II GSK 16/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-05-14
Skład orzekający: Małgorzata Korycińska, Wojciech Kręcisz, Wojciech Sawczuk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Rada Miasta może pozbawić drogę publiczną kategorii drogi gminnej i uznać ją za drogę wewnętrzną, motywując to strategią urbanistyczną i wyeksponowaniem walorów historycznych, bez jednoczesnego zaliczenia jej do innej kategorii dróg publicznych lub wyłączenia z użytkowania w rozumieniu ustawy o drogach publicznych?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pozbawienie drogi publicznej kategorii drogi gminnej i uznanie jej za drogę wewnętrzną, motywowane strategią urbanistyczną, nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o drogach publicznych. Przepis art. 10 ust. 3 ustawy dopuszcza takie działanie jedynie w celu zaliczenia drogi do nowej kategorii lub wyłączenia z użytkowania, a nie w celu przekształcenia w drogę wewnętrzną. W związku z tym, zaskarżony wyrok WSA został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
Rada Miasta Szczecin podjęła uchwałę o pozbawieniu kategorii dróg gminnych, w tym części ulicy Koński Kierat, poprzez wyłączenie ich z użytkowania i zmianę statusu na drogi wewnętrzne. Skarżący J. i D. S. zaskarżyli tę uchwałę, twierdząc, że narusza ona ich interes prawny poprzez nałożenie dodatkowych obowiązków związanych z parkowaniem i utrudnienie korzystania z nieruchomości. WSA oddalił skargę, uznając uchwałę za zgodną z prawem. NSA uchylił wyrok WSA, uznając skargę kasacyjną za zasadną w części dotyczącej naruszenia prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Szczecinie skargi kasacyjnej J. S., D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 września 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 224/21 w sprawie ze skargi J. S., D. S. na uchwałę Rady Miasta Szczecin z dnia 10 września 2019 r. nr X/330/19 w przedmiocie pozbawienia kategorii dróg gminnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2. zasądza od Rady Miasta Szczecin na rzecz J. S. i D. S. 250 (słownie: dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 224/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę J. S. i D. S. na uchwałę Rady Miasta Szczecin z dnia 10 września 2019 r. nr X/330/19 w przedmiocie pozbawienia kategorii dróg gminnych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Rada Miasta Szczecin w dniu 10 września 2019 r., działając na podstawie art. 10 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm.), podjęła uchwałę nr X/330/19 w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części dotyczącej ulicy Staromłyńskiej oraz części ulicy Koński Kierat poprzez wyłączenie ich z użytkowania. Uchwała weszła w życie z dniem 1 stycznia 2020 r.
Ze skargą na tę uchwałę wystąpili J. i D. S., zarzucając jej naruszenie art. 10 ust. 3 w związku z art. 1 i art. 7 ustawy o drogach publicznych poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i dowolne, nie oparte w przepisach prawa pozbawienie ul. Koński Kierat kategorii drogi publicznej.
Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej w części uchwały, tj. w zakresie pozbawienia kategorii drogi gminnej ulicy Koński Kierat, na odcinku od ul. Staromłyńskiej do ul. Mariackiej i zapisów w § 1 i § 2 uchwały, odnoszących się do wyłączenia ul. Koński Kierat z użytkowania i zakwalifikowania jej do drogi wewnętrznej oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazali, że swój interes prawny w zaskarżeniu uchwały upatrują w nałożeniu na nich dodatkowych obowiązków prawnych, związanych z zaliczeniem ul. Koński Kierat do drogi wewnętrznej, poprzez utrudnienie im swobodnego korzystania z tej drogi, jako części sieci dróg gminnych, z równoczesną koniecznością pokrywania zawyżonych i niczym nieuzasadnionych kosztów parkowania. Wyjaśnili, że przy ul. Koński Kierat [...] znajduje się ich kancelaria [...], a zatem zmuszeni będą ponosić znaczne opłaty, naliczane w związku z ustanowieniem na tej ulicy "płatnego parkingu niestrzeżonego", które to opłaty wielokrotnie przekraczają zwykłe opłaty związane z istniejącą wcześniej strefą płatnego parkowania.
Zdaniem skarżących, Rada Miasta z naruszeniem art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych wyłączyła tę ulicę z sieci dróg gminnych, wyłącznie w celu obejścia przepisów o strefie płatnego parkowania i możliwości nakładania podwyższonych opłat za parkowanie, których miasto nie mogłoby stosować bez zaliczenia tej ulicy do drogi wewnętrznej, ustanawiając "niestrzeżony", ale za to "płatny" parking. Ponadto utrata statusu drogi publicznej skutkuje też koniecznością uzyskania tytułu prawnego do dysponowania drogą wewnętrzną, poprzez ustanowienie służebności drogowej, co wydaje się niezbędne w sytuacji, gdy zamierzają zbyć swój własnościowy lokal użytkowy, położony obecnie przy drodze wewnętrznej.
Zdaniem skarżących, Rada Miasta dowolnie i sprzecznie z art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych, wyłączyła wycinek ulicy z sieci dróg publicznych, przekształcając ją w drogę wewnętrzną. Podali, że Rada nie może zmienić dowolnie statusu drogi gminnej w drogę wewnętrzną, jeśli spełnia ona wszystkie wymagania techniczne prawem przewidziane dla dróg publicznych, a jej lokalizacja czyni z niej drogę realizującą cele publiczne określonej grupy ludzi - z drogi tej mogą korzystać wszyscy mieszkańcy zgodnie z jej dotychczasowym przeznaczeniem i stanowi ona de facto uzupełniającą sieć pozostałych dróg. Warunkiem wyrażonym przez ustawodawcę, aby uznać określoną drogę należącą do tej samej kategorii, jest funkcja jaką ona pełni w układzie komunikacyjnym, to znaczy - jest czy usytuowana w ciągu dróg publicznych, tak właśnie jak ul. Koński Kierat.
Skarżący podali, że skierowali do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa przedmiotową uchwałą w dniu 21 grudnia 2020 r., ale pozostało ono bez odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę Rada Miasta Szczecin wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie w całości, wskazując w pierwszej kolejności, że skarżący nie wykazali, że mają interes prawny w jej zaskarżeniu.
Kontrolując legalność zaskarżonej uchwały Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że nie jest ona niezgodna z prawem.
W ocenie Sądu argumenty przedstawione w skardze uzasadniały twierdzenie, że skarżący posiadają legitymację do zaskarżenia przedmiotowej uchwały, która poprzez wyłączenie z użytkowania części drogi publicznej przylegającej do nieruchomości (w której mieści się własnościowy lokal użytkowy skarżących) i zastąpienie jej drogą wewnętrzną, niewątpliwie narusza ich dotychczasowe uprawnienia, wynikające z ustawy o drogach publicznych, w zakresie zasad korzystania z drogi posiadającej taki status oraz konieczność korzystania z drogi wewnętrznej, na której – mimo zachowania jej funkcji komunikacyjnej – warunki korzystania oparte są na prawie cywilnym.
Sąd I instancji następnie podniósł, że w wyniku wejścia w życie zaskarżonej uchwały nastąpiło wyłączenie z użytkowania określonego w niej odcinka drogi publicznej przy ulicy Koński Kierat. Jakkolwiek pojęcie wyłączenia drogi publicznej z użytkowania nie zostało zdefiniowane w ustawie o drogach publicznych, to zdaniem Sądu pojęcie to (użyte w art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych) obejmuje także sytuację pozbawienia drogi statusu drogi publicznej w rozumieniu art. 1 tej ustawy, bez zaliczenia do innej kategorii dróg z zachowaniem – jak w przedmiotowej sprawie – jej dotychczasowej funkcji komunikacyjnej, umożliwiającej dojście i dojazd do nieruchomości.
W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że w wyniku wejścia w życie zaskarżonej części uchwały nastąpiło naruszenie uprawnień skarżących – w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym – jako dotychczasowych użytkowników drogi publicznej, co daje im legitymację skargową, to jest prawo zaskarżenia przedmiotowej uchwały do Sądu.
Odnosząc się do oceny legalności zaskarżonej uchwały Sąd I instancji stwierdził, że Rada Miasta Szczecin miała kompetencję do pozbawienia wskazanej drogi gminnej statusu drogi publicznej i uznania jej za drogę wewnętrzną, z zachowaniem określonej procedury, której dochowała. Organ stanowiący wskazał przesłanki i wskazał interes publiczny w podjęciu regulacji zawartych w zaskarżonej uchwale, a jak wynikało z jej uzasadnienia, uchwała związana była z realizacją przez Miasto Szczecin strategii urbanistycznej tego rejonu miasta, związanej z koncepcją wyeksponowania istniejących w tym miejscu walorów historycznych i zabytkowych. Rejon Placu Orła Białego, którego dotyczy zaskarżona uchwała, został objęty projektem urbanistycznym mającym na celu wprowadzenie trwałych zmian w przestrzeni publicznej, polegającym między innymi na wprowadzeniu nowej organizacji ruchu i rozwiązań transportowych znacznie ograniczających ruch drogowy i stwarzających priorytet dla ruchu pieszego, co ma wpłynąć na podwyższenie jakości użytkowej i społecznej tego obszaru i nadać mu nowy charakter, m.in. poprzez wyłączenie z użytkowania, wskazanych w niej dróg publicznych i zmianę ich statusu na drogi wewnętrzne, przy zachowaniu funkcji komunikacyjnej - co dotyczy też będącego przedmiotem niniejszej skargi odcinka ulicy Koński Kierat.
Sąd I instancji podkreślił, że powyższa koncepcja i strategia została przez Gminę Szczecin szczegółowo wykazana złożoną do akt sprawy dokumentacją ilustrującą zamierzone rozwiązania.
Skoro zaskarżona uchwała została podjęta w celu wprowadzenia niezbędnych z ogólnospołecznego punktu widzenia rozwiązań w zakresie organizacji ruchu i organizacji przestrzeni publicznej części miasta, z zachowaniem wszystkich wymogów proceduralnych (czego skarżący nie podważają) i w oparciu o wskazany przepis prawa materialnego (art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych), to zdaniem Sądu I instancji nie doszło do bezprawnego działania organu. Zatem skarga nie podważa zgodności z prawem tej uchwały.
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpili J. S. i D. S., zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, poprzez zarządzenie rozprawy na posiedzeniu niejawnym, wbrew obowiązującej co do zasady jawności rozprawy, z naruszeniem ustrojowych przesłanek przewidzianych tych przepisem do wyłączenia jawności rozprawy oraz z naruszeniem wykładni prokonstytucyjnej ww. przepisu, przy równoczesnym braku jakiegokolwiek uzasadnienia tego zarządzenia;
2. w razie uznania, że WSA wyłączył jawność rozprawy w sposób zgodny z art. 15 zzs4 ust. 3, zarzucono niezgodność tego przepisu z art. 45 ust. 1 Konstytucji określającej zasadę jawności i art. 45 ust. 2 Konstytucji określającej zasadę publicznego ogłaszania wyroku w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wnosząc o uznanie niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu ustawy, z uwagi na zawarcie w tym przepisie niedookreślonych pojęć prawnych, pozwalających na dowolną i nie poddająca się kontroli ich wykładnię, mogącą doprowadzić do naruszenia podstawowych standardów zakreślonych art. 10 i art. 90 p.p.s.a. dot. generalnej zasady jawności rozpraw, przy równoczesnym braku ustawowego obowiązku doręczania stronom uzasadnienia tego rozstrzygnięcia i możliwości jego zaskarżenia – co w sposób istotny i nadmierny ogranicza podstawowe prawa opisane ww. przepisami Konstytucji, niewspółmiernie do przyczyn wprowadzenia zaskarżonego przepisu,
3. zarzucono także niezgodność przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, w związku z art. 141 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 rozporządzenia RM z 3.06.2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych, z art. 45 ust. 1 Konstytucji, w zakresie w jakim przepis art. 141 § 2 p.p.s.a. i ww. rozporządzenia z 3.06.2019 r. nakładają na stronę obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł od wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, tylko po to aby mieć możliwość zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, utrudniając de facto dostęp do Sądu i jego orzeczeń,
4. zarzucono także naruszenie art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych, w zawiązku z art. 1, art. 7 i art. 8 tej ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, z naruszeniem przepisu proceduralnego zawartego w art. 7 ust. 3 ww. ustawy i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie mogły one stanowić podstawę do pozbawienia dróg opisanych skarga kategorii dróg publicznej.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza:
1. naruszenie przepisów postępowania przez sądami administracyjnymi, mające istotny wpływ na wynik sprawy (w rozumieniu art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj. art. 141 § 4 cyt. ustawy poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 7 ust. 3 i art. 7a ustawy o drogach publicznych, poprzez brak niezbędnej uchwały o ustaleniu przebiegu sieci dróg gminnych, w związku z pozbawieniem ich części kategorii dróg publicznych, a tym samym sprzeczność zaskarżonej uchwały z innym prawem miejscowym w postaci uchwały RM Szczecina z 27.06.2011 r. o sieci dróg i planem zagospodarowania przestrzennego; a nadto brak rozważenia zarzutu naruszenia art. 61 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, poprzez brak prawnego zagwarantowania dostępu do drogi publicznej poprzez drogę wewnętrzną;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1, art. 133 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 7, 8, 10, 76 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80 k.p.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że organ przeprowadził procedurę wyłączenia ulicy z kategorii dróg publicznych dochowując wymogi proceduralne, które rzekomo "nie były podważane przez skarżących", gdy tymczasem co innego wynika ze skargi i pozostałych pism skarżących; a nadto, że organ wykazał swój "interes publiczny" uprawniający do ustanowienia drogi wewnętrznej w postaci "wyeksponowania istniejących walorów historycznych i zabytkowych", gdy co innego wynika ze zgromadzonych dowodów, w tym twierdzeń samego uczestnika i sposobu lokalizacji istniejącego płatnego parkingu; a wreszcie, niesłuszne przyjęcie, że przepisy nie stwarzają po stronie skarżących prawa podmiotowego w zakresie utrzymania określonej kategorii drogi, gdy tymczasem prawa te skarżący wywodzą z przepisów przywołanych skargą i pismami procesowymi, które równocześnie uzasadniają ich interes prawny w złożeniu skargi.
Odpowiadając na skargę kasacyjną organ administracji wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżących na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm prawem przewidzianych.
Pismem procesowym z dnia 20 października 2022 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w Szczecinie zgłosił swój udział w postępowaniu, popierając co do zasady skargę kasacyjną – nie uznając jednak wszystkich jej zarzutów za słuszne oraz wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.
W piśmie procesowym z dnia 24 października 2022 r. skarżący złożyli uzupełnienie skargi kasacyjnej.
W piśmie procesowym z dnia 30 listopada 2022 r. organ administracji odpowiedział na stanowisko zajęte przez Prokuratora Prokuratury Regionalnej w Szczecinie, natomiast w kolejnym piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2023 r. złożył dodatkowe wyjaśnienia w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 9 maja 2023 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w Szczecinie podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz odniósł się do stanowiska organu administracji.
W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2025 r. organ administracji złożył dodatkowe wyjaśnienia w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Rady Miasta Szczecin z dnia 10 września 2019 r. w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części ulicy Staromłyńskiej oraz części ulicy Koński Kierat poprzez wyłączenie ich z użytkowania stwierdził, że uchwała ta nie jest niezgodna z prawem, co skutkowało oddaleniem skargi wniesionej na tę uchwałę. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika – najogólniej rzecz ujmując – że w sprawie nie zaktualizowały się przesłanki wnioskowania odnośnie do podjęcia zaskarżonej uchwały z istotnym naruszeniem prawa, a w konsekwencji przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności tej uchwały. Zdaniem Sądu I instancji, Rada Miasta Szczecin miała kompetencję do pozbawienia wskazanej w uchwale drogi statusu drogi publicznej i uznania jej za drogę wewnętrzną, co było motywowane realizacją strategii urbanistycznej wymienionego rejonu miasta, związanej z koncepcją wyeksponowania jego walorów historycznych i zabytkowych.
Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadniają twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie, jakkolwiek nie wszystkie spośród nich – jak podniesiono na wstępie – zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważają bowiem – oparte na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. – zarzuty z pkt I ppkt 1. – 3. petitum skargi kasacyjnej, których wspólnym mianownikiem jest zarzut naruszenia art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, a więc zarzut naruszenia przepisu postępowania, nie zaś przepisu prawa materialnego, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że ocena jego zasadności nie może pomijać znaczenia konsekwencji wynikających z art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem, zaś związek ten, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc innymi słowy wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były – co trzeba podkreślić – na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny. Skoro przy tym na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest mowa o "naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", to za uzasadniony trzeba uznać i ten wniosek, że nie chodzi o każde (jakiekolwiek) naruszenia przepisów postępowania, lecz o naruszenie kwalifikowane jego skutkiem, a mianowicie skutkiem, którego wpływ mógł nie pozostawać bez wpływu na inny wynik sprawy, co wymaga – jak powyżej wyjaśniono – uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia prawa na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna – co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z jej uzasadnienia (s. 3 – 5) – wskazanego elementu nie zawiera, co nie jest bez znaczenia dla wniosku odnośnie do braku skuteczności omawianych zarzutów kasacyjnych. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wyjaśnia w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle wymogów wynikających z art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., na czym miałoby polegać naruszenie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, a zwłaszcza na czym miałby polegać i w czym się wyrazić istotny wpływ zarzucanego naruszenia przywołanego przepisu prawa na wynika sprawy. Jakkolwiek jest ono treściowo rozbudowane, to jednak nie zawiera argumentów, które mogłyby być uznane za przydatne, a mianowicie takich, które mogłyby stanowić uzasadnioną podstawę wnioskowania odnośnie do zaistnienia stanu naruszenia prawa w omawianym zakresie oraz odnośnie do istotnego wpływu tego naruszenia na wynik sprawy.
W odpowiedzi na stanowisko strony skarżącej – oraz prezentowane w jego uzasadnieniu argumenty, które wobec ich charakteru nie spełniają jednak omawianego wymogu, co powoduje, że również formułowane na ich podstawie oczekiwania nie mogą być uznane za usprawiedliwione – wymaga przede wszystkim wyjaśnienia, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, co znajduje swoje potwierdzenie w postanowieniach Konstytucji RP. Podkreślając w tej mierze, że w rozumieniu art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej, rozpatrzenie jawne sprawy oznacza możliwość zarówno dla osób zainteresowanych, jak i wszystkich innych, bezpośredniego śledzenia przebiegu "rozpatrywania" sprawy (publiczności procesu), a także informowania o nim w środkach społecznego przekazu, co obejmuje nie tylko publiczne fazy postępowania, lecz także fazy niepubliczne, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że rozprawa oznacza pewną fazę rozpatrywania (rozpoznawania) przez sąd sprawy, poddanej jego orzeczeniu, co oznacza, że jest więc pewnym (jednym z wielu) elementem rozpatrywania sprawy. Co przy tym nie mniej istotne, z art. 45 Konstytucji RP nie wynika jednak obowiązek występowania tej fazy w każdym rodzaju postępowania sądowego (por. P. Sarnecki t. 11 do art. 45 Konstytucji (w:) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz (red. L. Garlicki, M. Zubik, T. II, wyd. II , Wydawnictwo Sejmowe 2016; zob. również np. wyroki NSA z dnia: 27 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 844/19; 26 kwietnia 2021r., sygn. akt I OSK 2870/20). W tej zaś mierze nie można tracić z pola widzenia znaczenia konsekwencji wynikających z art. 176 Konstytucji RP, który stanowi, że ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy.
Ze stanowiącej wykonanie tej zapowiedzi konstytucyjnej ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika – co znajduje swoje odzwierciedlenie w przepisach jej art. 10 i art. 90, które stanowią odpowiednio, że rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej oraz, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawę na rozprawie – że na jej gruncie ustawodawca przewidział możliwość odstępstwa od zasady jawności rozpoznawania spraw. Jeżeli tak, to za przepis szczególny w rozumieniu art. 10 oraz art. 90 § 1 p.p.s.a. należy uznać art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Co więcej, w relacji do jego treści oraz funkcji należy się również odwołać się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika dopuszczalność ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw przy zachowaniu formy ustawy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie, w tym między innymi dla ochrony zdrowia. Podkreślając, że bezpośrednim celem ustanowienia oraz stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami przywołanej ustawy z dnia 2 marca 2020 r. jest, między innymi, ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, trzeba stwierdzić, że uwzględnianie rozwiązań przyjętych na gruncie przywołane ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości, jawi się więc również jako nakaz.
W korespondencji do powyższego, źródła wnioskowania odnośnie do istnienia podstaw mających uzasadniać uchylenie zaskarżonego wyroku nie sposób jest upatrywać w twierdzeniu o rozpoznaniu sprawy poza rozprawą, co miałoby prowadzić – jak podnosi strona (s. 4 skargi kasacyjnej) – do pozbawieniu jej możności obrony swych praw, a w konsekwencji do wniosku o zaktualizowaniu się w rozpatrywanej sprawie przesłanki nieważności postępowania.
Zwłaszcza, gdy podkreślić, że pozbawienie strony możności obrony swych praw powinno być realne, a nie jedynie hipotetyczne (zob. np. postanowienie NSA z dnia 31 października 2014 r., sygn. akt II GSK 2518/14 oraz wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05).
W związku z tym, że pozbawienie strony możności obrony jej praw powinno być realne, a nie jedynie hipotetyczne, nie można tracić z pola widzenia tego, że czynny udział strony w postępowania sądowym nie ogranicza się wyłącznie do jej udziału w rozprawie, o czym można i należy wnioskować na tej podstawie, że przepisy ustawy procesowej (p.p.s.a.) w żadnym stopniu, ani też zakresie nie różnicują prawnego waloru formy, w jakiej strona prezentuje swoje stanowisko – a mianowicie stanowiska wyrażanego na piśmie (w piśmie procesowym), czy też prezentowanego ustnie w toku rozprawy – a co za tym idzie jego prawnej mocy i skuteczności. Jeżeli tak, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że strona skarżąca nie była pozbawiona możliwości prezentowania stanowiska w sprawie, a tym samym możności obrony swoich praw, skoro – jak wynika to z akt sprawy – bez żadnych zakłóceń, czy też trudności mogła je wyrażać na piśmie w formie pism procesowych (por. w tej mierze również np. wyroki NSA z dnia: 28 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2086/19; 28 czerwca 2022 r., sygn. akt II GSK 357/19; 13 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1940/19; 2 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 528/22).
O braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie sposób jest również wnioskować na tej podstawie, że fakt jego wydania na posiedzeniu niejawnym doprowadził do uiszczenia przez stronę "[...] opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł od wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem tylko po to aby mieć możliwość zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, utrudniając de facto dostęp do Sądu i jego orzeczeń". Zwłaszcza, gdy w opozycji do stanowiska skargi kasacyjnej ponownie podkreślić, że zgodnie z art. 176 Konstytucji RP ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy, co w tym też kontekście uzasadnia odwołanie się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 141 § 2 p.p.s.a. – z którego wynika, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo (a więc, tak jak w rozpatrywanej sprawie – zob. k. 72 – 75 oraz k. 87 i k. 86) doręczenia odpisu sentencji wyroku – a co za tym idzie odwołanie się do znaczenia konsekwencji, które siłą rzeczy wynikają z art. 234 § 2 p.p.s.a., a także – co nie mniej istotne z punktu widzenia wymogów skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej – do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 177 § 1 p.p.s.a.
Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważają również – oparte na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. – zarzuty z pkt II ppkt 1. – 2. petitum skargi kasacyjnej, mianowicie odpowiednio, ani zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., ani też zarzut naruszenia art. 134 § 1, art. 133 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 10, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a.
Zwłaszcza, gdy w odpowiedzi na podnoszone przez stronę naruszenia podkreślić – ponownie odwołując się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. (por. np. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13) – że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, albowiem funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej.
Zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut jego naruszenia nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z dnia: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).
Wyjaśnienia wymaga również, że brak odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do niektórych zarzutów lub twierdzeń zawartych w skardze, sam w sobie nie stanowi uchybienia skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku, albowiem jest, czy też może nim być – to jest uchybieniem stanowiącym uzasadnioną podstawę uchylenia wyroku – pominięcie zarzutów i argumentów istotnych oraz – co wobec deficytów uzasadnienia skargi kasacyjnej należy w szczególny sposób podkreślić – wykazanie w skardze kasacyjnej takiego właśnie ich charakteru, a mianowicie, że należycie je oceniając oraz prawidłowo identyfikując z ich punktu widzenia istotę spornego w sprawie zagadnienia, sąd ten mógłby jednak inaczej orzec w sprawie (zob. np. wyroki NSA z dnia: 15 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 850/17; z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 358/15). Jeżeli w tym też kontekście podkreślić, że z art. 134 § 1 p.p.s.a., aż nadto jasno i wyraźnie wynika, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi, co stanowi konsekwencję obowiązywania w postępowaniu przed tym sądem zasady oficjalności – granice rozpoznania tego sądu zasadniczo określa bowiem sprawa będąca przedmiotem zaskarżenia, której treść i zakres wyznaczają normy prawa determinujące treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07; wyrok NSA z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97), co w relacji do sprawy stanowiącej przedmiot orzekania Sądu I instancji oraz jej istoty odnosi się do kontroli zaskarżonej uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego z punktu widzenia jej zgodności z kompetencyjno – proceduralnymi oraz materialnoprawnymi podstawami jej podjęcia – to za uprawniony należałoby uznać wniosek, że sąd ten może całościowo ocenić zarzuty oraz argumenty skargi i odnieść się do tych spośród nich, których zbadanie i rozpatrzenie jest niezbędne oraz konieczne z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżonego aktu (zob. w tej mierze np. wyroki NSA dnia: 5 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2559/20; 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 818/20; z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II OSK 1390/10). Brak wyraźnego odniesienia się przez Sąd I instancji do niektórych zarzutów skargi nie uzasadnia więc twierdzenia, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 2765/22 oraz wyrok NSA z dnia 17 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 271/14).
Wobec natomiast znaczenia konsekwencji wynikających z art. 133 § 1 p.p.s.a. – na gruncie którego ustawodawca ustanawia adresowany do sądu administracyjnego obowiązek orzekania na podstawie akt sprawy – wymaga wyjaśnienia, że jego naruszenie może stanowić usprawiedliwioną podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy sąd przyjął jakiś fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a mianowicie wówczas, gdy naruszył zakaz wyprowadzania oceny prawnej z faktów i dowodów niewynikających z akt sprawy, a tym samym zakaz wykraczania poza materiał dowodowy zebrany w postępowaniu zakończonym wydaniem kontrolowanego aktu (zob. np. wyroki NSA z dnia: 19 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1645/09; 12 czerwca 2014 r. sygn. akt I GSK 67/13). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika jednak – podobnie jak w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. – aby strona skarżąca wykazała zaistnienie którejkolwiek z wymienionych powyżej sytuacji lub sytuacji rodzajowo im podobnej, w świetle której za uzasadnione należałoby uznać twierdzenie, że Sąd I instancji wykroczył poza wyznaczone aktami administracyjnymi granice, w których mógł operować, a w konsekwencji, aby oparł orzeczenie na ustaleniach, które nie znajdują oparcia w aktach sprawy, a których źródłem miałyby być dowody lub fakty nieznajdujące odzwierciedlenia w aktach sprawy, co wymagałoby oczywiście wyjaśnienia i wskazania, o jakie dowody lub fakty miałoby chodzić oraz z jakiego źródła – innego niż akta sprawy – miałyby one pochodzić. Wymaga również wyjaśnienia, że zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie stanu faktycznego, ani też kwestionowaniu wniosków wyprowadzanych na podstawie akt sprawy (por. np. wyroki NSA z dnia: 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1888/21; 22 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 211/22; 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 1172/21; 29 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1158/18).
Zarzuty naruszenia art. 141 § 4, art. 134 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. należało więc uznać za oczywiście nieuzasadnione.
Wobec tego, że kontrolowane orzeczenie Sądu I instancji zostało wydane w sprawie ze skargi, o której jest mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że adekwatnych wzorców kontroli legalności zaskarżonej uchwały Rady Miasta Szczecin – które Sąd ten miałby naruszyć przez ich niewłaściwe zastosowanie, czy też przez ich niezasadne pominięcie – nie mogły stanowić przepisy art. 7, art. 8, art. 10, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zwłaszcza, gdy odwołać się w tej mierze do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 1 k.p.a.
Za usprawiedliwiony należało natomiast uznać zarzut z pkt I ppkt 4. petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut niewłaściwego zastosowania – jako wzorca kontroli legalności zaskarżonej uchwały – przepisów art. 10 ust. 3 w związku z art. 1, art. 7 i art. 8 ustawy o drogach publicznych.
W punkcie wyjścia – i zarazem w opozycji do kwestionowanego skargą kasacyjną stanowiska Sądu I instancji (s. 12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), o czym mowa dalej – wymaga podkreślenia, że kontrola uchwał organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego nie jest dokonywana z punktu widzenia oceny odnośnie do celowości lub zasadności ich podjęcia, lecz ich zgodności z prawem, zaś podstawę stwierdzenia ich nieważności uzasadnia – może uzasadniać – istotne naruszenie prawa.
W tym też kontekście wymaga przypomnienia, że materialnoprawną podstawę podjęcia przez Radę Miasta Szczecin uchwały w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części ulicy Staromłyńskiej oraz części ulicy Koński Kierat poprzez wyłączenie ich z użytkowania stanowił przepis art. 10 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o drogach publicznych, z którego wynika, że organem właściwym do pozbawienia drogi dotychczasowej kategorii jest organ właściwy do zaliczenia jej do odpowiedniej kategorii (ust. 1), że pozbawienia drogi jej kategorii dokonuje się w trybie właściwym do zaliczenia drogi do odpowiedniej kategorii (ust. 2), a ponadto, że pozbawienie drogi dotychczasowej kategorii, z wyjątkiem przypadku wyłączenia drogi z użytkowania, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoczesnego zaliczenia tej drogi do nowej kategorii (ust. 3).
Wobec treści oraz funkcji tego przepisu prawa za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że nie jest jednak tak, że – jak stwierdził Sąd I instancji (s. 11 uzasadnienia kontrolowanego wyroku) – ma on wyłącznie charakter kompetencyjno – proceduralny, co miałoby oznaczać, że nie tworzy "[...] dla użytkowników dróg publicznych podmiotowego prawa w zakresie utrzymania określonej kategorii tych dróg, w tym ochrony przed pozbawieniem drogi statusu drogi publicznej i nadania jej statusu drogi wewnętrznej". Jakkolwiek bowiem, pozbawienie drogi dotychczasowej kategorii, a w konsekwencji wyłączenie jej z użytkowania zostało pozostawione uznaniu lokalnego prawodawcy, to jednak – co jest aż nadto oczywiste – nie może mieć charakteru dowolnego, albowiem wymaga wykazania korespondowania tego rodzaju działania z celami ustawy o drogach publicznych (zob. szeroko w tej mierze wyrok NSA z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt II GSK 539/21).
Co więcej, jeżeli – jak stanowi art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych – pozbawienie drogi dotychczasowej kategorii jest możliwe jedynie w sytuacji jednoczesnego zaliczenia tej drogi do nowej kategorii, z wyjątkiem przypadku wyłączenia drogi z użytkowania – co odnosi się, jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć, do sytuacji uznania jej zbędności dla użytku publicznego i jej likwidowania, a co za tym idzie pozbawienia jej dotychczasowych funkcji komunikacyjnych, co należy podkreślić wobec znaczenia konsekwencji wynikających z art. 7 oraz art. 4 pkt 2 wymienionej ustawy – to za nie mniej uzasadniony należałoby uznać i ten wniosek, że pozbawienie drogi publicznej kategorii drogi gminnej nie może następować w celach innych, niż wynikające z przywołanego przepisu prawa (zaliczenie do innej kategorii albo wyłączenie z użytkowania), w tym w szczególności w celu – o czym mowa dalej – zmierzającym do uznania jej za drogę wewnętrzną. Zwłaszcza, że przepisy ustawy o drogach publicznych nie przewidują procedury ustanawiania dróg wewnętrznych, albowiem w rozumieniu art. 8 tej ustawy – co stanowi zamierzone działanie ustawodawcy – są nimi z mocy prawa drogi, parkingi oraz place przeznaczone do ruchu pojazdów, niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym tych dróg, co prowadzi w konsekwencji do wniosku, że pozbawienie drogi publicznej kategorii drogi gminnej przy uznaniu jej za drogę wewnętrzną nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa (zob. wyroki NSA z dnia: 28 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3382/19; 20 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1185/12).
W tym też kontekście trzeba podkreślić, że uchwała Rady Miasta Szczecin z dnia 10 września 2019 r. w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części ulicy Staromłyńskiej oraz części ulicy Koński Kierat poprzez wyłączenie ich z użytkowania była – jak wynika z jej uzasadnienia – motywowana tym, że "[...] Rejon placu Orła Białego został objęty prototypowaniem urbanistycznym mającym na celu wprowadzenie trwałych zmian w przestrzeni publicznej, polegającym między innymi na wprowadzeniu nowej organizacji ruchu znacznie ograniczającej ruch drogowy [...], w którym priorytetowo traktuje się pieszych [...]" – a więc, jak należałoby przyjąć, prototypowaniem nie wyłączającym ruchu drogowego – a co więcej, że "[...] Chcąc nadać nowy charakter obszarowi w rejonie placu [...], poprzez ograniczenie ruchu drogowego, wnioskuje się o pozbawienie kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części ulicy Staromłyńskiej na odcinku od ul. Grodzkiej do skrzyżowania z ulicami: ul. Końskie Kierat i ul. Łaziebną oraz części ulicy Koński Kierat na odcinku od ul. Staromłyńskiej do ul. Mariańskiej poprzez wyłączenie ich z użytkowania, jednocześnie zmieniając ich status na drogi wewnętrzne".
Tego rodzaju działanie, a mianowicie pozbawienie drogi publicznej kategorii drogi gminnej i uznanie jej za drogę wewnętrzną – jak podniesiono powyżej – nie ma jednak uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, albowiem pozbawienie drogi publicznej kategorii drogi gminnej nie może następować w celach innych, niż wynikające z art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych.
Z przywołanym przepisem prawa i określonym nim wzorem działania adresowanym do organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego nie koresponduje bowiem pozbawienie drogi publicznej dotychczasowej kategorii i uznanie jej za drogę wewnętrzna, ani też pozbawienie jej dotychczasowej kategorii bez jednoczesnego zaliczenia do nowej kategorii, ani też – co nie mniej oczywiste – pozbawienie drogi publicznej jej dotychczasowej kategorii bez jednoczesnego wyłączenia z użytkowania (w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia), co siłą rzeczy podważa zasadność stanowiska Sądu I instancji, który stwierdził, że "[...] Rejon placu [...], którego dotyczy skarżona uchwała, został objęty projektem urbanistycznym [...], polegającym między innymi na wprowadzeniu nowej organizacji ruchu i rozwiązań transportowych znacznie ograniczających ruch drogowy i stwarzających priorytet dla ruchu pieszego [...] m.in. poprzez wyłączenie z użytkowania, wskazanych w niej dróg publicznych i zmianę ich statusu na drogi wewnętrzne, przy zachowaniu funkcji komunikacyjnej – co dotyczy też będącego przedmiotem niniejszej skargi odcinka ulicy Koński Kierat" (s. 12 uzasadnienia kontrolowanego wyroku), a więc innymi słowy, że wskazanemu wzorowi działania nie sprzeciwia się, ani pozbawienie wymienionej drogi publicznej kategorii drogi gminnej i uznanie jej za drogę wewnętrzną, ani też pozbawienie jej dotychczasowej kategorii bez jednoczesnego wyłączenia jej z użytkowania, bo "przy zachowaniu funkcji komunikacyjnej".
Stanowisko Sądu I instancji odnośnie do rozumienia oraz zastosowania przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o drogach publicznych – jako wzorca kontroli legalności zaskarżonej uchwały – należy więc uznać za nieprawidłowe.
Zwłaszcza, że wbrew twierdzeniom i oczekiwaniom Rady Miasta Szczecin (zob. pismo procesowe z dnia 20 kwietnia 2023 r.) oceny przeciwnej – co trzeba również podnieść – nie uzasadnia argument z uzasadnienia prawomocnego wyroku WSA w Szczecinie z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 991/22, w którym w odpowiedzi na stanowisko organu Sąd ten odwoływał się do orzeczenia w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 224/21, a mianowicie do orzeczenia stanowiącego przedmiot kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w aktualnie rozpatrywanej sprawie. Jakkolwiek faktem jest, że na s. 17 uzasadnienia orzeczenia przywoływanego przez Radę Miasta Szczecin zostało zawarte stwierdzenie, że wyrok w sprawie II SA/Sz 224/21 "[...] dotyczył [...] uchwały o pozbawieniu kategorii dróg publicznych tworzących przestrzeń o charakterze placowym na terenie śródmieścia Szczecina (Plac Orła Białego, część ul. Staromłyńskiej oraz części ul. Koński Kierat)", zaś "[...] jak ustalił sąd w przywoływanym wyroku, dla odcinka drogi którego dotyczyła skarga (ul. Koński Kierat) realizowana jest funkcja komunikacyjna umożliwiająca jedynie dojście i dojazd do nieruchomości. Warto dostrzegać, iż ulica Koński Kierat na przedmiotowym odcinku została zaślepiona przy wjeździe na Pl. Orła Białego, zaś na wjeździe z ul. Mariackiej posadowiono znak B-1 (zakaz ruchu) z wyłączeniem jedynie dla posiadaczy Karty Stare Miasto i Karty dojazdowej Stare Miasto - Parking oraz służb miejskich i pojazdów zaopatrzenia. Innymi słowy na przedmiotowym odcinku drogi nie odbywa się już zwykły ruch pojazdów", to jednak przywołane stwierdzenia nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w treści uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia. Mianowicie, ani w zakresie odnoszącym się do ograniczonego charakteru funkcji komunikacyjnej umożliwiającej jedynie dojście i dojazd do nieruchomości – co nota bene nie oznacza przecież, że dotychczasowa droga została pozbawiona tej funkcji przez wyłączenie jej z użytkowania – ani też w zakresie odnoszącym się do ustaleń, z których miałoby wynikać zaślepienie odcinka drogi, czy też posadowienie znaku zakazu ruchu, co miałoby prowadzić do wniosku, że na przedmiotowym odcinku drogi nie odbywa się już zwykły ruch pojazdów, co z punktu widzenia oceny zgodności z prawem kontrolowanego orzeczenia siła rzeczy nie pozostaje bez wpływu i na ten wniosek, że nie może być uznane za zasadne stanowisko osadzone na gruncie argumentacji akcentującej znaczenie konsekwencji mających wynikać, między innymi, z zatwierdzenia czasowej organizacji ruchu z dnia 23 grudnia 2019 r. (zob. pismo procesowe Rady Miasta Szczecin z dnia 30 kwietnia 2025 r.), jeżeli – jak wynika już z powyższego - nie stanowiło to przedmiotu oceny Sądu I instancji.
Tym samym, eksponowanie znaczenia konsekwencji mających – zdaniem Rady Miasta Szczecin – wynikać z orzeczenia w sprawie II SA/Sz 991/22 nie może być uznane za skuteczne, ani też przydatne dla wykazania zgodność z prawem zaskarżonego wyroku, a co za tym idzie dla wykazania braku zasadności skargi kasacyjnej zmierzającej do podważenia jego zgodność z prawem. Zwłaszcza, gdy podkreślić, że wymienione orzeczenie nie zostało wydane w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta Szczecin z dnia 10 września 2019 r. w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części ulicy Staromłyńskiej oraz części ulicy Koński Kierat poprzez wyłączenie ich z użytkowania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że zawarte w jego uzasadnieniu "oceny" i "ustalenia" odnoszące się do przedmiotu orzekania w rozpatrywanej sprawie są – w tym wobec braku jakiejkolwiek ich korespondencji ze stanowiskiem prezentowanym w kontrolowanym wyroku – pozbawione jakiegokolwiek prawnego znaczenia, o czym również – jeżeli nie przede wszystkim – trzeba wnioskować na podstawie istoty oraz funkcji skargi kasacyjnej, jako środka zaskarżenia. Jej podstawowy charakter – którego nie uwzględnia omawiane stanowisko Rady Miasta Szczecin – wynika bowiem z faktu, że umożliwia ona z inicjatywy stron oraz niektórych organów państwowych dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli wyroków wydawanych w pierwszej instancji przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz niektórych wymienionych w tym przepisie postanowień tych sądów kończących postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, zaś istotą wywołanego skargą kasacyjną postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest weryfikacja, w granicach wyznaczonych stawianymi zarzutami kasacyjnymi, zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania nie zaś, co trzeba podkreślić, ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie.
W rekapitulacji przedstawionych argumentów wniesioną w rozpatrywanej sprawie skargę kasacyjną należało uznać za zasadną, albowiem podważa ona prawidłowość stanowiska Sądu I instancji, że zaskarżona uchwała nie jest niezgodna z prawem.
W związku z tym więc, że zarzut z pkt I ppkt 4. petitum skargi kasacyjnej należało uznać za usprawiedliwiony, co skutkowało uwzględnieniem skargi kasacyjnej, uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, Sąd ten – uwzględniając znaczenie konsekwencji wynikających z art. 190 p.p.s.a. – będzie zobowiązany do ponownego rozpoznania skargi na uchwałę Rady Miasta Szczecin z dnia 10 września 2019 r. w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych: placu Orła Białego, części ulicy Staromłyńskiej oraz części ulicy Koński Kierat poprzez wyłączenie ich z użytkowania oraz do sporządzenia uzasadnienia wyroku wydanego w rezultacie ponownego rozpoznania tej skargi w sposób uwzględniający wszystkie wymogi określone art. 141 § 4 p.p.s.a.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło