I SA/Po 621/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 9 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2005r. do maja 2006r. oraz od października 2006r. do grudnia 2006r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący WR złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie pracuje, nie ma żadnego majątku, utrzymuje się z prac dorywczych, jest skłócony z żoną i nie mieszka z nią. Skarżący następnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem BR. Wnioskodawca podał, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, utrzymuje się z prac dorywczych i z tego tytułu uzyskuje ok. [...] miesięcznie. Wskazał, że jego brat z tytułu pracy dorywczej i stałej uzyskuje natomiast dochody w wysokości [...] miesięcznie, ma zasądzone alimenty na dziecko w kwocie [...]. Wnioskodawca podał, że zajmuje się domem brata. Brat zostawia jemu środki pieniężne na utrzymanie domu i na życie w wysokości ok. [...] miesięcznie, na swoje utrzymanie przeznacza [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej od [...] i dlatego żona nie chce udzielić jemu żadnej informacji dotyczącej warunków życiowych. Ponadto małżonkowie od początku [...] pozostają w separacji faktycznej, żona mieszka pod adresem M [...], natomiast skarżący pod adresem M [...]. Skarżący wyjaśnił, ze jego brat nie składa zeznań rocznych podatkowych, gdyż pracuje i przebywa za granicą od [...]. Również skarżący nie składa zeznań rocznych podatkowych, w dniu [...] zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, a następnie w dniu [...] utracił pracę. Podał, że jego brat nie posiada konta bankowego, on natomiast posiada konto bankowe w A, na którym jest zadłużenie w wysokości [...]. Brat posiada samochód osobowy marki H, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Skarżący podał, że brat ponosi następujące koszty: [...], brat nie zaciągał kredytów. Skarżący posiada natomiast niespłacony kredyt w B, na dzień [...] zadłużenie wynosi [...]. Skarżący na jedzenie i ubranie przeznacza ok. [...]. Brat pracuje w A, z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości ok. [...], na utrzymanie przeznacza ok. [...]. Skarżący uzyskuje natomiast dochody z pracy dorywczej w wysokości ok. [...]. Wnioskodawca od [...] jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Dom, w którym mieszka należy do jego brata. Powierzchnia domu wynosi [...], działka gruntu, na której ten dom się znajduje [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne, zostały wystawione tytuły wykonawcze i dokonane zajęcia, jednakże do chwili obecnej żadna kwota nie została wyegzekwowana. Skarżący wskazał, że ma syna w wieku [...] lat i nie ma zasądzonych alimentów na dziecko. Obecnie skarżący nie ponosi kosztów utrzymania syna. Do wniosku załączył kserokopie: ostatecznego wezwania B z dnia [...], wezwania do zapłaty z C z dnia [...], tytułów wykonawczych, decyzji Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] o nabyciu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, świadectwa pracy z dnia [...], decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, aktu notarialnego z dnia [...], z którego wynika, że brat skarżącego nabył nieruchomość w drodze darowizny od rodziców oraz aktu notarialnego z dnia [...], z którego wynika, że skarżący i jego żona ustanowili rozdzielność majątkową i dokonali podziału majątku, który był objęty wspólnością ustawową w następujący sposób: skarżący na wyłączną własność nabył samochód ciężarowy marki M, żona skarżącego na wyłączną własność nabyła prawo własności zabudowanego gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości P, gmina P o pow. [...] oraz samochód osobowy marki M. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, przy czym pomiędzy małżonkami panuje rozdzielność majątkowa małżeńska, ponadto małżonkowie pozostają w separacji faktycznej i nie mieszkają razem. Skarżący ma [...] syna, na którego utrzymanie nie ma zasądzonych alimentów i nie łoży żadnych środków pieniężnych. Wnioskodawca mieszka u brata, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, z których - jak oświadczył - uzyskuje ok. [...] miesięcznie, uzyskane środki przeznacza na swoje jedzenie i ubranie. Brat skarżącego posiada dom o pow. [...] na działce o pow. [...] i samochód osobowy o wartości około [...]. Brat skarżącego pracuje w A, z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości [...]. Z uzyskiwanych dochodów przeznacza [...] na utrzymanie córki, od [...] przekazuje skarżącemu na jego utrzymanie i około [...] na utrzymanie domu w P (opłaty za wywóz śmieci, ogrzewanie, energię elektryczną, TV, Internet i telefon stacjonarny), na swoje utrzymanie przeznacza [...] miesięcznie. Pomimo wezwania skarżący nie podał w jakiej kwocie jego brat przeznacza środki pieniężne na opłacenie czynszu za mieszkanie, w którym mieszka w A, ogrzewanie, energię elektryczną, wodę, gaz, wyżywienie, opłat za telefon, Internet i telewizję, inne koszty. Z oświadczenia skarżącego wynika, że łączne dochody jego i brata wynoszą [...]. Z przedstawionych przez skarżącego wydatków stwierdzić należy, że z uzyskiwanych przez niego środków pieniężnych z prac dorywczych nie zostają jemu żadne wolne kwoty, z których mógłby poczynić jakiekolwiek oszczędności. Jednakże jego brat uzyskuje miesięczne dochody w kwocie [...]. Ze środków tych na swoje utrzymanie przeznacza od [...] do [...], ponadto przekazuje na rzecz córki [...], na utrzymanie domu w P ok. [...], na utrzymanie brata ok. [...]. Oznacza to, że brat z uzyskiwanych dochodów wydaje kwotę [...], a zatem z uzyskiwanych środków jest w stanie poczynić oszczędności w wysokości [...] miesięcznie. Wobec tego brat jest w stanie wspomóc skarżącego w opłaceniu kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego w przedmiotowej sprawie. Na uwadze należy mieć również okoliczność, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim. Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał, czy jego żona uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada ona jakiś majątek, np.: dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, samochody osobowe. Skarżący w odpowiedzi podał natomiast, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, żona mieszka pod adresem M [...], on natomiast pod adresem M [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa również wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.