I OZ 570/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 17 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Sz 363/25 o odrzuceniu skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2024 r., nr SKO.KA.430.2846/2024 w przedmiocie zawieszenia prawa do zasiłku stałego postanawia: 1. sprostować sentencję i uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Sz 363/25 w ten sposób, że w miejsce dat "25 listopada 2025 r." wpisać "25 listopada 2024 r."; 2. oddalić zażalenie. Decyzją z dnia 25 listopada 2024 r. nr SKO.KA.430.2846/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 31 lipca 2024 r. w sprawie dotyczącej zawieszenia W.B. (dalej "skarżąca") prawa do zasiłku stałego. Decyzja została doręczona skarżącej w dniu 27 listopada 2024 r. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i rodzaju przysługującego środka zaskarżenia. W dniu 2 grudnia 2024 r. skarżąca nadała do organu odwoławczego wniosek o przyznanie prawa pomocy w celu obrony swych praw przed sądem. Wniosek został przekazany do Sądu przy piśmie z dnia 13 stycznia 2025 r. Do wniosku nie dołączono skargi. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r., sygn. akt II SPP/Sz 3/25 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie postanowił umorzyć postępowanie w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowić adwokata dla skarżącej. Odpis ww. prawomocnego postanowienia przesłano Dziekanowi Okręgowej rady Adwokackiej w Szczecinie w dniu 3 kwietnia 2025 r. W dniu 24 kwietnia 2025 r. wyznaczony z urzędu adwokat nadał w urzędzie pocztowym skargę od powołanej na wstępie decyzji organu odwoławczego z dnia 25 listopada 2024 r. Do skargi nie dołączono wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 oraz art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej "P.p.s.a"), odrzucił skargę skarżącej w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że jeśli strona po doręczeniu decyzji organu administracji publicznej zwróci się do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia środka odwoławczego na ten akt, a okres rozpoznania tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do doręczenia wyznaczenia takiego pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, to skarżący wnosząc samodzielnie środek zaskarżenia (bądź wyznaczony pełnomocnik, wnosząc go w imieniu strony) już po upływie terminu, zobowiązany jest jednocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, od uwzględnienia którego uzależnione jest nadanie skardze dalszego biegu (zob. postanowienia NSA z: 12 października 2012 r., II OZ 884/12; 26 kwietnia 2013 r., II FSK 435/13; 20 grudnia 2013 r., III FZ 610/23; 25 lipca 2024 r., II OZ 350/24, 25 września 2024, III OZ 344/24). W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi od zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z dnia 25 listopada 2024 r. Decyzja została doręczona skarżącej w dniu 27 listopada 2024 r., w związku z czym termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 27 grudnia 2024 r. Natomiast ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu nadał skargę w placówce pocztowej w dniu 24 kwietnia 2025 r., a więc z przekroczeniem terminu ustawowego. Nadto do skargi nie dołączono wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu zarzucając: - niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu braku wniosku o przywrócenie terminu bez uwzględnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, a pełnomocnik niezwłocznie po powzięciu informacji o uchybieniu polegającym na omyłkowym nie dołączeniu do skargi wniosku o przywrócenie terminu złożył stosowny wniosek; - niezastosowanie art. 86 § 1 P.p.s.a., który pozwala na przywrócenie terminu w sytuacji uchybienia dokonanego bez winy strony; - naruszenie zasady proporcjonalności i sprawiedliwości proceduralnej polegającej na odrzuceniu skargi wyłącznie z powodu braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu, mimo że strona nie ponosi winy za uchybienie, co jest nadmiernie restrykcyjne i sprzeczne z zasadą proporcjonalności. Ochrona praw strony powinna przeważać nad formalizmem w sytuacji, gdy uchybienie ma charakter incydentalny i jest możliwe do usunięcia; - naruszenie prawa do sądu oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu sądowym z uwagi na to, że odrzucenie skargi bez rozpoznania jej merytorycznych podstaw narusza konstytucyjne prawo strony do sądu (art. 45 ust. 1 oraz art. 77 Konstytucji RP) oraz prawo do skutecznego środka odwoławczego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka); - niewystarczające wyjaśnienie przyczyn uchybienia terminu do wniesienia skargi, które było skutkiem oczywistej omyłki kancelaryjnej, które należy uznać za przypadkowe i incydentalne. Pełnomocnik złożył wniosek o przywrócenie terminu niezwłocznie po uzyskaniu wiedzy o uchybieniu, tj. 1 dzień po powzięciu wiedz, że do skargi omyłkowo nie dołączono wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia. Strona działała z należytą starannością, a przeoczenie było wyłącznie skutkiem oczywistej omyłki kancelaryjnej, na którą nie miała wpływu. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego; 2. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i dopuszczenie skargi do merytorycznego rozpatrzenia. Wraz z zażaleniem pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a., w pkt 1. sentencji niniejszego postanowienia sprostował oczywistą omyłkę zawartą w zarówno w sentencji jak i uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w ten sposób, że postanowił w miejsce błędnie oznaczonej daty zaskarżonej decyzji, tj. "25 listopada 2025 r." wpisać prawidłową datę "25 listopada 2024 r.". Przechodząc do rozpoznania złożonego zażalenia stwierdzić należy, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Stosownie do art. 53 § 1 P.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi (art. 54 § 1 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Zauważyć należy, że okoliczność złożenia przez stronę skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (co dopuszcza przepis art. 243 § 1 P.p.s.a.) nie ma wpływu na bieg i upływ terminu do wniesienia skargi w sytuacji, gdy doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji. Początek biegu terminu do wniesienia skargi na decyzję administracyjną bezwzględnie wiąże z dniem doręczenia decyzji skarżącemu. W świetle przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest dopuszczalne, że w momencie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu termin do zaskarżenia decyzji "otwiera się na nowo". W szczególności ani 53 P.p.s.a., ani inne przepisy tej ustawy nie zawierają regulacji analogicznej do zawartej w art. 177 P.p.s.a., który, określając termin do wniesienia skargi kasacyjnej, stanowi, że w razie ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu już po wydaniu orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczy się od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Jeżeli zatem strona po doręczeniu jej decyzji zwróci się do Sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia skargi na tę decyzję, natomiast okres realizacji tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do wyznaczenia pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do wniesienia skargi, wówczas wyznaczony pełnomocnik, wnosząc skargę w imieniu strony już po upływie terminu, zmuszony jest jednocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, od uwzględnienia którego uzależnione jest nadanie skardze dalszego biegu. Powyższe stanowisko przyjmowane jest jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. postanowienia NSA: z 12.10.2012 r., II OZ 884/12; z 26.04.2013, II FSK 435/13; z 20.12.2013 r., III FZ 610/23; orzeczenia dostępne w CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela powyżej zaprezentowany pogląd. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 53 § 1 oraz 58 § 1 pkt 2 i § 3 P.p.s.a., postanowieniem z dnia 16 czerwca 2025 r. odrzucił skargę, z powodu wniesienia jej po upływie 30-dniowego terminu, o którym stanowi art. 53 § 1 P.p.s.a. Bez wpływu na ocenę zachowania terminu do wniesienia skargi pozostaje okoliczność, że skarżąca przed jej wniesieniem złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, a skargę w jej imieniu wniósł pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy w dniu 24 kwietnia 2025 r., który o wyznaczeniu go pełnomocnikiem został zawiadomiony pismem z dnia 7 kwietnia 2025 r. Okolicznością przesądzającą o zasadnym odrzuceniu skargi był natomiast fakt, iż pełnomocnik skarżącej, przy składaniu do Sądu skargi nie dołączył do niej wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że zaskarżenie skargą decyzji po upływie 30-dniowego terminu jest możliwe wyłącznie w przypadku, gdy przywrócono termin do dokonania tej czynności procesowej. Okoliczność złożenia przez stronę jeszcze przed wszczęciem postępowania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i wyznaczenie pełnomocnika już po upływie terminu do wniesienia skargi może stanowić okoliczność, którą Sąd mógłby wziąć pod uwagę przy badaniu podstaw do przywrócenia terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. W przypadku bowiem wyznaczenia pełnomocnika z urzędu przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi ustaje w dniu, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia środka odwoławczego po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 14 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (zob. wyrok NSA z 26.04.2013 r., II FSK 435/13 oraz postanowienia NSA: z 1.10.2010 r., I OZ 725/10, z 12.05.2011 r., II GZ 243/11; z 4.04.2012 r., I OZ 211/12). Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek, złożony w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Odnosząc się do argumentów przedstawionych w zażaleniu wskazać należy, że nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Podnoszone w zażaleniu okoliczności o zaistniałej pomyłce kancelaryjnej polegającej na omyłkowym niedołączeniu do korespondencji wysłanej przez pełnomocnika do Sądu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi mogłyby stanowić argumenty będące przedmiotem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu złożonego przed wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś na etapie składania przedmiotowego zażalenia. Reprezentujący skarżącą pełnomocnik miał bowiem pełną świadomość o stanie sprawy i faktycznym braku złożenia przez skarżącą skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2024 r. W tym przypadku przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi, jaką było oczekiwanie na rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy i wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, ustała w dniu, w którym wyznaczony z urzędu pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi, nie później jednak niż dzień upływu 7 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Pełnomocnik wnosząc skargę na ww. decyzję po upływie terminu powinien również złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił. Stosownego wniosku procesowego nie zawarto również w samej treści skargi. Redakcja przepisów art. 86-88 P.p.s.a. nie pozostawia przy tym wątpliwości, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko na wniosek strony. Wbrew twierdzeniom zawartym w złożonym zażaleniu, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wymaga wyraźnego sformułowania takiego żądania, brak jest bowiem możliwości, aby Sąd z urzędu mógł orzec w tym zakresie. Odnosząc się do argumentów w zakresie ponoszenia przez stronę winy za uchybienia wynikające z działania profesjonalnego pełnomocnika wskazać należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem za zaniedbania profesjonalnego pełnomocnika strona ponosi odpowiedzialność tak jak gdyby sama dokonywała czynności w sprawie (zob. postanowienia NSA z: 18 października 2007 r., I FZ 421/07; 11 marca 2009 r., I OZ 198/09; 31 marca 2009 r., I FZ 69/09; 23 lipca 2009 r., I OZ 737/09; 23 czerwca 2010 r., I OZ 465/10; 19 sierpnia 2010 r., I FZ 133/10; 10 czerwca 2011 r., I OZ 408/11). Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik ma bowiem obowiązek działania w imieniu i na rzecz strony z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a strona ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Nie można w tym zakresie dopatrywać się również naruszenia określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu oraz prawa do wynagrodzenia szkody (art. 77 Konstytucji RP), a także wynikającego z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka prawa do rzetelnego procesu sądowego. W oparciu o powyższe, rację należy przyznać Sądowi I instancji, że skoro decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 25 listopada 2024 r. została doręczona skarżącej w dniu 27 listopada 2024 r. to termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 27 grudnia 2024 r. Natomiast ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu nadał skargę w placówce pocztowej w dniu 24 kwietnia 2025 r., a więc z przekroczeniem ustawowego terminu. Ze wskazanych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.