I SA/Bd 478/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2010r. postanowił: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 listopada 2014r. W dniu 17 kwietnia 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota 840 zł. Wskazał, że w zakresie podstawowych kosztów utrzymania pomaga mu rodzina. Podkreślił, że z majątku Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi egzekucję, a po zajęciu rachunków bankowych skarżący zmuszony został do zakończenia prowadzenia działalności. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. Oświadczył, że koszty utrzymania domu i rodziny (w tym opłata za przedszkole, wyżywienie, środki czystości i higieny, itp.) wynoszą 3.000 zł. W rubryce 8 formularza skarżący oświadczył, że jego żona również nie posiada nieruchomości ani oszczędności. Zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2015r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 21 maja 2015r. referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 10 dni licząc od dnia doręczenia zarządzenia. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżący podał, że załączył do akt sprawy wszystkie dokumenty obrazujące jego sytuację finansową, jakie posiadał i złożył stosowne oświadczenia, które odzwierciedlają jego obecną sytuację finansową i materialną. Ponadto zarzucił, że referendarz błędnie wskazał, iż skarżący nie wyjaśnił skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami, albowiem w piśmie z dnia 10 marca 2015r. oświadczył, że pomaga mu rodzina w zakresie niezbędnym dla jego utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Mając na uwadze treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", tj. w brzmieniu sprzed zmiany, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 8 września 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku wskazać należy, że jest do już drugi wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 19 listopada 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (zażalenie strony zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2015r. sygn. akt I FZ 11/15) odmówił skarżącej przyznania prawa w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (k. 88 i 108 akt sądowych). Zatem wobec prawomocnego rozpoznania poprzedniego wniosku skarżącego Sąd uznał, że obecny wniosek strony jako dążący w istocie do zmiany postanowienia z dnia 19 listopada 2014r. został złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2013r. sygn. akt I FZ 130/13; z dnia 29 marca 2012r., sygn. akt II FZ 282/12; z dnia 13 kwietnia 2015r. sygn. akt II FZ 180/15; z dnia 3 września 2015r. sygn. akt I GZ 587/15; z dnia 2 września 2015r. sygn. akt I GZ 574/15; WSA w Opolu z dnia 16 lutego 2015r. sygn. akt I SA/Op 157/14 dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zaś wynika z przepisu art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zmiana zapadłego uprzednio postanowienia dokonywana w trybie art. 165 p.p.s.a. może nastąpić wówczas, gdy strona powoła się na nowe okoliczności, nieistniejące w dacie wydania tego postanowienia, które zarazem mogą być uznane za na tyle istotne, że uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. W orzecznictwie jak i doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Warszawa 2005r., s. 499). W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności musiałyby być na tyle widoczne, aby możliwa była zmiana dotychczasowego stanowiska (postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007r. sygn. akt I GZ 220/07). Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że składając kolejny wniosek o prawo pomocy, skarżący uzasadnił go w przeważającej części tymi samymi argumentami, które podniósł w uzasadnieniu wniosku z dnia 19 sierpnia 2014r. Wprawdzie w stosunku do pierwotnego wniosku zaszła zasadnicza zmiana u skarżącego, albowiem – jak wynika z informacji zawartej w obecnie rozpoznawanym wniosku – skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, niemniej w świetle przedłożonych dokumentów, a właściwie ich braku, w ocenie Sądu zmiana ta nie powoduje, że skarżący kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, podobnie jak w przypadku rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznał, że nie można jednoznacznie stwierdzić, jaki jest stan finansowy i majątkowy skarżącego. W ocenie Sądu, nie przedstawił on bowiem w trakcie postępowania, rzetelnych informacji dotyczących swojej sytuacji. Zatem nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższego przepisu jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że wniosek skarżącego, pomimo wezwania przez referendarza, a nawet przedłużenia terminu do jego uzupełnienia, obarczony jest istotnymi lukami. Skarżący został wezwany zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2015r. do przedłożenia stosownych dokumentów mających obrazować sytuację materialną jego oraz jego rodziny (k. 142 akt sądowych). Pismem z dnia 15 maja 2015r. zwrócił się o przedłużenie terminu, bowiem wyznaczony 10-dniowy termin okazał się niewystarczający (k. 153 akt sądowych). Zarządzeniem z dnia 21 maja 2015r. referendarz przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o kolejne 10 dni licząc od dnia doręczenia tego zarządzenia (k. 155 akt sądowych). Odpis zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego dnia 9 czerwca 2015r. (k. 158 akt sądowych). Skarżący nie udzielił jednak odpowiedzi na ww. wezwanie ani nie przedłożył do akt żadnych dodatkowych dokumentów. W ocenie Sądu oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, są niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF skarżący i jego żona nie posiadają żadnych oszczędności oraz nieruchomości.Jednocześnie skarżący podaje, że jedyny dochód czteroosobowej rodziny wynosi 840 zł, a koszty utrzymania określił na kwotę 3.000 zł, wyjaśniając przy tym lakonicznie, że w utrzymaniu pomaga mu rodzina. Powyższe powoduje, że oświadczenie o dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. W sytuacji bowiem, gdy wydatki przewyższają dochody, wówczas wnioskodawca obowiązany jest taki stan wyjaśnić. Wprawdzie skarżący powołuje się na otrzymywaną pomoc rodziny, ale nie przedkłada na to żadnych dowodów, jak również dokumentów, o które był wzywany (np. wyciągów bankowych), a które pozwoliłyby ocenić czy twierdzenie o uzyskaniu pomocy z tego źródła jest wiarygodne. Skarżący pomimo wezwania, a także przedłużenia terminu na udzielenie odpowiedzi, nie przedłożył również m.in. odpisu zeznania podatkowego za 2014r. (pkt 1); odpisów zeznań podatkowych żony skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe (pkt 2); wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 3); aktualnego zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia przez żonę skarżącego (pkt 4); oświadczenia o rodzajach, formie i zakresie uzyskanych świadczeń z pomocy społecznej z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 5); dokumentów dotyczących prowadzonej egzekucji (pkt 10); odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy dotyczących rozliczenia w podatku dochodowym (np: odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7, wyciągów z firmowego rachunku bankowego lub dokumentów potwierdzających fakt likwidacji działalności gospodarczej (pkt 11); dokumentu potwierdzającego fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego (pkt 12). W konsekwencji powyższego, Sąd stwierdza, że ze złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić, jaki jest stan finansowy i majątkowy skarżącego. W ocenie Sądu, nie przedstawił on bowiem w trakcie postępowania rzetelnych informacji dotyczących swojej sytuacji. Dokumenty, o które skarżący był wzywany, np. wyciągi z rachunków bankowych były istotne dla oceny jego sytuacji materialnej. Na podstawie analizy rachunków bankowych można bowiem ustalić zarówno wysokość uzyskiwanych wpływów, wartość posiadanych środków pieniężnych, jak i strukturę wydatków wnioskodawcy. Na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy ma bowiem wpływ nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Informacje te mają istotny wpływ na ustalenie podstaw do przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 221/11, LEX nr 948887; z dnia 27 września 2011r., sygn. akt II GZ 427/11, LEX nr 1151759; z dnia 18 października 2011r., sygn. akt II FZ 569/11, LEX nr 984607; z dnia 25 października 2011r., sygn. akt II GZ 473/11, LEX nr 984650; z dnia 16 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 479/11 LEX, nr 1148689). Jak już wcześniej wskazano, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11, LEX nr 786130; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/10, LEX nr 711445). Tak więc, w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Podkreślić należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący także na etapie sprzeciwu nie wykazał żadnej inicjatywy w przedstawieniu nowych, dodatkowych dokumentów mogących przekonać Sąd o zasadności złożonego wniosku. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania, w konsekwencji na podstawie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658), Sąd orzekł jak w sentencji.