II SA/Go 878/17

Dnia 13 marca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję I Spółki z o.o. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Go 878/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę Stowarzyszenia [...] na decyzję I Spółki z o.o. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Po doręczeniu skarżącemu Stowarzyszeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem, w dniu 6 lutego 2018 r. do Sądu wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że Stowarzyszenie obecnie nie posiada wystarczających środków finansowych. Strona skarżąca jest organizacją pozarządową, niedziałającą w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z wpłat darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie gromadzone na bieżąco środki finansowe wystarczają wyłącznie na opłacenie pensji i opłat związanych z utrzymaniem siedziby, takich jak czynsz czy telefony. Stowarzyszenie celem poszerzenia źródeł finansowania w 2016 r. wzięło kredyt na rozwój działalności gospodarczej o wysokości 81.000 zł, a w 2017 r. dwa kredyty na prowadzenie działalności statutowej o wysokości 90.000 zł oraz 62.500 zł. Wszystkie kredyty są spłacane i co miesiąc raty wynoszą w sumie 5.500 zł. Aktualnie Stowarzyszenie stara się o otrzymanie kolejnego kredytu na utrzymanie płynności finansowej. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie dysponowało zgromadzoną na rachunkach bankowych kwotą 1.266,30 zł oraz 63,28 GBP. Z kolei stałe wydatki Stowarzyszenia wynoszą miesięcznie około 50.000 zł, w tym opłaty za internet i telefony – 400 zł, druk – 150 zł, ochrona – 64 zł, czynsz – 3.800 zł, księgowość – 3.000 zł, wynagrodzenia – 37.000 zł, spłata kredytów – 5.500 zł. Nadto Stowarzyszenie zatrudnia radcę prawnego. W ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie przedłożyło wstępną wersję bilansu, rachunek zysków i strat, kopię dokumentu wskazującego, iż wysokość składek członkowskich wynosi 120 zł oraz wskazało własną stronę internetową, gdzie w Biuletynie Informacji Publicznej miała zostać opublikowana historia operacji finansowych na rachunkach bankowych strony skarżącej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało ocenić jako niezasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Z kolei w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarte w tym przepisie określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca ma obowiązek udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także iż wykorzystał wszelkie możliwości aby zdobyć fundusze na ich pokrycie (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. W orzecznictwie podkreśla się, iż przyznanie stronie tego prawa stanowi formę dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się m.in. daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia, winno być zatem stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (postanowienia NSA z 8 stycznia 2015 r., II OZ 1361/14; z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1387/14; z 14 stycznia 2015 r., II OZ 1402/14; z 16 stycznia 2015 r., I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z 20 stycznia 2015 r., II OZ 11/15; z 22 stycznia 2015 r., I OZ 21/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., II GZ 935/14). W rozpatrywanej sprawie z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że w dacie jego złożenia skarżące Stowarzyszenie posiadało na rachunkach bankowych kwotę 1.266,30 zł, przy czym jest kwota znacznie wyższa od jedynego wymagalnego obecnie kosztu sądowego, jakim jest opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w wysokości 100 zł. Ewentualny wpis od skargi kasacyjnej (w razie gdyby Stowarzyszenie zdecydowało się na jej wniesienie) również wyniósłby 100 zł. Brak jest zatem podstaw do uznania, iż strona skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów, stanowiących jedynie niewielką część środków finansowych znajdujących się w jej dyspozycji. Fakt zaciągnięcia kredytów na rozwój działalności gospodarczej nie stanowi przesłanki przemawiającej za przyznaniem stronie prawa pomocy. Co do zasady bowiem obciążające stronę zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Zaciągnięcie kredytu świadczy również o posiadaniu przez stronę zdolności kredytowej oraz o możliwościach płatniczych w tym zakresie. Skoro Stowarzyszenie jest w stanie uiszczać raty w wysokości 5.500 zł miesięcznie oraz wywiązywać się ze wszystkich innych swoich zobowiązań, to wygospodarowanie kwoty 100 zł tytułem wymagalnych obecnie kosztów sądowych nie powinno stanowić przeszkody nie do przezwyciężenia. Stowarzyszenie uzyskuje wpływy z działalności statutowej oraz działalności gospodarczej. Z przedstawionego rachunku zysków i strat wynika, iż przychody z działalności statutowej (nieodpłatna oraz odpłatna działalność pożytku publicznego) wyniosły w 2017 r. 676.595,34 zł (rubryka A). Z tytułu działalności gospodarczej przychód w 2017 r. wyniósł 90.378,24 zł (rubryka D), przychody operacyjne w 2017 r. wyniosły 2.515,67 zł (rubryka I). Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia również wykazana w rachunku zysków i strat strata netto, wynosząca w 2017 r. 19.398,52 zł. Strata jest wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei stanowi skutek decyzji gospodarczych podejmowanych przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą (postanowienie NSA z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Odnosząc się z kolei do odesłania do BIP skarżącego Stowarzyszenia w odpowiedzi na wezwanie o nadesłanie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji finansowej, należy zwrócić uwagę, iż wezwanie to zostało skierowane do strony na podstawie art. 255 p.p.s.a., w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące m.in. jej stanu majątkowego czy dochodów. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie nie zostały dostarczone wyciągi z rachunków bankowych, odpisy deklaracji podatkowych za 2017 r. czy dokumenty potwierdzające ponoszone stałe koszty. W tej sytuacji kompleksowa analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy okazała się niemożliwa. Tymczasem "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego strona skarżąca w niniejszej sprawie nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). Odesłanie do historii kont na stronie internetowej Stowarzyszenia oraz powoływanie się w tym względzie na konieczność anonimizacji danych osób fizycznych wpłacających darowizny, należy uznać za niespełnienie wymogu z art. 255 p.p.s.a. Niezależnie od powyższych rozważań należy mieć na uwadze, że podmiot, którego statutowa działalność polega m.in. na inicjowaniu i uczestnictwie w sprawach sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i gromadzić na ten cel odpowiednie fundusze (postanowienia NSA z 12 lipca 2013 r., II OZ 610/13, LEX nr 1443393; z 20 marca 2014 r., II OZ 260/14, LEX nr 1479273). Ewentualne zwolnienie skarżącego Stowarzyszenia od kosztów sądowych oznaczałoby w istocie, że jego działalność byłaby finansowana ze środków publicznych, co przeczyłoby zasadzie funkcjonowania stowarzyszeń w oparciu o własny majątek (postanowienia NSA z 14 stycznia 2014 r., II OZ 1221/13, LEX nr 1452909; z 25 lipca 2014 r., II OZ 723/14, LEX nr 1510362) W świetle przedstawionych okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.