Skarżącej jest w stanie sprawować niezbędną opiekę nad swym mężem, ewentualnie obowiązek ten realizować poprzez świadczenia pieniężne. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko współmałżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym – i to legitymujący się formalnym orzeczeniem – nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tej opieki wymagającym.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt 1 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.), uwzględniając wynagrodzenie należne pełnomocnikowi zawodowemu Skarżącej, ustalone według stawek minimalnych, w wysokości [...] zł.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy – w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku – organ administracji, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w tym wyroku i wyjaśni, czy żona niepełnosprawnego W. S. może obiektywnie sprawować niezbędną opiekę nad mężem, ewentualnie pokrywać koszty tej opieki, a w konsekwencji – czy przy wyżej przedstawionym rozumieniu przesłanek z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. istnieją jednak podstawy do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło