I SA/Kr 728/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 kwietnia 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2013 oraz za październik, listopad i grudzień 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 27 października 2016 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B. Sp. z o.o. w K. – dalej strony skarżącej, o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub 9/10 części. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, że przedmiotem działalności strony skarżącej jest sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł. Środki trwałe Spółki w wysokości 385.720,81 zł zostały w całości zabezpieczone przez organ egzekucyjny, co powoduje brak możliwości dysponowania nimi, a także brak zdolności kredytowej Spółki. Ostatni rok obrotowy został zamknięty stratą w wysokości -266.000,02 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje rachunkiem bankowym w N.. , którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 2.348,75 zł. Spółka B. Sp. z o.o. posiada nieruchomość położoną w K, która – na jej wniosek - została w całości zabezpieczona przez Urząd Skarbowy. Spółka ponosi koszty bieżącej działalności, na które składają się koszty zakupu towarów, koszty mediów, wynagrodzenia pracowników oraz należności cywilnoprawne. W uzasadnieniu wniosku o przyznaniu prawa pomocy podniesiono, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w związku z należnościami podatkowymi w dniu 30 maja 2016 r. wystawił tytuły wykonawcze i wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Celem zaspokojenia ewentualnego zobowiązania Spółka zaproponowała zajęcie całego majątku ruchomego. Od daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. od dnia 30 czerwca 2016 r. na żądanie wierzyciela naczelnicy urzędów skarbowych regularnie dokonują poboru środków pieniężnych z kasy poszczególnych punktów sprzedaży skarżącego w K., M., S. i B.. Do dnia złożenia wniosku Spółka nie otrzymała jednak stosownych potwierdzeń poboru gotówki z kasy. Dodatkowo wnioskiem z dnia 10 czerwca 2016 r. Spółka zaproponowała wierzycielowi kolejne zabezpieczenie ewentualnych należności podatkowych poprzez wpis hipoteczny na nieruchomości będącej jej własnością. Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 27 lipca 2016 r. złożył wniosek o wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości. W związku z tym, że cały majątek ruchomy oraz nieruchomy strony skarżącej został zabezpieczony na poczet ewentualnych należności podatkowych, a urząd skarbowy dokonuje regularnego poboru środków, Spółka B. Sp. z o.o. nie posiada środków finansowych, a tym bardziej nie jest w stanie pozyskać kredytu na opłacenie wpisu sądowego w kwocie 17.464 zł. W przypadku obniżenia opłaty sądowej do 9/10 jej wartości Spółka będzie w stanie zadośćuczynić opłaceniu wpisu sądowego od skargi, co w konsekwencji umożliwi jej prawo uczestniczenia w postępowaniu sądowym w sposób zgodny z Konstytucją RP. Odnosząc się do wezwania Referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy prokurent Spółki oświadczył, że B. Sp. z o.o. nie posiada rachunku bankowego, dlatego nie jest w stanie przedstawić historii przeprowadzonych na nim operacji. Posiadane środki trwałe zostały zabezpieczone przez organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu, co oznacza, że strona nie może nimi dysponować. Spółka aktualnie zatrudnia 12 pracowników. Do pisma z dnia 3 października 2016 r. załączone zostały następujące dokumenty: sprawozdanie finansowe Spółki za 2015 rok, odpisy: zeznania CIT-8 za 2015 rok oraz deklaracji VAT-7 za okres od czerwca do sierpnia 2016 r., a także wykaz środków trwałych na dzień 30 września 2016 r. Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wskazując, że skarżąca Spółka nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, a treść złożonych oświadczeń i przedstawionych dokumentów nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pismem z dnia 29 listopada 2016 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie i rozpatrzenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że z uwagi na fakt, że Urząd Skarbowy wszczął postępowanie egzekucyjne wobec spółki dokonując zajęcia ruchomości, nieruchomości (wpis w Księdze Wieczystej) oraz środków pieniężnych, to nie posiada ona środków finansowych celem uiszczenia kosztów sądowych bez uszczerbku dla prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jak podkreślono, strona skarżąca nie posiadając jakichkolwiek środków finansowych nie może pozyskać kredytu i innych środków celem opłacenia kosztów sądowych. Ponadto wskazała, iż przedłożyła ona wszelkie wymagane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokumenty, złożyła stosowne oświadczenia, udzieliła dodatkowych informacji i niezrozumiałe, jest zatem w jej ocenie, stanowisko Sądu, iż zwolnienie od ponoszonych kosztów sądowych jest bezzasadne. Odnosząc się natomiast do kwestii rachunku bankowego Spółka podniosła, iż nie była w stanie przedłożyć historii rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, albowiem w tym czasookresie nie posiadała rachunku bankowego. Spółka wskazała dodatkowo, że w innym postępowaniu sądowym na podstawie tych samych okoliczności została stronie przyznania pomoc i została ona zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) – dalej p.p.s.a. wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r., sygn. akt II FZ 845/13). Zdaniem Sądu trafna jest ocena Referendarza sądowego, że skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że strona nie wypełniła obowiązku przedłożenia wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych, do czego zobligowana jest konstrukcją art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wskazuje on właśnie na konieczność "wykazania" przez dany podmiot okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Wnioskodawca ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a. Pomimo bowiem wyraźnego wezwania skarżąca Spółka nie przesłała odpisów raportów kasowych za ostatnich sześć miesięcy, ani wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych obrazujących historię przeprowadzonych na nich operacji w okresie ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem. Dane wynikające z raportów kasowych byłyby bardzo istotne dla ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych Spółki. Z dokumentów tych wynikałoby mianowicie, czy spółka dysponuje w swojej kasie jakąkolwiek żywą gotówką, a jeżeli tak – to w jakiej wysokości. Tymczasem w aktach sprawy brak jest tych dokumentów źródłowych. Nadto należy zgodzić się z twierdzeniami Referendarza sądowego, który za niewiarygodne uznał oświadczenie z dnia 3 października 2016 r. o nieposiadaniu przez Spółkę rachunku bankowego, zwłaszcza w kontekście wykazania w formularzu "PPPr" rachunku Spółki o numerze [...] prowadzonego przez Bank , którego saldo na dzień 31 sierpnia 2016 r. wynosiło 2.348,75 zł. Nawet gdyby przyjąć, tak jak wskazuje Spółka w sprzeciwie, że nie była w stanie przedłożyć historii rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, o który była wzywana zarządzeniem Referendarza sądowego, albowiem w tym okresie nie posiadała rachunku bankowego, to w sytuacji tej mogła przedstawić historię rachunku za okres poprzedzający jego zamknięcie, czego jednak nie uczyniła. Tymczasem przyznanie prawa pomocy tak jak wyższej wskaznao jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W judykaturze prezentowany jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08). Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przedstawione przez wnioskodawcę informacje i dokumenty wskazują, że skarżąca Spółka nadal funkcjonuje w obrocie, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie zostało wszczęte wobec niej postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i mający możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko Spółce szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14 ). Strona nie wykazała w jakim zakresie stosowane środki egzekucyjne ograniczają swobodne dysponowanie uzyskiwanym przychodem. Jak wynika z przedłożonych dokumentów wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę. Według sprawozdania finansowego przychód netto Spółki ze sprzedaży produktów w roku 2015 wyniósł 5.111.936,37 zł. Ze względu na wysokie koszty działalności (4.739.468,09 wartość sprzedanych towarów, 609.960,45 zł koszty ogólnego zarządu, 4.824,32 zł pozostałe koszty operacyjne i 28.563,30 zł inne koszty finansowe) ubiegły rok podatkowy zamknięty został stratą w wysokości -266.000,02 zł. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca Spółka) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13), a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Analiza deklaracji VAT-7 za okres od czerwca do sierpnia 2016 roku wskazuje, że B. Spółka z o.o. w K. wykazuje regularny znaczny obrót. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w tym okresie wynosiła odpowiednio 370.950 zł, 357.151 zł i 389.095 zł, a wartość netto nabytych w tym okresie towarów i usług wynosiła 370.893 zł, 348.520 zł i 405.772 zł. Dane te potwierdzają funkcjonowanie Spółki i wykonywanie przez nią czynności w sferze działalności gospodarczej. Kwota należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od złożonej skargi stanowi jedynie niewielki procent powołanych wyżej wartości. Ponadto wskazać należy, że fakt, iż strona skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych w innej sprawie nie może mieć charakteru wiążącego przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków strony. Sąd bowiem nie jest związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach, nawet z wniosku tego samego podmiotu (postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2008 r. II OZ 308/08). Przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcie sądów (administracyjnych, powszechnych) w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Nadto wskazać należy, że podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników, co wynika z art. 177§1 Kodeksu spółek handlowych. Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Podkreślić trzeba, że z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też względu, zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższych okoliczności, Sąd orzekł, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej Spółki, która doprowadziła Referendarza sądowego tut. Sądu do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Referendarz oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku złożonym przez Spółkę oraz dokumentach nadesłanych, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przypadku skarżącej Spółki wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztu wpisu od skargi przekracza jej możliwości finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016r., sygn. II FZ 1083/15). Wobec tego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt. 2, w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.