II SA/Go 1159/17

Dnia 6 lutego 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. B.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko. Dnia 11 stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek B.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku, a także wcześniej w skardze strona podała, iż rozstrzygnięcie jest dla niej niezrozumiałe, krzywdzące i nie potrafi obronić swojego stanowiska procesowego bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, jednak ze względu na trudną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Skarżąca podała w formularzu, iż miesięczny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę jej małżonka w deklarowanej wysokości 1600 zł, zasiłek wychowawczy w związku z urlopem wychowawczym skarżącej w kwocie 400 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 219 zł, a także przyznane na dwoje dzieci świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 1000 zł. Skarżąca określiła miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania (czynsz) i stałe opłaty (energia elektryczna, media, telefon) na kwotę ok. 920 zł miesięcznie, na wyżywienie ok. 800 zł, na środki czystości, odzież, leki i inne bieżące wydatki ok. 200 zł. Nadto spłaca kredyt mieszkaniowy w kwocie 504,33 zł oraz inne zobowiązanie, określone jako "raty" w kwocie 498,60 zł miesięcznie. Skarżąca wraz z małżonkiem posiadają mieszkanie o powierzchni 39,10 m² oraz samochód [...] z 2007 r., nie posiadają natomiast innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych na potwierdzenie sytuacji majątkowej skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych swojego i małżonka za ostatnie trzy miesiące kalendarzowe, a także dokumenty potwierdzające ponoszenie wskazanych wyżej stałych wydatków. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza przedstawionych przez skarżącą w trybie art. 255 p.p.s.a. dokumentów źródłowych w postaci wydruków z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, iż zawarte w formularzu PPF oświadczenie skarżącej co do wysokości dochodów jej małżonka nie jest zgodne ze stanem rzeczywistym. Skarżąca zadeklarowała bowiem, iż jego dochód z tytułu zatrudnienia wynosi 1600 zł miesięcznie. Jednakże z wydruku rachunku bankowego J.M. wynika, iż jego miesięczny dochód netto waha się od 4000 zł (listopad 2017 r.) do 3340 zł (styczeń 2018 r.). Oznacza to, że wraz z dochodem skarżącej z tytułu zasiłku wychowawczego w związku z urlopem wychowawczym oraz zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie 619 zł jej rodzina uzyskuje miesięczny dochód w wysokości blisko 4 tys. zł. Nawet pomijając już świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci w kwocie 1000 zł (gdyż zgodnie z regulacją ustawową wprowadzającą tę formę wsparcia jest ona przeznaczona przede wszystkim na realizację potrzeb małoletnich dzieci) oraz nie zadeklarowane przez skarżącą w formularzu PPF alimenty na córkę w kwocie od 250 do 350 zł miesięcznie, łączna kwota tego dochodu nie daje podstaw do uznania skarżącej za osobę ubogą, wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu w toczącym się postępowaniu sądowym. Jeśli chodzi natomiast o wydatki rodziny skarżącej, to poza stałymi wydatkami na czynsz i media (energia elektryczna, woda, telefon itp.) zadeklarowała ona spłatę kredytu hipotecznego w wysokości ok. 504 zł oraz innego zobowiązania określonego jako "raty" w wysokości ok. 498 zł, jednakże zobowiązania innego rodzaju, zwłaszcza o charakterze cywilnoprawnym, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Odnośnie dochodów osiąganych przez małżonka skarżącej należy zwrócić uwagę, iż prawidłowa ocena przesłanek z art. 246 p.p.s.a. powinna uwzględniać także stan rodzinny wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy, a co za tym idzie, również sytuację zarobkową i dochody osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (postanowienia NSA z 13 czerwca 2008 r., I OZ 373/08, z 27 czerwca 2008 r., I OZ 431/08, z 27 kwietnia 2009 r., II FZ 119/09 oraz z 12 stycznia 2012 r., I GZ 234/11). Przy badaniu przesłanek wynikających z powyższego przepisu należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy, przy czym z istoty tego obowiązku wynika, iż prawo pomocy nie może zostać przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienia NSA z 23 sierpnia 2011 r., II FZ 422/11, z 30 sierpnia 2011 r., I FZ 238/11 z 11 stycznia 2011 r., II FZ 644/10 oraz z 23 marca 2011 r., II FZ 112/11). Ponadto zasadą jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, zaś osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może ona zasadnie wystąpić o pomoc państwa w tym zakresie (m.in. postanowienia NSA z 10 października 2007 r., II GZ 161/07, z 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, z 21 września 2011 r., II FZ 500/11, z 19 października 2011 r., II OZ 971/11, z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżąca nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie prawa pomocy, albowiem nie wykazała, aby była osobą nie będącą w stanie (samodzielnie czy też przy wsparciu ze strony małżonka) pokryć kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i która wymagałaby w tym zakresie pomocy ze strony państwa. Dodatkowo zawarte w formularzu PPF pisemne oświadczenia skarżącej w zakresie sytuacji finansowej jej rodziny okazały się nie w pełni zgodne ze stanem rzeczywistym. W świetle powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.