I SA/Kr 244/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 maja 2017 r. w sprawie ze skargi I.F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 28 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego tytułem wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 25 maja 2017 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek I.F., działającego przez adwokata M.K., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 28 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego tytułem wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Skarżącemu za pośrednictwem Pełnomocnika został przesłany formularz wniosku "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu. W zakreślonym terminie wpłynęła do tut. Sądu uwierzytelniona przez adw. M.K. kserokopia wypełnionego i podpisanego przez Skarżącego druku urzędowego formularza "PPF". W związku z tym zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego Skarżący za pośrednictwem Pełnomocnika został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Jednocześnie Skarżący został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie odpowiednich oświadczeń i dokumentów źródłowych na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, wyszczególnionych w wezwaniu. W odpowiedzi na wezwanie Pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia 5 maja 2017 r. podał, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i pracuje dorywczo osiągając dochód na poziomie około 500-700 zł miesięcznie. Poinformował ponadto, że Skarżący nie posiada majątku i nie jest właścicielem pojazdów mechanicznych. Do pisma załączone zostały: kserokopia formularza "PPF" z podpisami Skarżącego na każdej ze stron oraz kopia zeznania PIT-37 Skarżącego za 2016 r. z wykazanym przychodem 0 zł. Starszy Referendarz Sądowy w oparciu o powyższe stwierdził, iż w niniejszej sprawie Skarżący nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech dokładności, a wezwanie do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę w pełni zrealizowane. Orzekający nadal nie dysponował danymi, gdzie Skarżący aktualnie zamieszkuje i czyją własność stanowi ta nieruchomość, oraz czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z innymi osobami. W przypadku bowiem gdyby Wnioskodawca pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z innymi członkami rodziny, nie można ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów Skarżącego, ale należy również uwzględnić sytuację wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Pomimo wezwania Skarżący nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, których analiza pozwoliłaby na ustalenie wielkości środków finansowych pozostających do jego dyspozycji. Nie złożył też oświadczenia, że takich rachunków nie posiada. Orzekający nie dysponował też żadnymi danymi dotyczącymi wysokości wydatków ponoszonych przez Skarżącego na bieżące utrzymanie. Skarżący nie wskazał ich w odpowiedniej rubryce formularza "PPF". Mając powyższe na uwadze orzekający stwierdził, że dane, którymi dysponował, nie pozwoliły na dokonanie sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, koniecznych do ustalenia, czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe. Rozpatrując sprzeciw na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA: z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/2010; z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stanowiąc odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podkreśla, że użyte w ww. art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba fizyczna) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r., sygn. III SA/Gl 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 ww. ustawy, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11.02.2014 r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012 r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010 r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010 r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006 r., sygn. akt II FZ 703/06). W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, nie przedłożył bowiem wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jego kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze Skarżącego Sąd musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby Sąd mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów. Stąd też brak danych uniemożliwia taką analizę i w konsekwencji wykluczają przyznanie prawa pomocy. W szczególności należy zgodzić się ze stanowiskiem Referendarza, że nie sposób dokonać rzetelnej oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej Skarżącego bez wiedzy gdzie Skarżący aktualnie zamieszkuje i czyją własność stanowi ta nieruchomość (wobec oświadczenia Skarżącego, że nie posiada mieszkania, ani żadnej innej nieruchomości), oraz czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy tez wspólnie z innymi osobami. Jak słusznie wskazał Referendarz, w przypadku bowiem, gdyby wnioskodawca pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z innymi członkami rodziny, nie można ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów Skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Dopiero bowiem ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10). Jak słusznie wskazał Referendarz, brak jest również informacji na temat wysokości wydatków ponoszonych przez Skarżącego na jego bieżące utrzymanie uniemożliwia dokonanie prawidłowej analizy jego sytuacji finansowej. W szczególności, Skarżący nie udzielił żadnych informacji w rubryce 11 formularza "PPF", w której należało wykazać zobowiązania i stałe wydatki, np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, koszty ponoszone na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku. Konkludując, Sąd w ww. sytuacji zgadza się ze stanowiskiem Referendarza sądowego, że – wobec nie dostarczenia przez skarżącą kompletnej dokumentacji źródłowej – nie można było przeprowadzić kompleksowej i wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej i zdolności płatniczych Skarżącego, pozwalającej uwzględnić jego argumenty przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy. Przyczynę oddalenia wniosku strony stanowi więc brak wystarczającego materiału do przeprowadzenia weryfikacji i oceny sytuacji finansowej Skarżącego. Ocena Sądu nie może bowiem opierać się na niekompletnych faktach i w takim przypadku musi prowadzić do odmowy czy oddalenia wniosku, ze względu na niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011 r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013 r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008 r., sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010 r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010 r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006 r. sygn. akt II OZ 1112/2006). W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego stwierdzenia, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 25 maja 2017 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.