I SA/Bd 1010/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, że z powodu braku środków finansowych nie może pokryć kosztów postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pozostałe rubryki formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały przekreślone. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową skarżący przedłożył: umowę sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego, w wyniku której nabył nieruchomość rolną o pow. 13.72,63 ha; zeznania podatkowe PIT-36 za lata 2012-2013, z których wynika, że za powyższe okresy skarżący nie osiągnął żadnego przychodu; deklaracje VAT-7 za okres od września 2013 r. do lutego 2014 r., w których zadeklarowano kwoty 0 zł; wyciąg z rachunku bankowego wskazujący saldo -58,84 zł oraz decyzje o przyznaniu skarżącemu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych na 2012 r. w wysokości 2.262,66 zł oraz 6.274,27 zł. W zakresie kosztów utrzymania skarżący oświadczył, że ponosi comiesięczne wydatki w wysokości 500 zł. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy stwierdzając, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej i finansowej w sposób rzetelny i wiarygodny. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 01 maja 2014 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 kwietnia 2014 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, iż wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oznacza, że może być ona stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Ponieważ przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej we wskazanym art. 199 p.p.s.a., to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. W tym zakresie należy wskazać, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ze złożonego w sprawie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Na utrzymaniu strony nie znajdują się inne osoby, w tym dzieci. Z rubryki dotyczącej majątku wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca również nie podał żadnych dochodów. Pola te zostały przez wnioskodawcę przekreślone. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów, o które skarżący został wezwany w trybie powołanego art. 255 p.p.s.a. wynika, że skarżący posiada nieruchomość rolną o pow. 13.72,63 ha. W złożonych za lata 2012 i 2013 zeznaniach podatkowych strona nie wykazała żadnego przychodu. Także deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące od września 2013 r. do lutego 2014 r. wskazują kwoty 0 zł. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił rzetelnych i wiarygodnych informacji o stanie majątkowym i dochodach. Ze złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie wynika gdzie, w jakich warunkach i z kim skarżący mieszka oraz kto ponosi koszty jego utrzymania. Skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swojej sytuacji finansowej, podczas gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć. Sprzeczne w tym zakresie pozostają oświadczenia wnioskodawcy wskazujące na brak jakichkolwiek dochodów, źródeł utrzymania, oszczędności, w sytuacji gdy skarżący oświadczył, że miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem wynoszą 500 zł. W takiej sytuacji uznać należy, że składane przez stronę oświadczenia są nierzetelne i niewiarygodne, albowiem nielogiczną jest sytuacja, w której skarżący ponosi koszty utrzymania nie osiągając żadnych dochodów i nie posiadając żadnych oszczędności. Skarżący wprawdzie przedłożył decyzje, z których wynika, iż w 2012 r. otrzymał pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie 2.262,66 zł oraz płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 6.274,27 zł, należy jednak zauważyć, że decyzje te dotyczą roku 2012, a więc okresu na tyle odległego od dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, że brak jest podstaw aby wnioskować, iż jakiekolwiek kwoty z tego dofinansowania pozostały skarżącemu na cele inne niż wskazane w celach pomocy. Decyzje te i wynikające z nich kwoty dofinansowania nie mogą zatem, w ocenie Sądu, pokrywać źródła ponoszenia przez skarżącego wydatków, w tym pokrywać zadeklarowanych kosztów utrzymania w kwocie 500 zł miesięcznie. Należy również zauważyć, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby wnioskodawca otrzymywał jakąkolwiek pomoc finansową od członków rodziny. Z treści nadesłanego aktu notarialnego wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim a w dniu 11 grudnia 2001 r. zawarł umowę o wyłączenie wspólności ustawowej. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13). Na małżonkach ciąży, zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13). Orzecznictwo sądowoadministracyjne zgodne jest co do tego, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 221/11, LEX nr 948887; z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11, LEX nr 1151759; z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FZ 569/11, LEX nr 984607; z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II GZ 473/11, LEX nr 984650; z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 479/11 LEX, nr 1148689). To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11, LEX nr 786130; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10, LEX nr 711445). Postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08). Z powyższego wynika, że strona powinna podejmować takie działania, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne ani rzetelne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się do kwoty wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, albowiem postanowieniem z dnia 17 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a. odrzucił skargę strony. Brak rzetelności i wiarygodności w przedstawieniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy skutkował uznaniem, że skarżący nie wykazał również, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.