I SA/Kr 1102/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa S. Sp. jawna A.C., B.C. z/s w J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2011 r. postanawia: - wniosek oddalić - Przedsiębiorstwo S. sp. j. A.C., B.C. z siedzibą w J. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i październik 2011 r. Strona skarżąca złożyła dodatkowo wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, spółka zajmuje się sprzedażą hurtową i detaliczną wyrobów stalowych oraz produkcją konstrukcji stalowych. Zgodnie z danymi zawartymi w rubryce "Oświadczenie o majątku i dochodach", kapitał zakładowy spółki wynosi 17.741.571,48 zł., a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 463.462,94 zł. Wartość środków trwałych spółki, to 6.317.354,77 zł. Dodatkowo strona skarżąca podniosła, że ponosi wysokie koszty obsługi kredytów. Jedna linia kredytowa wynosi 8.000.000 zł. a druga 2.000.000 euro. Odsetki od tych kredytów na koniec lipca 2015r. wynosiły natomiast 190.000 zł. Spółka co roku odnotowuje spadek przychodów ze sprzedaży, co przekłada się na spadek zysków. Pismem z dnia 9 października 2015 r. spółka została wezwana do przedłożenia, m.in. zeznania podatkowego spółki z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc, oświadczenia określającego, ilu pracowników zatrudnia spółka, zeznania podatkowego spółki za 2014 rok, zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie spółki, sprawozdania finansowego spółki za 2014r., spisu miesięcznych wydatków A.C. i B.C., związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, zeznań podatkowych A.C., B.C., za 2014 r., wyciągów z kont bankowych A.C., B.C. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z lokat bankowych, oświadczenia określającego wysokość miesięcznych dochodów A.C., B. C. wraz z podaniem ich źródeł, odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością A.C. i B.C. Na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r., Starszy Referendarz sądowy oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 29 grudnia 2015 r. Spółka wniosła pismo zatytułowane "zażalenie" na ww. postanowienie, które zostało potraktowane, jako sprzeciw od postanowienia z dnia 11 grudnia 2015 r., w którym wniosła o uchylenie ww. postanowienia, przekazanie sprawy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych do ponownego rozpoznania i zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości lub w części. W uzasadnieniu sprzeciwu, strona skarżąca nie zgodziła się z uzasadnieniem postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że przesłane przez spółkę dokumenty zostały ocenione w sposób niezgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Strona skarżąca wskazała, że posiada zobowiązania finansowe, które musi na bieżąco regulować, a aktualnie na rynku istnieje duża konkurencja, co sprawia, że znacznie obniżyła się rentowność firmy. Spółka zarzuciła, że w wydanym postanowieniu nie odniesiono się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, poprzez porównanie wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść do jej możliwości finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w brzemieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że skuteczne wniesienie sprzeciwu przeciwko postanowieniu referendarza w przedmiocie prawa pomocy powoduje, że wniosek o jego przyznanie podlega ponownemu rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto należy wskazać, że następstwem skutecznego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej zaskarżonego orzeczenia w całości, nawet jeśli strona zaskarżyła jedynie niekorzystną dla siebie część tego orzeczenia. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – zgodnie z art. 246 § 2 pkt p.p.s.a. – może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy ( w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ppsa, nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Zauważyć należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246 § 2 p.p.s.a.. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd, ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma bowiem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13). W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych, do czego zobligowana była konstrukcją art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Jak wynika z raportu z badania sprawozdania finansowego wraz ze sprawozdaniem finansowym za rok obrotowy 2014 r. aktywa trwałe spółki wynoszą 6.317.354,27 zł, środki trwałe netto 5.892.962,10 zł, środki trwałe w budowie 424.392,17 zł., aktywa obrotowe wynoszą 31.068.619,42 zł. Kapitał zakładowy Spółki również jest wysoki, wynosi bowiem 17.741.571,48 zł., a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy, według bilansu wynosi 463.462,94 zł. Dokumenty, zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że Spółka, mimo dużej konkurencji na rynku i zaciągniętych kredytów, których uzyskanie potwierdziło wiarygodność i zdolność kredytową Spółki, osiąga wysokie dochody. Ponadto wskazać należy, że przedmiot działalności Spółki, jakim jest handel wyrobami stalowymi potwierdza, że korzyści finansowe z tego typu działalności są wymierne, w porównaniu z innymi dziedzinami. Spółka, prowadząc działalność gospodarczą w zakresie obrotu produktami stalowymi, osiąga wystarczające dochody, aby uiścić wpis sądowy od skargi. Deklarowane w tym stanie faktycznym środki finansowe Spółki, niewątpliwie pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego i z pewnością nie spowodują w efekcie utraty płynności finansowej Spółki. Wobec powyższych okoliczności, Sąd orzekł, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia spółki od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej spółki, która doprowadziła Sąd do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku złożonym przez Spółkę oraz dokumentach do niego dołączonych, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przypadku skarżącej Spółki wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztu wpisu od skargi przekracza jej możliwości finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Porównując bowiem wysokość kosztów, które jest zobowiązana ponieść spółka w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, do jej możliwości finansowych, uznać należało, że dysponuje ona dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.