III OZ 1/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 669/25 o odmowie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 24 czerwca 2025 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego postanawia: oddalić zażalenie. M.K. (dalej także jako: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 24 czerwca 2025 r. w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 września 2025 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), w dniu 22 września 2025 r., wezwano stronę skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie odpisu skargi wraz z załącznikami poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Z uwagi na to, że pomimo upływu terminu strona skarżąca nie usunęła braków formalnych skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 15 października 2025 r. odrzucił skargę. Pismem z dnia 27 października 2025 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi nadsyłając odpis skargi wraz z załącznikami własnoręcznie podpisany. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżąca wskazała, że nie dokonała czynności nie ze swojej winy, nieodebranie pisma przez pełnomocnika nastąpiło bowiem na skutek nieprawidłowego działania poczty. Skarżąca podkreśliła, że nie miała wpływu na działania bądź ewentualne zaniechania pełnomocnika. Zdaniem skarżącej dołożyła ona należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw (umocowała profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji), zaś zaistniały obiektywne, występujące bez jej woli okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Tym samym, uchybienie terminowi do uzupełnienia braków skargi nastąpiło bez winy strony i nie powinna ona ponosić z tego tytułu ujemnych konsekwencji prawnych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 669/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku: odmówił przywrócenia terminu. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne związane z uchybieniem terminu do usunięcia braków formalnych skargi nie budzą wątpliwości. Sporna jest natomiast ocena, czy na stronie wnoszącej o przywrócenie terminu spoczywa wina za niedokonanie tej czynności w wymaganym terminie. Sąd przyjął przy tym, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 25 października 2025 r., w tym bowiem dniu skarżąca (zgodnie z jej oświadczeniem) dowiedziała się o odrzuceniu skargi. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżąca wskazała, że nieodebranie pisma przez jej pełnomocnika nastąpiło na skutek nieprawidłowego działania poczty, zaś skarżąca dołożyła należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw – umocowała profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Oceniając powyższą argumentację w pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), zaś w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w uchybieniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 1676/99). Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (postanowienie NSA z 26 września 2023 r. sygn. akt III FZ 394/23). Pełnomocnik ma obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika (zob. wyroki NSA: z 16 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 3031/13 i z 2 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 2677/13). W ocenie Sądu argumentacja skarżącej o nieprawidłowym działaniu poczty przy doręczeniu jej pełnomocnikowi korespondencji nie została poparta żadnym przekonywającym dowodem, który nie tyle udowadniałby, co przynajmniej uprawdopodabniałby tę argumentację. W judykaturze wskazuje się, że domniemanie faktyczne doręczenia pisma w trybie art. 73 P.p.s.a. może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, iż dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością, zaś jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej (zob. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt I GSK 973/25). W niniejszej sprawie do wniosku o przywrócenie terminu nie dołączono żadnych dowodów potwierdzających twierdzenia skarżącej o nieprawidłowym działaniu poczty, co czyni te twierdzenia gołosłownymi. Brak woli przeprowadzenia procedury reklamacyjnej uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania doręczenia pisma w trybie awizowania (zob. postanowienie NSA z 16 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 550/14). Należy również podkreślić, że awizo korzysta z mocy dowodowej dokumentu urzędowego (zob. postanowienie NSA z 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt I FZ 2/16) i aby podważyć jego prawidłowość należałoby uprawdopodobnić, iż stwierdzone uchybienia w pracy listonosza lub placówki pocztowej mają na tyle systemowy charakter, że uzasadniają przywrócenie terminu. Zdaniem Sądu okoliczności rozpoznawanej sprawy świadczą o tym, że przyczyną uchybienia terminu do usunięcia braków formalnych skargi było niedostatecznie staranne prowadzenie spraw skarżącej przez jej pełnomocnika. Tymczasem nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (zob. postanowienie NSA z 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 414/14). Należy powtórzyć, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 223/14). Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności należało uznać, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 P.p.s.a., tj. skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wywiodła, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata, skarżąca zaskarżając je w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwie zastosowanie w niniejszej sprawie, w konsekwencji odmówienie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi, podczas gdy, strona uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, co skutkuje tym, że należało przywrócić skarżącej termin do usunięcia braków formalnych skargi złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazując na powyższe uchybienia skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata, uczestnik postępowania [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] wniosła o oddalenie zażalenia, zasądzenie od strony skarżącej na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz dopuszczenie dowodu z załączonego wydruku ze strony internetowej poczty polskiej, potwierdzającej dwukrotne awizowanie przedmiotowej przesyłki z wezwaniem do usunięcia braków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z dnia: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13; 1 października 2013 r., sygn. akt II OZ 833/13 CBOiSA). W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym wobec dowodu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności i w ujęciu praktycznym oznacza, że podmiot zobowiązany powinien jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017, str. 515-516 i powołane tam orzeczenia sądów administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku właściwie bowiem ocenił, że podane we wniosku okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było przez stronę niezawinione. Przede wszystkim wskazać należy, że w niniejszej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata. Zaakcentować należy, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; 3 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 155/09; 9 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 468/06, CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działający w imieniu skarżącej, profesjonalny pełnomocnik nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazać należy, że przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi została skierowana na adres profesjonalnego pełnomocnika i prawidłowo doręczona na podstawie art. 73 p.p.s.a. Zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 – 68, art. 69 § 1 oraz art. 70 – 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Natomiast w myśl § 2 tego przepisu zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (§ 4). Powołany przepis wskazuje zatem na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, w sytuacji kiedy przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której przesłano wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi wynika, że przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana (8 września 2025 r. i 16 września 2025 r.), nadto z koperty wynika również, że w oddawczej skrzynce pocztowej umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. Wobec powyższego zasadnie uznano, że ww. korespondencja została skutecznie doręczona skarżącej w dniu 22 września 2025 r. na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia przy tym wymaga, że domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 p.p.s.a. może zostać obalone, ale to strona musi przedstawić dowody, które podważyłby dane wynikające ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Domniemania tego nie można natomiast obalić poprzez samo twierdzenie strony o braku awiza w skrzynce pocztowej bez przedstawienia stosownych dowodów. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie obaliła domniemania prawdziwości informacji zawartych na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, w szczególności nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających, że przedmiotowa przesyłka nie była dwukrotnie awizowana, a zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej nie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej. W treści zażalenia pełnomocnik skarżącej wskazuje, że od maja 2025 r. wielokrotnie informował pracowników miejscowej placówki pocztowej o braku ponownego awizo przesyłek do niego adresowanych i otrzymywał informację, że ze względu na braki kadrowe w placówce ponowne awiza nie zawsze są wystawiane, jednak w tym przedmiocie nie przedkładając żadnych stosownych środków uprawdopodabniających, że tak jest w rzeczywistości. W tej sytuacji brak było podstaw do przyjęcia, że ocena zawarta w zaskarżonym postanowieniu Sądu I instancji była wadliwa. Wprawdzie do zażalenia skarżąca dołączyła wydruk z poczty e-mail w przedmiocie "potwierdzenia zgłoszenia" na dowód wszczęcia odpowiedniej procedury reklamacyjnej, jednak wskazać należy, że reklamacja została zgłoszona dopiero w dniu 25 listopada 2025 r., tj. po wydaniu zaskarżonego postanowienia i skutecznym doręczeniu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w dniu 18 listopada 2025 r. W konsekwencji zachowanie i czynności profesjonalnego pełnomocnika związane z wszczęciem procedury reklamacyjnej uznać należy za spóźnione i na etapie zażalenia stanowiące wyłącznie formę taktyki procesowej. Oceniając zachowanie pełnomocnika skarżącej i biorąc pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (w tym interesy mandanta), nie można uznać, że w niniejszej sprawie wystąpiła przeszkoda, której pełnomocnik skarżącej nie mógł w żaden sposób usunąć, ani której nie mógł zapobiec nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Pełnomocnik skarżącej powinien był należycie zadbać o swoje interesy (w tym interesy mandanta), aby skorzystać z przysługujących mu środków prawnych w terminie i spełnić wymogi formalne postępowania sądowoadministracyjnego. Na marginesie wskazać należy, że pełnomocnik skarżącej przy formułowaniu zarzutu podniesionego w zażaleniu wykazał się niestarannością, bowiem wkradł się "wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku", co jest dalekie od przedmiotu niniejszej sprawy. W tych okolicznościach należało uznać, że zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła w wystarczającym stopniu braku winy w uchybieniu terminu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu i w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on być uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.