I SA/Po 880/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 8 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DG o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi DG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2009 i 2010r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący DG pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2009 i 2010r. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] pozostaje bez pracy i utrzymuje siebie i rodzinę z pracy dorywczej. Skarżący wyjaśnił, że zajmuje się zbieraniem puszek po piwie. Podał, że nie ma innych środków finansowych i nie podoła w opłaceniu kosztów sądowych. Nie ma również środków finansowych na opłacenie prawnika, który jest potrzebny z uwagi na zarzucane mu czyny. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że dom należy do jego żony, małżonka otrzymała go w drodze spadku. Skarżący wskazał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący oświadczył, że z tytułu zbierania puszek uzyskuje miesięczne dochody w wysokości ok. [...], żona natomiast z tytułu pracy najemnej w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do niego i żony, podanie czy skarżący i jego żona posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i jego rodziny z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, dzierżawy, inne), podanie czy skarżący i jego rodzina korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), podanie czy skarżący lub jego żona posiadają udziały w spółkach z o.o., jaka jest wartość nominalna tych udziałów, podanie jaka jest powierzchnia domu i działki gruntu, na której znajduje się dom, który otrzymała w drodze spadku żona skarżącego, czy wnioskodawca i jego rodzina mieszkają w tym domu, podanie czy żona skarżącego poza domem, który otrzymała w drodze spadku, posiada jakieś inne nieruchomości np. mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości, jeżeli tak jaka jest ich powierzchnia, czy posiada ona jakieś oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez żonę skarżącego za ostatnie [...] miesiące, złożenie odpisu umowy majątkowej małżeńskiej i umowy o podział majątku zawartej pomiędzy skarżącym i jego żoną, podanie czy przeciwko skarżącemu prowadzone są postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty majątek skarżącego, rachunek bankowy, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu, należy również podać jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana, podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że zeznań rocznych podatkowych żony za [...] nie uzyskał, gdyż nie zamieszkują wspólnie. Wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ, jak oświadczył, bank nie może ich w tak krótkim terminie wykonać. Skarżący podał, że nie posiadają pojazdów mechanicznych. Wskazał, że koszty miesięcznego utrzymania łącznie wynoszą ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawca podał, że nie uzyskuje innych ubocznych dochodów i żona też ich nie ma, skarżący podał, że jest bez pracy. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Podał, że on i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach z o.o. Wskazał, że powierzchnia działki wynosi [...] m2, zaś dom ma powierzchnię [...] m2, działka i dom są własnością żony. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie posiadają innych domów, nie mają oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący wskazał, że nie pobierają wynagrodzenia. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest zgłoszony w Urzędzie Pracy. Podał, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy, zostały zajęte rzeczy ruchome codziennego użytku. Do pisma załączył zeznania roczne podatkowe za [...], z których wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] natomiast przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...]. Wnioskodawca załączył również kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej, z której wynika, że w dniu [...] małżonkowie wyłączyli obowiązującą ich z ustawy wspólność ustawową i postanowili, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem niniejszej umowy, jak i majątek nabyty później, oraz że każdy z małżonków zarządza i rozporządza całym swoim majątkiem. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie pełnej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wynika to z tego, że złożone przez skarżącego oświadczenie jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Brak udzielenia w pełnym zakresie odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Z oświadczenia sporządzonego przez skarżącego na urzędowym formularzu w dniu [...] wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Skarżący podał, że od [...] pozostaje bez pracy, utrzymuje siebie i swoją rodzinę ze zbierania puszek i z tego tytułu uzyskuje od [...] miesięcznie. Skarżący nie posiada również żadnego majątku i oszczędności. Żona skarżącego z tytułu pracy najemnej uzyskuje dochody w wysokości [...] i posiada dom jednorodzinny, który nabyła w drodze spadku. Wnioskodawca podał, że w ich małżeństwie istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Natomiast gdy Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych żony za [...] podał, że ich nie uzyskał, ponieważ nie zamieszkują wspólnie. To oświadczenie jest niezgodne z wcześniej złożonym oświadczeniem, z którego wynika, że skarżący pozostaje m.in. we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Ponadto skarżący, mimo wezwania, nie złożył również odpisów z kont bankowych, gdyż wyjaśnił, że bank nie jest w stanie w tak krótkim czasie ich wykonać. Jednakże skarżący nie podał czy wystąpił do banku o sporządzenie wyciągów z rachunków bankowych, nie podał w jakim terminie bank takie wyciągi może sporządzić, nie podał również w jakim banku jakie rachunki bankowe posiada. Zauważyć również należy, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle nie odniósł się do kwestii, czy jego żona posiada rachunki bankowe, czy zwrócił się do niej o przedłożenie wyciągów z tych rachunków, ewentualnie w jakim terminie może od niej wyciągi z rachunków bankowych otrzymać. Wnioskodawca podał, że nie posiadają pojazdów samochodowych i udziałów spółkach z o.o. Skarżący oświadczył, że łącznie koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około [...]. Jednakże z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi nie wynika czy są to koszty miesięcznego utrzymania wnioskodawcy czy również jego żony i syna. Ponadto skarżący mimo wezwania nie podał szczegółowo w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą opłaty za media (woda, gaz, energia elektryczna, telefon, abonament RTV), koszty wyżywienia, leczenia, zakupu lekarstw i inne wydatki. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Skarżący pomimo okoliczności, że od [...] pozostaje bez pracy nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że jego żona uzyskuje z pracy najemnej dochód w wysokości [...], natomiast gdy został wezwany do złożenia zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia żony za ostatnie [...] miesiące wskazał, że jego żona nie pobiera wynagrodzenia. Z oświadczenia skarżącego nie wynika czy jego żona pracuje, czy została rozwiązana umowa o pracę, jeżeli tak to kiedy, nie wynika również czy jest ona zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Skarżący podał, że on i jego żona zawarli umowę majątkową małżeńską i załączył kserokopię tej umowy. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył natomiast umowy o podział majątku wspólnego, nie wyjaśnił nawet czy taką umowę zawarli. W tym miejscu godzi się zauważyć, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów oraz jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Zatem nieujawnienie przez skarżącego sytuacji finansowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 2 września 2009r. sygn. akt I FZ 199/09 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że prowadzone jest przez Urząd Skarbowy postępowanie egzekucyjne, zajęte zostały rzeczy ruchome codziennego użytku, jednakże nie przedłożył odpisów dokumentów, z których wynika, że takie postępowanie jest prowadzone i że zostały zajęty przedmioty codziennego użytku. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak odpisów zeznań rocznych podatkowych żony za [...], brak zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez żonę skarżącego za ostatnie [...] miesiące, brak informacji czy została rozwiązana umowa o pracę, brak wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, brak szczegółowej informacji o ponoszonych kosztach miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, brak odpisów dokumentów z prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny i rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na skarżącym ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.