I FZ 254/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 19 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 291/23 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r., nr 1401-IEW4.4123.41.2022.DBr/KP w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności ze spółką za zaległości podatkowe postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 291/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w sprawie ze skargi W.W. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 23 lutego 2023 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności ze spółką za zaległości podatkowe — odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek złożony przez profesjonalnego pełnomocnika Skarżącego nie zawierał uzasadnienia, będącego warunkiem koniecznym do zbadania przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a., gdyż warunkują one zasadność zastosowania w danej sprawie instytucji tymczasowej ochrony sądowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji brak było zatem podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż Skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia okoliczności potwierdzających wystąpienie niekorzystnych z punktu widzenia jego interesów następstw wykonania zaskarżonej decyzji (zob. str. 4 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia – k. 32 akt sądowych). W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie Skarżący za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący zarzucił przedmiotowemu postanowieniu naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie uprawdopodobniono, że wykonanie zaskarżonego aktu pociąga za sobą nieodwracalne skutki lub wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia mu znacznej szkody. W uzasadnieniu wniesionego środka prawnego pełnomocnik Skarżącego powtórzył dotychczasowe wywody wnosząc o przeprowadzenie dowodu z informacji zawartej w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości należącej do wspólnika Skarżącego w zlikwidowanej spółce cywilnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, dlatego podlegało oddaleniu. Przyznanie stronie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od reguły ogólnej wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności (tzw. względna suspensywność środka prawnego). U podstaw tej regulacji legła potrzeba zagwarantowania efektywnego stosowania i wykonywania norm prawa administracyjnego. Z tego też względu przesłanki jakimi powinien kierować się sąd przy ocenie wniosku strony zostały w sposób wyczerpujący określone art. 61 § 3 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Postanowienia w sprawie wstrzymania wykonania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (§ 4 art. 61 P.p.s.a.). Z powołanych przepisów, które w zasadzie wyczerpują istotę tymczasowej ochrony sądowej wynika przede wszystkim, że decyzja sądowego stosowania prawa podejmowana w postępowaniu z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu została pozostawiona dyskrecjonalnej decyzji Sądu, do którego został skierowany wniosek. O powyższym świadczy wyrażenie "sąd może", którym ustawodawca posłużył się w omawianym przepisie, nie zawężając w ten sposób zakresu jego zastosowania do konkretnego etapu postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FZ 21/20, jedno zamiast wielu – wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym postanowieniu są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego wyraźnie zatem wynika, że obowiązek uprawdopodobnienia zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków spoczywa na Skarżącym, a nie na sądzie administracyjnym, jak najwyraźniej domaga się tego pełnomocnik Skarżącego. Artykuł 61 § 3 P.p.s.a. nie nakłada bowiem na Sąd obowiązku poszukiwania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy hipotetycznym stanem rzeczy, a ogólną sytuacją majątkową strony domagającej się ochrony w trybie powołanego przepisu, co tym bardziej nie obliguje Sądu do udowodnienia braku zaistnienia przesłanek, o których tam mowa (por. postanowienia NSA: z 29 stycznia 2020 r. I FZ 241/19; z 3 października 2019 r., I FZ 190/19; z 26 sierpnia 2014 r., II FSK 998/14; z 13 listopada 2014 r., II FZ 1504/14; z 29 maja 2009 r., I FZ 148/09). Powiązanie ogólnych przesłanek przyznania stronie tymczasowej ochrony sądowej, które zidentyfikowane i wyprowadzone zostały z treści art. 61 § 3 P.p.s.a. w toku działalności orzeczniczej sądów administracyjnych, z indywidualnymi i konkretnymi okolicznościami sprawy stanowi zasadniczy element uzasadnienia wniosku. Samo zatem powtórzenie we wniosku okoliczności poprzedzających wydanie decyzji administracyjnej podlegającej wykonaniu, które znane są sądowi z urzędu, nie zastępuje i nie może zastąpić wyjaśnienia tego w jaki w istocie sposób wykonanie zaskarżonej decyzji skonkretyzuje niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania po jego stronie trudnych do odwrócenia skutków. Sprowadzając powyższe na grunt niniejszej sprawy nie można zatem stwierdzić, co słusznie podniósł Sąd pierwszej instancji, że wymóg powyższy spełnia twierdzenie pełnomocnika Skarżącego o następującej treści "w związku z przedstawionymi okolicznościami potwierdzającymi istnienie groźby spowodowania szkody w majątki Skarżącego oraz trudnych do odwrócenia skutków w wyniku przystąpienia do egzekucji przypisanej Skarżącemu odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej, Skarżący wnosi o wstrzymanie wobec niego wykonania zaskarżonej decyzji", które de facto wyczerpuje istotę sporządzonego przez pełnomocnika Skarżącego uzasadnienia wniosku (zob. str. 7-8 skargi – k. 6 verte akt sądowych). Przypomnienia wymaga w tym miejscu, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przyjmuje się bowiem, że dla zaistnienia pierwszej z przesłanek, o której mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. konieczne jest uprawdopodobnienie, że szkoda, o której mowa w tym przepisie będzie niemożliwa do wynagrodzenia przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia; natomiast dla zaistnienia drugiej z przesłanek konieczne jest uprawdopodobnienie zaistnienia istotnej lub trwałej zmiany rzeczywistości na skutek wykonania zaskarżonego aktu (zob. B. Dauter, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek (red.), wyd. 6, Warszawa 2016, s. 341-343 i powołane tam orzecznictwo). W odniesieniu do obu omówionych wyżej przesłanek stwierdzić zatem należy, że pełnomocnik Skarżącego – wbrew wywodom zażalenia – nie uprawdopodobnił, aby ewentualne skutki wykonania decyzji organów podatkowych mogły spowodować po stronie Skarżącego lub jego rodziny inny skutek, niż wyłącznie finansowy, co z kolei stanowi ujemną przesłankę udzielenia stronie postępowania sądowoadministracyjnego tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA z: 7 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1350/13; 23 stycznia 2015 r. sygn. akt II FZ 2138/14; 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I FZ 241/19). Słusznie zatem kwestię tę zaakcentował Sąd pierwszej instancji w końcowej części uzasadnienia wskazując, że uzasadnienie przedmiotowego wniosku w istocie uniemożliwia dokonanie jego merytorycznej oceny, albowiem nie zawiera żadnych informacji o możliwościach finansowych i majątkowych Skarżącego – i z tej przyczyny odmówił Skarżącemu wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Końcowo przypomnienia wymaga także, iż wniosek pełnomocnika Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z informacji zawartej w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości należącej do wspólnika Skarżącego w zlikwidowanej spółce cywilnej oraz powtórzenie w treści zażalenia, nawet w zmienionej postaci, okoliczności poprzedzających wydanie decyzji administracyjnej podlegającej wykonaniu, nie mogły mieć wpływu na zainicjowaną rozpoznawanym zażaleniem kontrolę legalności zakwestionowanego orzeczenia, co skutkowało ich oddaleniem. Powyższe wynika z faktu, który umknął pełnomocnikowi Skarżącego, że zażalenie stanowi środek odwoławczy od orzeczenia Sądu pierwszej instancji, oznacza to, że służy ono zainicjowaniu kontroli legalności tego orzeczenia, w stanie faktycznym i prawnym w jakim orzeczenie to wydano. Z tych przyczyn zażalenie nie jest zatem środkiem służącym do powołania lub przytoczenia po raz pierwszy w danej sprawie nowych okoliczności, bądź przedstawienia materiału dowodowego. W zażaleniu skarżący wykazuje zatem, że Sąd pierwszej instancji dokonał w jego sprawie błędnego rozstrzygnięcia, mając na uwadze obowiązujące w sprawie przepisy prawa oraz treść wniosku. Przyjęcie odmiennego założenia przeczyłoby funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem oceniającym w istocie po raz pierwszy zasadność wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu (por. postanowienia NSA: z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I FZ 259/19; z 30 maja 2019 r. sygn. akt I FZ 114/19; z 26 lipca 2017 r. sygn. akt II FZ 410/17; z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt I FZ 114/17; z 14 lutego 2017 r. sygn. akt II FZ 4/17; z 4 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 26/16). Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 2