I SA/Kr 809/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.N., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 20.02.2015r., nr[...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek T.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 20.02.2015r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013. Jak podała T.N. w uzasadnieniu wniosku, zawartym w nim "oświadczeniu o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentach jest ona po dwóch wypadkach komunikacyjnych i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Otrzymuje emeryturę w wysokości 681,40 zł., miesięcznie, netto. Miesięczne koszty jej utrzymania obejmują natomiast : czynsz – 530 zł., opłatę za energię elektryczną – 80 zł., opłatę za wywóz śmieci - 30 zł. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy ( por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 w/w ustawy, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Tymczasem przedstawione przez wnioskodawczynię dane, dotyczące jednej z podstawowych kwestii, z punktu widzenia analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są pełne. Postępowanie "główne" – sadowoadministracyjne, w którym złożony został przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, dotyczy nienależnie pobranych płatności do posiadanych przez rolnika gruntów. Z akt administracyjnych (wniosek o przyznanie płatności na rok 2013 ) wynika , że T.N. zadeklarowała Agencji Restrukturyzacji i Rolnictwa w celu uzyskania dopłat działki o znacznym areale. Stąd też na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadnym było zbadanie jakimi nieruchomościami dysponuje wnioskodawczyni. W tym celu została ona wezwana m.in. o przedłożenie odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii), obejmujących nieruchomości będące jej własnością lub współwłasnością. Strona skarżąca nie przesłała wymaganych dokumentów ani w żaden sposób nie ustosunkowała się do w/w wezwania . Wato natomiast zaznaczyć , że orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej , rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności, przedmiotów wartościowych czy nieruchomości. Brak danych w tym zakresie lub niepełne dane skutecznie uniemożliwiają taką analizę . To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. Należy też podkreślić , iż ustalenie ilości i rodzaju posiadanych nieruchomości jest niezmiernie ważne w niniejszym przypadku. Może się bowiem okazać , iż wnioskodawczyni mimo niskiej emerytury jest właścicielką nieruchomości mogących przynosić jej dodatkowe dochody. Ponadto posiadanie nieruchomości stanowi podstawę zaciągnięcia kredytu czy pożyczki i w ten sposób uzyskanie potrzebnych środków finansowych. W kontekście przedmiotu "sprawy głównej" fakt , że strona skarżąca ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu PPF, ani w odpowiedzi na wystosowane do niej wezwanie, nie ujawniła żadnych nieruchomości można rozumieć dwojako. Po pierwsze mogła je sprzedać a wtedy powstaje pytanie za jaką cenę i na co przeznaczone zostały środki pochodzące z takiej ewentualnej transakcji. Po drugie domniemywać można, że zataiła składniki majątkowe. Taki wariant podważa z kolei wiarygodność strony skarżącej. Brak wiarygodności lub ograniczona wiarygodność osoby składającej oświadczenia, brane pod uwagę przy badaniu jej sytuacji finansowej, pociąga za sobą błędne – nierzeczywiste ustalenie stanu faktycznego, będącego przedmiotem oceny, co jest niedopuszczalne. Brak informacji w kwestii majątku nieruchomego T.N.wiąże się też z niewyjaśnieniem , czyją własnością jest lokal przy ul. H.K. w K., zajmowany przez wnioskodawczynię. Biorąc natomiast pod uwagę wątpliwości powstałe na gruncie oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej T.N. w innej sprawie o sygn. akt III SA/Kr 419/13, prowadzonej przez tut. Sąd (por. postanowienie z dnia 09.05.2014r.) przyjąć należy , że badanie stanu majątkowego winno być przeprowadzone, jako nieodzowny etap postępowania o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji więc wskazanych okoliczności, w szczególności nieprzesłania stosownych dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że strona skarżąca nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawiła swoją sytuację rodzinną i finansową. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni, aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może natomiast opierać się na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 28.06.2012r., sygn. akt I FZ 210/12, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Zgodnie bowiem z przyjętą linią orzeczniczą sądów administracyjnych niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28.03.2012r., sygn. akt I OZ 189/12, postanowienie NSA z dnia 16.03 2012r., sygn. akt I OZ 156/12). Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt. 1) , w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 z p. zm.).