I SA/Po 352/26

Dnia 8 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant: st. sekretarz sądowy Marta Ziewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 listopada 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z 28 kwietnia 2025 r. , nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 500,- zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. I SA/Po 352/26 U Z A S A D N I E N I E W dniu 18 marca 2026 r M. Z. złożył w Urzędzie Skarbowym w [...] wniosek o umorzenie zaległości podatkowej ,odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2011-2012. W uzasadnieniu wskazał ,że z dniem 30 listopada 2022 r. nastąpiło przedawnienie należności objętych wnioskiem. We wniosku przywołano też orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r, o sygn. SK 40/12, w którym Trybunał uznał, że art.70 § 6 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z art.64 ust.2 Konstytucji RP. Tym samym w ocenie wnioskodawcy zobowiązanie wygasło, a zabezpieczone na nieruchomości strony wierzytelności Urzędu Skarbowego w [...] winny być wykreślone z księgi wieczystej . W dniu 25 marca 2025 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wezwał stronę do dostarczenia dokumentów i informacji związanych z sytuacją życiową i finansową strony oraz wykazania zasadności udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań. Poinformowano w tym wezwaniu ,że w sytuacji nie uzupełnienia wniosku w wyznaczonym terminie zostanie on rozpatrzony na podstawie materiału dowodowego zebranego przez organ we własnym zakresie. W dniu 28 kwietnia 2025 roku, decyzją o nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu organ wskazał na ustawowe przesłanki udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podnosząc ,że nie zaistniała przesłanka ważnego interesu podatnika ani interesu publicznego. Wskazano ,że strona do roku 2023 prowadziła działalność gospodarczą. Zobowiązania podatkowe , które są przedmiotem wniosku o umorzenie powstały w latach 2011- 2012 ,strona w latach 2014 -2024 nie uzyskiwała żadnych dochodów; jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w [...] ,a w księdze wieczystej tej nieruchomości znajdują się liczne wpisy hipoteki przymusowej , hipoteki umownej na rzecz wielu podmiotów .Ustalono też ,że strona jest właścicielem majątku ruchomego w postaci dwóch samochodów ciężarowych, dwóch przyczep i samochodu osobowego . Wskazano dalej w uzasadnieniu ,że postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego jest na gruncie procedury podatkowej postępowaniem szczególnym , bo inicjowanym przez stronę .Strona w niniejszym postępowaniu jednak nie przedłożyła żadnych informacji o swoim stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej. W świetle powyższego , organ dysponując danym uzyskanymi z urzędu uznał ,że nie było możliwości ustalenia , czy w okresie po likwidacji działalności gospodarczej wydarzyła się jakakolwiek szczególna okoliczność , na którą wskazuje orzecznictwo sadów administracyjnych ,a która uniemożliwia wywiązywanie się z obowiązków płatniczych wobec budżetu państwa. Zobowiązania podatkowe dotyczą lat 2011-2012 i do dnia dzisiejszego wnioskodawca nie podjął jakichkolwiek kroków w celu ich zaspokojenia . Nie zaistniała również przesłanka interesu publicznego , bowiem wpływy z podatków stanowią dochód budżetu państwa , który przeznaczony jest na realizację różnych celów społecznych . Z uwagi na niejednolitość orzecznictwa w kwestii zabezpieczenia zobowiązań podatkowych hipoteką przymusową na tle orzeczenia TK z 8 października 2013 , SK 40/12 organ uznał, że umorzenie zaległości byłoby przedwczesne i niezgodne z obowiązującymi przepisami Ordynacji podatkowej. W dniu 19 maja 2025 r. strona złożyła odwołanie . Podkreśliła w nim, że pomimo ,iż Naczelnik Urzędu Skarbowego potwierdził upływ terminu przedawnienia , to odmówił umorzenia zaległości podatkowych. Odwołujący po raz kolejny przywołując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r,sygn. SK 40/12 stwierdził, że niekonstytucyjna regulacja art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie może stanowić podstawy do działań podejmowanych przez organy podatkowe w imię interesu publicznego. Po wniesieniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zwrócił się do M. Z. o przedłożenie dokumentów potwierdzających jego sytuację osobistą i majątkową , przesyłając jednocześnie druk oświadczenia o stanie majątkowym podatnika, druk oświadczenia o nieruchomościach i prawach majątkowych , które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej i rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych , które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego w terminie 7 dni od doręczenia wezwania . Decyzją z dnia 28 listopada 2025 roku, o nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W odniesieniu do w/w orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku wyjaśnił, że wyrokiem tym nie stwierdzono niekonstytucyjności art.70 § 8 Ordynacji podatkowej .Moc wiążącą ma tylko rozstrzygnięcie zawarte w sentencji wyroku , nie zaś w jego uzasadnieniu .W związku z tym dla określenie przedmiotu oceny konstytucyjności dokonywanej przez Trybunał zaznaczenie ma to ,co zawarto w sentencji swojego orzeczenia. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 listopada 2016 r, SK 40/12 dotyczącego wykładni wyroku wydanego do tej samej sygnatury akt zanegowano tezę o możliwości obejmowania tym wyrokiem również przepisu art.70 § 8 .Trybunał przyjął, że przedstawiona we wniosku wątpliwość dotyczy w istocie występującej rozbieżności pomiędzy treścią sentencji a uzasadnieniem oraz prawidłowości interpretacji wyroku z 8 października 2013 r, sygn. SK 40/12. Tym samym organ II instancji przyjął, że norma art.70 § 8 O.p , która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 roku obowiązuje do chwili obecnej i nie została wyeliminowana z obowiązującego porządku prawnego. Zdaniem organu powyższe zabezpiecza interes publiczny , gdyż pozostali wierzyciele mogą realizować swoje wierzytelności hipoteczne bezterminowo , do czasu pełnego ich zaspokojenia , natomiast państwo pozbawione jest takich możliwości. Ponadto organ uznał, że ustanowienie hipoteki nie pogarsza sytuacji podatnika , gdyż jego dług nie powiększa się o odsetki podatkowe . czyli zaległość pozostaje na tym samym poziomie. Pozwala to również na realizację zasady sprawiedliwości podatkowej , która polega na kształtowaniu podatków zgodnie z zasadą powszechności i równości . Przywołano również wyrok NSA z dnia 24 listopada 2015 r, sygn. II CSK 517/14, zgodnie z którym organy stosowania prawa nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania . Odnosząc się natomiast do sytuacji finansowej i osobistej skarżącego organ uznał, że nie zaistniały przesłanki umorzenia należności. Strona jest współwłaścicielem zabudowanej nieruchomości , na której ujawnione są wpisy hipoteki przymusowej , jest właścicielem kliku samochodów , za lata 2014-2024 brak informacji o uzyskiwanych dochodach , przy czym za lata 2014-2015 strona złożyła zeznania PIT 37 wykazując zerowe przychody i dochody , za pozostałe zaś lata nie odnotowano wpływu zeznań o wysokości osiągniętego dochodu. To na podatniku ciążyła inicjatywa dowodzenia istotnych okoliczności sprawy , to zainteresowany winien dołożyć wszelkich starań , aby wyjaśnić w pełni sytuację finansową ubiegając się o ulgę. Brak takich informacji utrudnił zatem pełne ustalenie stanu faktycznego sprawy w celu stwierdzenia , czy w okolicznościach sprawy ma zastosowanie art. 67 a O.p. Do dnia wydania rozstrzygnięcia strona nie przedłożyła żądanych przez organ dokumentów, pomimo odrębnych wezwań. Strona ponadto aż do upływu czasu przedawnienia nie podjęła żadnych działań zmierzających do zaspokojenia choćby częściowego organów. Organy podatkowe nie miały możliwości ustalenia , czy w okresie po likwidacji działalności gospodarczej wydarzyła się jakakolwiek szczególna okoliczność , na którą wskazuje orzecznictwo sądów ,a która uniemożliwiałaby wywiązywanie się z obowiązków płatniczych wobec budżetu państwa. Strona skorzystała z prawa skargi do WSA w Poznaniu. W skardze podniosła naruszenie art.70 § 8 O.p. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 70 § 1 O.p poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 70 § 8 O.p. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że zaległości podatkowe skarżącego nie uległy przedawnieniu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zaprezentowane przez organy stanowisko odnośnie przedawnienia zobowiązań pomija dyrektywę interpretacyjną wykładni przepisów prawa w zgodzie z Konstytucją RP i prowadzi do stosowania normy , której walor konstytucyjności Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie zakwestionował w wyroku z 8 października 2013 r. SK 40/12 , który to wyrok TK wydał odniesieniu do przepisu o tożsamej treści. Przywołano też orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r , VCSK 377/15, w którym sąd ten stwierdził, że niezgodność z Konstytucją dotyczy określonej normy prawnej , którą przepis wyrażą,a nie jednostek redakcyjnych , pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego , w którym się znajduje. Powołując się na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący wskazał, na okoliczność, że niekonstytucyjna regulacja jaką zawiera art. 70 § 8 O.p nie może stanowić podstawy prawnej dla działań podejmowanych przez organy podatkowe w imię interesu publicznego. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać ,że kluczowym elementem dochodzenia przez podatnika swoich praw jest podnoszenie zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego ,powoduje bowiem ono wygaśnięcie zobowiązania. Stosownie do treści art. 67b § 1 pkt 2 O.p organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a, które stanowią pomoc de minimis - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis. W myśl zaś art. 67 § 1 pkt 3 O.p organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zgodnie z art. 51 § 1 O.p zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 52 § 1 pkt 2 i art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę (art. 53 § 1 O.p). Należy przypomnieć, że przepis art. 59 § 1 O.p przewiduje różne formy wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, w tym zapłatę (pkt 1); umorzenie zaległości podatkowej (pkt 8); przedawnienie (pkt 9). Na mocy art. 70 § 1 O.p zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W myśl art. 70 § 8 O.p nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 120 O.p organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Zasada praworządności znajduje również odzwierciedlenie w treści art. 7 Konstytucji RP, w myśl którego organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Ponadto postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p). Decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 210 § 1 pkt 6 O.p). Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa (art. 210 § 4 O.p). W wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 TK stwierdził, że przepis art. 70 § 6 O.p, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 70 § 6 O.p stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Trybunał krytycznie odniósł się do dwóch aspektów przepisu art. 70 § 6 O.p w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że przepis ten całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Zdaniem TK, ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. W uzasadnieniu przywołanego wyroku TK wskazał wprost, że "(...) choć zakwestionowany przepis od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji RP, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p z przyczyn wskazanych wyżej". W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, uwagi TK należy odnieść także do treści art. 70 § 8 O.p. Również ten przepis wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie kryterium uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za nieuzasadnione, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. Bezsprzecznie wyrok Trybunału wydany na tle przepisu art. 70 § 6 O.p w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. powinien stanowić wskazówkę interpretacyjną w zakresie, w jakim Trybunał stwierdził, że w stosunku do art. 70 § 8 O.p – "w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku" (por. też wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. I FSK 317/14). Wobec wskazań TK zawartych w uzasadnieniu powoływanego wyroku nie powinno budzić wątpliwości, że stwierdzona przez Trybunał cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 O.p w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki przymusowej. Można zatem w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 O.p w zakresie, o którym mowa w podanym orzeczeniu Trybunału. W wyroku TK z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06, OTK-A z 2007 r. Nr 6, poz. 50 wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed TK. Także sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach TK (wyroki NSA z dnia: 1 października 2012 r., sygn. akt II FSK 302/11; 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I FSK 36/13; 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 787/12, CBOSA). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. Sąd zwraca również uwagę na stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2016 r., sygn. akt V CSK 377/15 (OSNC 2016/12/148),do którego odnosił się w skardze M. Z. ,a który to sąd zauważył, że "traktując sprawę wyłącznie formalnie , należałoby powiedzieć, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 O.p. nie oznacza niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 O.p. Jednakże nie można twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 O.p.) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje." Reasumując -wprawdzie przywoływany w niniejszej sprawie wyrok TK SK 40/12 stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 70 § 6 OP, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2002 r., i to ten właśnie przepis podlegał wyeliminowaniu z obrotu prawego , to faktycznie przedmiotem tej kontroli są określone w takim akcie normy prawne (zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu), a Trybunał bada to, czy norma prawna zawarta w kontrolowanym akcie zawiera treści sprzeczne z aktem normatywnym wyższego rzędu. W spornej kwestii wielokrotnie wypowiadał się NSA, m.in. w wyrokach: z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 280/22, z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 1807/12; z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12; z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt I FSK 1042/13; z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FSK 317/14; z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 1764/14; z dnia 22 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 316/14; z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 17/18; z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1454/16; z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 271/17; z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 3741/18, z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3491/21; z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1744/21; z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 1594/21; por też m.in. wyrok WSA w Poznaniu 19 grudnia 2024 r. sygn. akt I SA/Po 538/24, CBOSA). W rozpatrywanej sprawie Sąd podziela argumentację prezentowaną w powyższym orzecznictwie sądów administracyjnych, a ocenę prawną wyrażoną w ww. orzeczeniach w pełni aprobuje. Powyżej wskazana kwestia jest istotna w niniejszej sprawie, albowiem istnienie zaległości podatkowej w dniu składania wniosku o jej umorzenie jest podstawową przesłanką wszczęcia i prowadzenia postępowania w wymienionym przedmiocie (por. wyroki NSA z dnia: 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1413/07; 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1288/10; 30 września 2010 r., sygn. akt II FSK 784/09; WSA we Wrocławiu z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1171/07, CBOSA). Z powołanych wyżej przepisów wynika zatem, że żądanie umorzenia zaległości podatkowej może zostać zgłoszone wyłącznie wówczas, gdy zaległość ta już istnieje, czyli gdy nastąpi już przekształcenie zobowiązania podatkowego w zaległość podatkową, na skutek niezapłacenia podatku w terminie. Jednocześnie w tej dacie nie może dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 O.p. W przeciwnym razie postępowanie w sprawie udzielenia ulgi ma charakter bezprzedmiotowy, co obliguje organ podatkowy do odmowy jego wszczęcia na podstawie art. 165a § 1 O.p. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi bowiem już w chwili jego inicjowania, jeżeli brak jest materialnoprawnych podstaw do merytorycznego rozpoznania żądania strony (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2025 r. sygn. akt I SA/Rz 323/25, CBOSA). Z ostatnią z opisanych sytuacji mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Zobowiązanie podatkowe Skarżącego uległo przedawnieniu jeszcze przed złożeniem wniosku o umorzenie , co jednoznacznie przesądzono w toku trwającego postępowania w orzeczeniach organów obu instancji. Co więcej –organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sam przyznał, że ustalił jedynie ,że strona do czasu przedawnienia nie podjęła żadnych działań zmierzających do zaspokojenia. Tym samym przyjął, że nie ma potrzeby odniesienia się do okresu zaistniałego po przedawnieniu. Skoro tak, to ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy należności te były przedawnione czy nie, skoro organ negatywne skutki zaniechań w regulowaniu należności odnosi wyłącznie do momentu przedawnienia. Organy odmawiając umorzenia zaległości podatkowych , zignorowały stanowisko strony , która nie przedłożyła żądanych przez organy dokumentów i wywiodły z tego negatywne dla niej skutki procesowe. Tym samym rozważenia wymagało, czy postępowanie w ogóle może być wszczęte oraz wymagana była prawidłowa ocena zakresu żądania skarżącego. Przedawnione lub zapłacone zobowiązanie nie może być przedmiotem rozpoznania merytorycznego w zakresie umorzenia zaległości podatkowych. W ponownym postępowaniu organy uwzględnią przedstawioną w niniejszym wyroku argumentację prawną. Z tych też względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) PPSA. Sąd skorzystał z uprawnienia wynikającego z treści art. 135 PPSA i uchylił nie tylko zaskarżoną decyzję, ale i poprzedzającą ją decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 PPSA .