I SA/Sz 834/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2017 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] Uzasadnienie [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: "spółka"), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wyjaśniła, że nie posiada aktualnie środków na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie. Spółka podejmuje aktualnie działania mające na celu sprzedaż gospodarstwa spółki w całości bądź w części. Rachunek bankowy spółki ze środkami w wysokości [...] zł jest zajęty przez urząd skarbowy. Koszty korespondencji ponosi prezes spółki z własnych środków. Spółka prowadzi spory przed sądem administracyjnym z ARiMR. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości (-) [...] zł, środki trwałe o wartości [...] zł oraz że za ostatni rok bilansowy poniosła stratę w wysokości (-)[...] zł. Przedstawiając dane dotyczące jednego rachunku bankowego wskazała, że stan środków wynosi [...] zł. Uznając ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny wniosku, referendarz sądowy zobowiązał spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Spółka nadesłała kopie następujących dokumentów: - bilansu i rachunku zysków i strat na koniec [...] r., na dzień [...] r., na dzień [...] r., - wybrane wyciągi z rachunków bankowych skarżącej spółki – wyciąg na dzień [...] r. ze stanem środków [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego innego podmiotu ([...]), - listę blokad ww. rachunku bankowym spółki na dzień [...] r. do kwoty ok. [...] zł. W odpowiedzi na ww. wezwanie spółka wyjaśniła dodatkowo, że nie otrzymała zaświadczenia z ARiMR o tym czy i w jakiej wysokości zostały wypłacone skarżącej spółce dopłaty z ARiMR oraz w jakiej wysokości udzielono skarżącej spółce wsparcia finansowego za ostatnie dwa lata. Referendarz sądowy stwierdził, że wbrew wezwaniu spółka nie przedłożyła m.in. wyciągów z rachunków bankowych za okres od 1 września do 10 listopada br. ani ewidencji stanu środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa za ostatnie trzy miesiące. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r. , sygn. akt I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. akt I FZ 244/11, postan. NSA z dnia 11.06.2014r. , sygn. akt II FZ 570/14, postan. NSA z dnia 05.06.2014r. , sygn. akt II FZ 646/14). Analizując wniosek skarżącej Spółki oraz informacje i dane zawarte w przedłożonych dokumentach, należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy na wstępie zwrócić uwagę na wybiórcze wykonanie przez Spółkę wezwania referendarza sądowego, tj. m.in. brak wymaganego zaświadczenia o otrzymanych dopłatach z ARiMR za ostatnie dwa lata, brak ewidencji stanu środków pieniężnych, co uniemożliwia dokonanie ustaleń w zakresie wielkości otrzymanej pomocy z ARiMR, skali prowadzonej przez Spółkę działalności rolniczej, ani wysokości posiadanych środków pieniężnych w kasie spółki. Przy ocenie wniosku uwzględniono dane podane w uzasadnieniu wniosku oraz w przedłożonych opisanych wyżej dokumentach, w szczególności obrazujących sytuację finansową spółki na koniec lipca 2017 r. Wynika z nich, że Spółka posiada kapitał własny o wartości [...] zł, w tym kapitał (fundusz) podstawowy o wartości (-) [...] zł, fundusz zapasowy [...] zł; środki trwałe o wartości [...] zł, aktywa obrotowe o wartości [...] zł, w tym zapasy (zaliczki na dostawy) o wartości [...] zł oraz należności krótkoterminowe o wartości [...] zł. Nie posiada należności długoterminowych, należności krótkoterminowe wynoszą [...] zł. Na koniec lipca br. posiadała w kasie i na rachunkach bankowych środki pieniężne w wysokości [...] zł. Wykazała w bilansie zobowiązania krótkoterminowe o wartości [...] zł, w znacznej części z tytułu "inne". Spółka nie posiada zobowiązań długoterminowych (brak zobowiązań z tytułu kredytów, pożyczek czy innych zobowiązań finansowych). Ze znajdujących się w aktach sądowych dokumentów wynika, że Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe. Z ww. dokumentów wynika nadto, że posiada grunty o wartości [...] zł. Według stanu na koniec lipca br. spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów na kwotę [...]zł, poniesione koszty działalności wyniosły [...] zł, a strata netto wartość (-)[...] zł. Z powyższego wynika, że spółka nadal posiada majątek o wartości znacznie przekraczającej wysokości wpisu sądowego w sprawie, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych stanowi już podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie z poglądem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia: z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04; z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt II GZ 89/12 dostępne w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl) osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z kolei w postanowieniu z dnia 27.03.2014 r., sygn. akt II GZ 146/14 (dostępne w bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA stwierdził, że uwzględniając zasadę sprawiedliwości, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz także środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienia NSA: z dnia 1 maja 2012 r. o sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 144/11). Zatem przy ocenie przesłanek udzielenia prawa pomocy, uwzględnić należy, wartość nieruchomości i możliwości pozyskiwania z nich pożytków (por. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15). Podnieść w końcu należy, iż prawo pomocy może być przyznane wyłącznie wówczas gdy wnioskująca strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), nie zaś w sytuacji, gdy środki takie wprawdzie posiada, jednakże przeznacza je na pokrycie innych wydatków czy zobowiązań. Odnośnie wykazanej straty wskazać należy, że nie jest to okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata podatkowa jest bowiem nadwyżką kosztów nad przychodami w danym roku podatkowym i nie skutkuje utratą płynności finansowej, ani też nie oznacza braku środków finansowych (por. np. postanowienia: z dnia 15 grudnia 2014 r., II FZ 1741/14, z dnia 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, dostępne w bazie orzeczeń NSA orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08), a zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Mając na uwadze wszystko powyższe należy stwierdzić, że spółka nie wykazała, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Dlatego, mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy, należało orzec jak w sentencji.