III SA/Łd 1052/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] znak [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy U.K. III SA/Łd 1052/15 Uzasadnienie J.N. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. W treści skargi strona sformułowała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, załączając następnie – po wezwaniu Sądu - formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinny, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką dzieci. Jest właścicielem domu o powierzchni 140 m2, nie posiada innych nieruchomości. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z działalności gospodarczej skarżącego w kwocie ok. 3.500 zł oraz dochód jego żony z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.500 zł. Skarżący podał także, że jest właścicielem pojazdu (nie sprecyzował jego marki) o szacunkowej wartości 20.000 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. W związku z tym zażądano: poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2013-2014 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tych latach dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy lub raportów skróconych okresowych (miesięcznych) dotyczących dochodów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej za okres ostatnich sześciu miesięcy; poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu zeznania podatkowego żony skarżącego za 2014 rok lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym roku dochodów (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy lub raportów skróconych okresowych (miesięcznych) dotyczących dochodów z prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej za okres ostatnich sześciu miesięcy; złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego lub jego żonę rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 70.439,13 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 44.822,77 zł, co dało dochód w kwocie 25.616,36 zł. W roku 2014 (zeznanie podatkowe PIT-36) skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 94.936,92 zł, koszty wyniosły 52.710,56 zł, co dało dochód w kwocie 42.226,36 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w maju 2015 r. wyniosła – 5.493 zł, w czerwcu – 7.139 zł, w lipcu – 8.004 zł, w sierpniu – 8.743 zł, we wrześniu – 8.948 zł i w październiku – 8.203 zł. Skarżący przekazał także zaświadczenie z urzędu skarbowego wskazujące dochody jego żony, które wyniosły 25.435,80 zł oraz wyciąg z rachunku depozytowego żony, na którym zdeponowane było 22.496,96 zł (stan na 05.04.2015 r.). Wyjaśnił, iż sam nie posiada żadnych rachunków bankowych, lokat, natomiast lokata żony stanowi jej majątek osobisty i nie wchodzi do wspólności małżeńskiej, a ponadto żona nie wyrażą zgody na pokrywanie z jej środków zobowiązań męża. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, iż stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04; z dnia 21 grudnia 2010, sygn. akt I OZ 967/10; z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 606/08). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił wszystkich niezbędnych do prawidłowej oceny jego stanu majątkowego informacji. Nie przekazał także wszystkich żądanych informacji w związku z dodatkowym wezwaniem referendarza. Oceniając w tym kontekście spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 powoływanej ustawy orzeka się o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać referendarza sądowego o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii referendarza rozpoznającego wniosek pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (por. postanowienie NSA 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 525/08). Dodać również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 966/07 z dnia 13 lutego 2008 r.). Zauważyć w związku z tym należy, iż przekazane dokumenty były skompletowane w sposób co najmniej niepełny, o czym świadczy przede wszystkim fakt nie przekazania przez skarżącego wyciągów z jego rachunków bankowych. Referendarz nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego, że nie posiada żadnych kont bankowych i związku z tym nie może przedstawić żądanych wyciągów i wykazów. O fakcie posiadania rachunku(ów) świadczyć może chociażby sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej. Niewiarygodne, w ocenie referendarza, są twierdzenia strony, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie posiada konta bankowego. Odwołać się w tym przypadku należy m.in. do postanowień art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. 2015 r., poz. 584 ze zm.), zgodnie z którym "Dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy: stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca". Powyższy przepis wprowadził obowiązek dokonywania bezgotówkowych rozliczeń pieniężnych pomiędzy przedsiębiorcami. Przy czym samo pojęcie "transakcja" na gruncie art. 22 ust. 1 pkt 1 powoływanej ustawy oznacza klasyczny stosunek zobowiązaniowy, czyli w praktyce każdą umowę w sensie cywilnoprawnym. W tym kontekście niewiarygodne są wyjaśnienia strony jakoby nie posiadała ona żadnego rachunku bankowego, w sytuacji gdy prowadzi działalność gospodarczą. Zauważyć należy, iż również transakcje z urzędem skarbowym i ZUS-em odbywają się co do zasady za pośrednictwem rachunków bankowych. Już zatem sam tylko brak przedłożenia wskazanych wyciągów z rachunków bankowych czyni uprawnionym wniosek, że strona nie wykazała zaangażowania w wyjaśnienie swojej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. Stwierdzić również należy, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy winien wykazać się większą starannością w wykazaniu i udowodnieniu swoich twierdzeń. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Wskazać w związku z tym należy, iż orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z taką właśnie sytuacją, albowiem skarżący odmówił przekazania dodatkowych informacji w związku z wezwaniem do ich przedłożenia. Zatem w praktyce odmówił przekazania stosownych informacji i dokumentów. Nie może być tak, że to strona wnioskująca o przyznanie jej praw pomocy, a zatem oczekująca, iż to Skarb Państwa pokryje za nią koszty sądowe, będzie decydować jakie informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i rodzinnej przekaże na żądanie rozstrzygającego jej wniosek. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącego może zatem w takiej sytuacji stanowić o odmowie przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. Odnosząc się natomiast do dokumentów i oświadczeń, które zostały przedłożone, stwierdzić należy, że również nie przemawiają one za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedłożone za ostatnie 7 miesięcy zestawienie przychodów i rozchodów wskazuje, iż skarżący prowadzi dochodową działalność gospodarczą, przynosi ona zyski. W szczególności analiza dochodowości działalności z ostatnich dwóch lat (2013 i 2014) pokazuje, iż dochód z działalności istotnie wzrósł, a zatem działalność jest coraz bardziej dochodowa. Wskazać wreszcie należy na informacje wynikające z przekazanych informacji o stanie rachunku depozytowego żony skarżącego. Wynika z niego, że żona skarżącego w praktyce dysponowała oszczędnościami na kwotę ok. 22.000 zł. Ma to o tyle znaczenie, że skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie wynoszą 400 zł. W ocenie referendarza, w sytuacji uzyskiwania w gospodarstwie domowym wskazanych dochodów (ok. 6.000 zł miesięcznie) oraz posiadania oszczędności w kwocie ok. 22.000 zł skarżący nie może zasłaniać się argumentem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – por. m.in. orzeczenia NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II OZ 985/07, z dnia 1 października 2010 r., sygn. akt I OZ 730/10; z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II OZ 1231/10. Nie może w tym zakresie stanowić argumentu na rzecz przyznania skarżącemu prawa pomocy informacja, iż lokata żony stanowi jej majątek osobisty i nie wchodzi do wspólności małżeńskiej, a ponadto żona nie wyrażą zgody na pokrywanie z jej środków zobowiązań męża. Wskazać bowiem należy na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy też nieprowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 Nr 1, poz. 8). Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Instytucja wyłączenia wspólności ustawowej dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 31/09; z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 21/10). Takie ukształtowanie relacji majątkowych bynajmniej nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 273/10). Z powyższych uwag wynika, że przy rozpoznaniu wniosku, należało brać pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, lecz również jego żony, która zobowiązana jest przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą wraz ze skarżącym stworzyli zawierając związek małżeński. Zatem skarżący mylił się odnośnie skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Sychowicz, w: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, s. 320). Stąd też, również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny i są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W świetle powyższych ustaleń, skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznać należało, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. U.K.