I SA/Po 99/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2010 r. postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. X.A wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] wskazaną w sentencji. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] marca 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...] października 2014r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W złożonym we wniosku oświadczeniu skarżący podał, że od 2012 r. choruje, w styczniu 2013 r. przebywał w szpitalu. Od tego momentu, ze względu na stan zdrowia, zrezygnował z pracy. Obecnie opiekuje się 85-letnią matką i wykonuje doraźne prace. Środki, które otrzymuje od matki przeznacza na swoje skromne utrzymanie. Wobec tego nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie ma również dochodów. Na wezwanie z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący oświadczył, że posiada rachunek bankowy w [...]. Wnioskodawca podał, że on i jego matka nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł. Matka wnioskodawcy posiada dom, nie ma innego majątku. Skarżący wskazał, że jego i matki koszty miesięcznego utrzymania wynoszą od [...] zł do [...] zł, przy czym woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon od [...] do [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, w tym m.in. z tytułu udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Skarżący i jego matka nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca podał, że z uwagi na stan zdrowia nie został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżący oświadczył, że w okresie ostatnich pięciu lat nie posiadał nieruchomości. Wnioskodawca wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże pozostaje w separacji. Od 2000 r. pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w 2012 r. dochód jego matki wyniósł [...] zł, w 2013 r. [...] zł, wnioskodawca w 2012 r. z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko uzyskał przychód w wysokości [...] zł, z innych źródeł uzyskał dochód w wysokości [...] zł, natomiast w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko wyniósł [...] zł. Z załączonego przez skarżącego elektronicznego zestawienia operacji na rachunku bankowym należącym do wnioskodawcy za okres od [...] kwietnia 2014 r. do [...] lipca 2014 r. wynika, że na ten rachunek wpłacono środki w dniu [...] kwietnia 2014 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] maja 2014 r. w wysokości [...] zł, w dniu [...] czerwca 2014 r. w wysokości [...] zł. Na kolejne wezwanie z dnia [...] sierpnia 2014 r. skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną w separacji sądowej. Wnioskodawca podał, że z uwagi na brak majątku nie przeprowadzono podziału majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący wskazał, że małżonka nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że nie wie, jakie są dochody jego żony, w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania. Wskazał również, że nie ma dostępu do zeznań rocznych podatkowych małżonki oraz do jej rachunku bankowego. Skarżący oświadczył, że nie wystąpił do ZUS-u o rentę z uwagi na brak uprawnień. Nie ma również zaświadczenia o stanie zdrowia, ponieważ lekarz jest na urlopie. Z załączonego do pisma odpisu umowy majątkowej małżeńskiej wynika, że od dnia [...] stycznia 2000r. w małżeństwie skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że jej stan zdrowia, a przede wszystkim wiek, nie pozwalają jej na znalezienie zatrudnienia. Mieszka z matką, ponieważ pomaga jej w codziennych sprawach i dzięki niej ma zapewniony byt. Utrzymuje się z dochodów matki, dlatego nie jest możliwe by z tych pieniędzy pokryć wielotysięczne koszty opłaty sądowej. Nadwyżka kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem pokrywana jest dzięki bezinteresownej pomocy osób trzecich i nie wiąże się z koniecznością płacenia odsetek. Wnioskodawca podkreślił, że nie ma możliwości przekazania Sądowi żadnych informacji dotyczących małżonki. Kilkunastoletnia separacja faktyczna oraz niemal 15 letnia rozdzielność majątkowa skutkuje brakiem faktycznej pomocy między małżonkami w sprawach finansowych. Nie utrzymują ze sobą kontaktów. Fakt, że formalnie małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Ustanowione przez Sąd kwoty opłaty stanowią dla wnioskodawcy "barierę finansową", której nie jest w stanie pokonać. Tymczasem te "bariery" muszą uwzględniać równowagę (rozsądny związek proporcjonalności) między interesem państwa w pobieraniu opłat sądowych a interesem strony w dochodzeniu roszczeń (obrony praw) w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II OZ 313/13, LEX nr 1320752). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony, sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Oceniając przedstawioną sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, majątkową i finansową wnioskodawcy Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od [...] stycznia 2000 r. rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie mieszkają razem, pozostają w separacji faktycznej, nie pozostają natomiast w separacji sądowej. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że od 2012 r. choruje, od 2013 r. z uwagi na stan zdrowia musiał zrezygnować z pracy, z tego powodu nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, z uwagi na brak uprawnień nie wystąpił do ZUS-u o rentę. Skarżący nie przedłożył żadnego zaświadczenia o stanie zdrowia. Nie przedłożył też żadnych dokumentów wskazujących, jakie ponosi koszty leczenia czy zakupu lekarstw. Skarżący podał, że opiekuje się 85-letnią matką wykonując doraźne prace. Podał, że otrzymuje od matki środki finansowe, które pozwalają na skromne utrzymanie. Następnie skarżący wyjaśnił, że jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i jego matki wynoszą od [...] zł do [...] zł. Ze złożonego przez skarżącego sprzeciwu wynika, że nadwyżka kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem, która wynosi od [...] do [...] zł pokrywana jest dzięki bezinteresownej pomocy osób trzecich. Należy podkreślić, że to stronę skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się ona nie wywiązała, nie odpowiadając na wezwanie (postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 75/14, LEX nr 1461281). W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżąca nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia, wynika, iż pozostaje on nadal w związku małżeńskim, wyjaśnił że z żoną pozostaje w "separacji faktycznej". Wskazać jednak należy na utrwalony również w orzecznictwie pogląd, iż małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między nimi wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Stąd wysokość dochodów osiąganych przez żonę, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadto istotną kwestią jest, że z przedłożonych dokumentów (wyciągu bankowego) wynika, że wnioskodawca uzyskuje wpływy na rachunek bankowy. Analiza przedłożonego wyciągu bankowego z ostatnich trzech miesięcy IV, V, VI 2014r. wskazuje, że na konto wnioskodawcy wpływają miesięcznie kwoty od [...] zł do [...] zł. Wpis od skargi wynosi [...] zł. W związku z tym w ocenie Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie pomocy, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy, skarżący ma możliwość uiszczenia wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.