I SA/Kr 899/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ć., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 03.04.2015r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013r. postanawia: oddalić wniosek Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. Ć. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 03.04.2015r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" M. Ć. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z bratem J. Ć., który po przebytym w dzieciństwie zapaleniu opon mózgowych, jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca opiekuje się nim od 2000r. i jest jedynym jego opiekunem. Trzeciego września 2012r. zdiagnozowano u M. Ć. złośliwego nowotwora odbytu. Podczas chemoterapii i radioterapii J. Ć. musiał przebywać w domu opieki, za który opłata wynosiła 3000 zł., miesięcznie. J. Ć. otrzymuje rentę z ZUS w wysokości 1 562 zł., miesięcznie. M. Ć. otrzymuje, natomiast rentę socjalną ze S. w wysokości 241 euro, miesięcznie, rentę z ZUS w wysokości 591 zł., miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny z MOPS w wysokości 153 zł., miesięcznie. Wnioskodawca szacuje więc dochód gospodarstwa domowego na kwotę około 3300 zł. M. Ć. ma również zgromadzone oszczędności w wysokości 1 698,87 euro i około 1500 zł. Stałe wydatki braci obejmują : czynsz – 500 zł., opłatę za energię elektryczną i gaz – 100 zł., opłatę za telefon – 100 zł., koszty lekarstw, prywatnych wizyt lekarskich, dojazdów do Gliwic, Katowic, Krakowa – około 1500 zł., ubezpieczenie auta, przegląd, naprawy, paliwo – 5000 zł. - rocznie. Strona skarżąca jest właścicielem gruntów rolnych o pow. 1 ,6583 ha , lasów o pow. 0,1820 ha oraz nieużytków o pow. 0,0267 ha., o łącznej wartości szacunkowej około 40 000 zł., jak również samochodu osobowego F. F. rok prod. 2004r., darowanego przez brata mieszkającego za granicą. Wnioskodawca zaznaczył , iż w związku z chorobą jego i brata w/w nieruchomości nie przynoszą dochodu. J. Ć. jest natomiast właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o pow. 60 m2. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). W przedmiotowej sprawie zarówno wnioskodawca jak i jego brat otrzymują stałe miesięczne dochody. M. Ć. ma zgromadzone oszczędności i jest właścicielem nieruchomości o łącznej powierzchni 1, 8660 ha, które nie służą braciom do zaspokajania ich potrzeb mieszkaniowych. Należy oczywiście, przyznać, że stan zdrowia braci nie jest dobry, jednakże przesłanki przyznania prawa pomocy mają charakter strice finansowy i ten aspekt jest kluczowy dla analizy stanu faktycznego. (por. postanowienie NSA , z dnia 25.02.2014r., sygn. II GZ 69/14, postanowienie NSA z dnia 27.08.2015r., sygn. I GZ 541/15). W przedmiotowej sprawie natomiast strona była w stanie uiścić koszty sądowe w postaci wpisu od skargi w wysokości 100 zł. a posiadane oszczędności pozwalają jej na pokrycie kosztów fachowego pełnomocnika. Zresztą nieruchomości będące własnością wnioskodawcy dają możliwość zaciągnięcia kredytu, pożyczki bądź wydzierżawienia ich, czy w końcu sprzedania w całości lub w części (por. postanowienie NSA z dnia 05.07.2013r. , sygn. II OZ 336/13, postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). Stąd też sytuacja majątkowa nie wskazuje na spełnienie przesłanek prawa pomocy. Poza tym trzeba podkreślić , iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r. , sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r. , sygn. II OZ 1216/13). Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.).