II SA/Ke 53/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lutego 2012r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] decyzję Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] znak: [...] w sprawie odmowy przyznania D. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny tj. matką J. P. W uzasadnieniu organ II instancji ustalił, że wnioskiem z dnia 24 czerwca 2011r. D. P. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Dalej Kolegium wskazało, że D. P. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwoma synami. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, o powierzchni około 5 ha. Z kolei z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] wynika, że D. P. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 stycznia 1991r. w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Organ odwoławczy stwierdził, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak podjęcia lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tymczasem z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przedstawionym znaczeniu oznacza, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę we wskazanych w tym przepisie formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z tej możliwości nie korzysta. Z kolei z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który musi przecież przynajmniej część czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego, a tak jest w przypadku D. P. Organ II instancji ustalił, że dochód rodziny wnioskodawcy, według ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dochodu z 1 ha wynoszącego w 2010 roku 2.278zł z posiadanego gospodarstwa rolnego wynosi rocznie 11.390,00 zł, a miesięcznie 949,20 zł. Wnioskodawca podlega ubezpieczeniu w KRUS w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Zatem, pod względem dochodu oraz ubezpieczenia społecznego w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim, praca związana z prowadzeniem gospodarstwa rolnego niczym nie różni się od zatrudnienia w innych gałęziach gospodarki. Kolegium dodało, że D. P. oświadczył, że praca w gospodarstwie rolnym nie utrudnia opieki nad matką, nad którą sprawuje całodobową opiekę, co dowodzi, że nie spełnia on przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Następnie powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011r.,sygn. akt I OSK 1987/10, organ stwierdził, że standardowym kryterium przyznania danej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest, rezygnacja z zatrudnienia, co w niniejszej sprawie bezspornie nie ma miejsca. A skoro tak, to sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów. Organ odwoławczy nie zaakceptował argumentacji wnioskodawczy, że w prowadzeniu gospodarstwa rolnego o powierzchni około 5 ha pomagała mu żona lub dzieci, wskazując, że sytuacji materialnej D. P. nie można stawiać na równi z sytuacją osoby, która rezygnując z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny, z tego powodu traci jedyne źródło dochodu. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] D. P. zarzucił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych była już kilkakrotnie nowelizowana w kwestii dotyczącej świadczenia rodzinnego, więc gdyby ustawodawca chciał pozbawić osoby prowadzące gospodarstwo uprawnień to zapewne art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostałby rozszerzony o stosowny zapis. Podobnie w art. 17 tej ustawy wprowadziłby zapis, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje rolnikom i właścicielom gospodarstw rolnych. Wskazał, że podleganie ubezpieczeniu rolniczemu w KRUS jest obowiązkowe, gdy posiada się grunty powyżej 2 hektarów. Oświadczył, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką musiał znacznie ograniczyć czas pracy w polu, a także z rezygnować z niektórych upraw. Nadto zarzucił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest niezależne od dochodu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd nie stwierdził naruszeń prawa. Materialnoprawną podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej ustawa, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) dalej zwanej ustawą ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia problemu, czy prowadzenie przez rolnika gospodarstwa rolnego i odprowadzanie z tego tytułu składek ubezpieczeniowych KRUS stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa kwestia budzi rozbieżności w orzecznictwie. Stanowisko, które pozwala na przyznanie opisanego świadczenia rolnikowi zajął tut. Sąd w wyrokach z dnia 11 maja 2011r. (II SA/Ke 229/11), 11 sierpnia 2011r. (II SA/Ke 439/11), 8 września 2011r. (II SA/Ke 465/11) i 28 września 2011r. (II SA/Ke 554/11), a także w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2011r. (II SA/Gd 753/11), w wyrokach (prawomocnych) WSA w Krakowie z dnia 19 maja 2010r. (III SA/Kr 96/10), WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2006r. (IV SA/Po 755/05) WSA w Olsztynie z dnia 2 listopada 2004r. (II SA/Ol 604/04) i z dnia 15 października 2004r. (II SA/Ol 577/04). Odmienny pogląd zaprezentował, NSA w wyroku z dnia 11 marca 2011r. sygn. akt I OSK 1987/10, WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 19 lipca 2011r. sygn. akt II SA/Ol 521/11, WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 7 grudnia 2011r. sygn. akt II SA/Rz 884/11, WSA w Lublinie w wyroku z dnia 3 listopad 2011r. sygn. akt II SA/Lu 681/11, WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 19.10.2011r. sygn. akt II SA/Ke 1041/11, NSA w wyroku z dnia 16 grudnia 2011r. sygn. akt I OSK 1393/11 wszystkie dostępne w Internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Zauważyć należy, że z przytoczonego na wstępie art. 17 ust. 1 ustawy wynikają dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Pierwszy przypadek obejmuje wiec sytuację, kiedy opiekun nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugiej zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, opiekun rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący nie zalicza się do żadnego z wyżej wymienionych przypadków. Nie zrezygnował bowiem z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tego powodu, że musiał opiekować się matką, ale z tego powodu, że prowadzi gospodarstwo rolne, o czym świadczy okoliczność, że nieprzerwanie od 1991r. podlega jako rolnik ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dodatkowo należy podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 2 lit. a) ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Podnieść wypada, że przepisy dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 2b cyt. ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej. Na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 22 określono, że ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej, oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedstawiona wyżej regulacja nie wymienia zatem pracy we własnym gospodarstwie rolnym jako formy "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W świetle ww. przepisu należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy stanowiącej, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący nie zrezygnował z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, ani też nie jest gotowy do podjęcia tak rozumianej pracy zarobkowej, skoro prowadzi gospodarstwo rolne. W konsekwencji nie można w jego przypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad matką, skoro w ogóle nie jest gotowy do podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie spełnia bowiem podstawowych kryteriów osoby bezrobotnej. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 145; ze zm.) osobą bezrobotną jest osoba zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Wynika z powyższego, że za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie może być uznany rolnik, który prowadzi gospodarstwo rolne, nawet przy pomocy innych osób, albowiem musi przecież przynajmniej część swojego czasu przeznaczyć na prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 7 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 463/10, oraz w wyroku tego Sądu z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 12 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 413/11 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Zgodzić należy się, ze skarżącym, że okoliczność, czy i jakie dochody skarżący otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak, podanie tej okoliczności przez Kolegium w zaskarżonej decyzji miało jedynie na celu wykazanie, że praca w rolnictwie nie różni się od zatrudnienia w innych gałęziach gospodarki. Z kolei odnośnie zarzutu skargi, że gdyby ustawodawca chciał pozbawić osoby prowadzące gospodarstwo rolne prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to rozszerzyłby art. 3 pkt 22 i art. 17 ustawy o stosowny zapis to stwierdzić należy, że nie ma potrzeby czynienia takich zapisów. Jak już bowiem wcześniej wspomniano z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Zatem w przypadku wystąpienia takich sytuacji świadczenie będzie się należeć każdemu także rolnikowi. W świetle przedstawionych rozważań uznać należy, iż w zaskarżonej decyzji Kolegium dokonało prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ wydając decyzję nie naruszył przepisów prawa, a zatem skarga wniesiona na taką decyzję musiała ulec oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.