I SA/Go 407/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lipca 2019 r. wniosku W.K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 6 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Go 407/18 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: odmówić przywrócenia terminu. Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2018 r. tut. Sąd oddalił skargę W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę. Postanowieniem z 21 stycznia 2019 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego radcę prawnego w ramach prawa pomocy. Pismem z [...] marca 2019 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego E.J. Pismo wyznaczające ją pełnomocnikiem ww. odebrała w dniu 9 kwietnia 2019 r. Następnie pismem z [...] kwietnia 2019 r. OIRP poinformowała o wyznaczeniu radcy prawnego E.K. do prowadzenia sprawy z urzędu W.K., w miejsce zwolnionej z tego obowiązku radcy prawnego E.J. Z pisma OIRP z [...] maja 2019 r. wynika, że pismo wyznaczające E.K. pełnomocnikiem doręczono jej 19 kwietnia 2019 r. W dniu 17 maja 2019 r. została wniesiona skarga kasacyjna od ww. wyroku, sporządzona przez radcę prawnego E.K. Postanowieniem z 1 czerwca 2019 r. tut. Sąd odrzucił skargę kasacyjną jako wniesioną po upływie terminu. Sąd podzielił ten pogląd wyrażony w orzecznictwie, że na gruncie art. 177 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.) nie można przyjąć, że dokonanie zmiany pełnomocnika z urzędu przez OIRP, powoduje ponowne rozpoczęcie biegu 30 - dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla tego pełnomocnika. Pełnomocnik skarżącego radca prawny E.K. pismem z [...] czerwca 2019 r. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Podniosła, że tuż po odebraniu przez nią przesyłki o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem następowały Święta Wielkanocne, przez co termin do wniesienia skargi kasacyjnej uległ znacznemu skróceniu, co jest niedopuszczalne, gdyż jest to termin ustawowy. Ponadto pełnomocnik odbierając pismo z OIRP nie mógł w żaden sposób uzyskać informacji o biegnącym już terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż jedyną datą wskazaną w tymże piśmie była data doręczenia stronie odpisu wyroku z uzasadnieniem, która w przedmiotowej sprawie nie miała znaczenia ze względu na treść art. 177 § 3 P.p.s.a. Powołując się na orzeczenie NSA z 11.10.2017 r. sygn. akt II OZ 1212/17 podkreślił, że celem wprowadzenia art. 177 § 3 P.p.s.a. było to, aby strona wykazująca się dbałością o własne interesy procesowe przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w związku z planowanym złożeniem środka zaskarżenia przed upływem terminu do jego wniesienia, nie ponosiła negatywnych konsekwencji związanych z obiektywnym czynnikiem, jakim jest upływ czasu do momentu ustanowienia jej profesjonalnego pełnomocnika. Istotnym w sprawie – zdaniem pełnomocnika - jest też to, że do zmiany pełnomocnika nie doszło z wniosku skarżącego, lecz na skutek wniosku pierwszego pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. O innym krótszym terminie nie uprzedził ani sąd orzekający, ani OIRP przy wyznaczaniu kolejnego pełnomocnika z urzędu. Dodał, że w orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Stwierdził, że niejednoznaczne brzmienie art. 177 § 3 P.p.s.a. wraz z brakiem dostępu do aktualnego orzecznictwa za pośrednictwem systemu informacji prawnej Legalis i Lex (gdyż orzeczenia odnoszące się do podobnych sytuacji ukryte są pośród ok. 30.000 orzeczeń nietezowanych) również uzasadnia przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z regułą zawartą w art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.– dalej cyt. jako P.p.s.a.) czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże Sąd postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli w sprawie kumulatywnie zaistnieją określone w art. 86 w zw. z art. 87 P.p.s.a. przesłanki tj. strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednocześnie z wnioskiem zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Zanim jednak Sąd przystąpi do badania okoliczności uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminu, w pierwszej kolejności zobowiązany jest poddać terminowość złożonego wniosku, a więc czy został złożony w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W tym zakresie należy dostrzec, że drugi w kolejności wyznaczony pełnomocnik z urzędu dla W.K. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Trzeba zwrócić uwagę, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że co do zasady w przypadku zmiany pełnomocnika z urzędu - a co miało miejsce w sprawie, gdyż w miejsce radcy prawnego, OIRP wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego E.K. - przyczyna uchybienia terminu ustaje w dniu, w którym tenże ma rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. m.in. postanowienie NSA z 5 czerwca 2014 r., II OZ 543/14, Lex nr 1493030, postanowienie NSA z 19 lipca 2012 r. II OZ 612/12, Lex nr 1225743, postanowienie NSA z 4 kwietnia 2012 r., I OZ 211/12, Lex nr 1136780, postanowienie NSA z 12 maja 2011 r., II GZ 243/11, postanowienie NSA z 8 czerwca 2005 r., I FZ 198/06, postanowienie NSA z 15 kwietnia 2005 r., II OZ 253/05, dostępne w CBOSA, a także B. Dauter, w: Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2009 r., s. 267 – 268). Koncepcja ta z jednej strony gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, z drugiej zaś nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. (por. m.in. postanowienie NSA z 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 426/12, CBOSA). Sąd dostrzega jednak, że w niniejszej sprawie pełnomocnik początek biegu 7 – dniowego terminu do wniesienia wniosku o przywrócenia terminu łączy z powzięciem informacji o odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu złożenia jej po terminie. Brak podstaw, by tę okoliczność kwestionować, w związku z czym Sąd przyjął, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu został zachowany. Poddając następnie kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, należy wskazać, że wiąże się ono z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Można o nim mówić jedynie wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (post. NSA z 2.10.2002 r., V SA 793/03). Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny. Strona musi uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. To z treści przepisu art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika ciążący na wnioskodawcy obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ocena braku winy w uchybieniu terminu należy wyłącznie do sądu, który powinien uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Co więcej, w przypadku, gdy strona reprezentowana jest profesjonalnego pełnomocnika, jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez Sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych (por. postanowienie NSA z 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09, postanowienie NSA z 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 231/11). Z treści poddawanego analizie wniosku o przywrócenie terminu wynika, że pełnomocnik skarżącego stara się wykazać w nim brak winy w niedotrzymaniu terminu, powołując m.in. się na niejasności dotyczące wykładni art. 177 § 3 P.p.s.a. Powołuje się przy tym na orzeczenie NSA z 11.10.2017 r. sygn. akt II OZ 1212/17. Trzeba jednak podkreślić, że powołując się na ww. orzeczenie, pomija, że wnioskodawca w tamtejszym postępowaniu podnosił, że wykładnia art. 177 § 3 P.p.s.a. przyjęta wówczas przez Sąd pierwszej instancji tj. w maju 2017 r. nie była wcześniej prezentowana przez sądy administracyjne. Ten argument na dziś dzień, w świetle orzeczeń, które zapadły po tym czasie, nie można uznać za przekonujący. Pełnomocnik strony, jako osoba zawodowa zajmująca się doradztwem prawnym, powinien być tego świadom. To bowiem nie kto inny jak profesjonalny pełnomocnik powinien mieć wiedzę co do tego, od kiedy biegnie mu termin do wniesienia skargi kasacyjnej, nawet jeśli wynika to z orzecznictwa sądów. Profesjonalista, jakim jest radca prawny, podlega bowiem większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (por. postanowienie NSA z: 11 marca 2009 r. I OZ 198/09; 3 marca 2009 r., I OZ 155/09; 9 maja 2006 r. II OZ 468/06) . Zupełnie chybiony jest argument pełnomocnika strony, że niejasności dotyczące przepisu art. 177§ 3 P.p.s.a. wraz z brakiem dostępu do aktualnego orzecznictwa za pośrednictwem systemu informacji prawnej uzasadniają przywrócenie terminu. To bowiem do decyzji pełnomocnika należy wybór, z jakich programów korzysta przy wykonywaniu czynności zawodowych. Ponadto Sąd czuje się w obowiązku wskazać, że istnieje powszechny i bezpłatny dostęp do orzecznictwa sądów administracyjnych za pośrednictwem strony internetowej : www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Co do twierdzenia zawartego we wniosku, że o krótszym terminie nie uprzedził ani sąd orzekający, ani OIRP, Sąd stwierdza, że nie jest rolą ww. wskazywać profesjonalnemu pełnomocnikowi jak należy liczyć termin procesowy. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, w dniu 19 kwietnia 2019 r. radca prawny E.K. otrzymała zawiadomienie o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu. Z jego treści wynika, że została wyznaczona w miejsce zwolnionej z tego obowiązku radcy prawnego E.J. W dniu 26 kwietnia 2019 r. osobiście zapoznała się w Wydziale Informacji Sądowej tut. Sądu z aktami sprawy. Zatem na ten moment posiadał wiedzę co do tego, że w sprawie występuje jako drugi z kolei pełnomocnik z urzędu, tym bardziej, że w tych samych aktach znajduje się notatka o ich udostępnieniu w dniu 10 kwietnia 2019 r. radcy prawnemu E.J. oraz wniosek o zwolnienie jej z obowiązku zastępowania strony. Powyższe okoliczności wskazywały też na to, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg, czego kolejno ustanowiony pełnomocnik z urzędu powinien mieć świadomość. Sąd nie kwestionuje również tez orzeczeń NSA przywołanych we wniosku a dotyczących tego, jak należy oceniać brak winy, czy też, że wyznaczenie pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, może stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Trzeba jednak podkreślić, że to, że taka możliwość istnieje, nie oznacza, że w każdej sprawie taki wniosek będzie skuteczny. Brak winy powinien być bowiem oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Te w niniejszej sprawie nie uprawdopodabniają zasadności wniosku. Pełnomocnik zapoznając się z aktami, sporządzając z nich fotokopie, wiedział, że występują jako kolejny pełnomocnik w sprawie. W konsekwencji, powinien być też świadom tego, że termin do wniesienia skargi kasacyjne już biegnie. Jego rolą było ustalenie, jaki czas pozostał do wniesienia środka zaskarżenia. Z akt nie wynika, by podjął jakiekolwiek działania w tym zakresie. Z kolei przekonanie, że każdy kolejny pełnomocnik ustawiony w sprawie posiada 30 – dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, było zbyt daleko idące i nie uprawdopodabnia braku winy w jego niedochowaniu. O ile bowiem niejasności dotyczące wykładni art. 177§ 3 P.p.s.a. mogły być zasadne w 2017 r., o tyle, powoływanie się na nie w 2019 roku jest w ocenie Sądu chybione. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, że ustawiony w kwietniu 2019 r. pełnomocnik nie mógł przewidzieć, jak interpretowany jest na ten moment w orzecznictwie art. 177 § 3 P.p.s.a. Nie tylko bowiem w postanowieniu NSA - przywołanym zresztą przez stronę - z 11.10.2017 r. (sygn. akt II OZ 1212/17) ale także chociażby w postanowieniu z NSA z 14.12.2017 r. (sygn. akt I OZ 1681/17), z 20.11.2018 r. (sygn. akt I OZ 1100/18), WSA w Białymstoku z 28 lutego 2019 r. (sygn. akt II SA/Bk 796/17), dokonano jednoznacznej wykładni wskazanej normy prawnej. Przyjęcie w takiej sytuacji za słuszny pogląd pełnomocnika skarżącego oznaczałoby, że przy interpretacji przepisów prawa, należy pomijać dorobek orzeczniczy sądów pojawiąjący się na przestrzeni czasu. W konsekwencji, w niniejszej sprawie, zmiana pełnomocnika z urzędu nie oznacza, że nie ponosi on winy w nieterminowym złożeniu środka zaskarżenia. Końcowo Sąd zauważa, że pełnomocnika cechuje pewna niekonsekwencja postępowania. Z jednej strony bowiem wnosi zażalenie na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej twierdząc, że literalne brzmienie art. 177 § 3 P.p.s.a. wskazuje, że wniósł ten środek zaskarżenia w terminie, z drugiej zaś wnosi o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, co w ocenie Sądu przeczy argumentacji przedstawionej w ww. zażaleniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że postępowanie pełnomocnika w sprawie pozbawione było należytej staranności, a co za tym idzie, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z tego też powodu, Sąd na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.