IV SA/Wa 2248/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej K. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania K. S. (określanej dalej jako skarżąca) od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], orzekającej o wymeldowaniu K. S. z pobytu stałego w budynku, przy ul. [...], w miejscowości [...], gm. [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono następujący stan sprawy. W dniu [...] lutego 2017 r. na wniosek P. S. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania K. S. z pobytu stałego w budynku nr [...], przy ul. [...], w miejscowości [...], gm. [...]. Wójt Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], wydał decyzję orzekającą o wymeldowaniu z pobytu stałego w budynku przy ul. [...], wskazując że został spełniony warunek konieczny do wymeldowania, określony w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388, ze zm.), określanej dalej również jako u.e.l., bowiem skarżąca opuściła przedmiotową nieruchomość i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W odwołaniu z dnia [...] maja 2017 r. skarżąca podniosła, że w czerwcu 2013 r. została wbrew swej woli zmuszona, wraz z matką do opuszczenia domu, znajdującego się pod ww. adresem. Wskazała, że opuściła, wraz z matką miejsce stałego pobytu, z uwagi na znęcanie się nad rodziną przez P. S., który został za to skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] (sygn. akt [...]). Co więcej odwołująca się poinformowała, że wbrew wyrokowi Sądu Okręgowego w [...] (sygn. akt [...]), w sprawie naruszenia posiadania, nakazującemu P S. wydanie matce odwołującej się – J. S. kluczy do mieszkania, nie został on wykonany, bowiem P. S. nie przekazał kluczy i nie wydał ww. lokalu. Podkreśliła również, że wielokrotnie w asyście policji próbowała uzyskać dostęp do przedmiotowej nieruchomości, jednak z uwagi na postawę P. S. oraz fakt, że obecnie w domu rodzinnym przebywa konkubina P. S. oraz ich małoletni syn, wizyty sprowadzały się do zabrania kilku rzeczy osobistych. W zaskarżonej drugoinstancyjnej decyzji, organ wskazał, że skarżąca nie posiada kluczy do przedmiotowego mieszkania, a w mieszkaniu zamieszkała konkubina P. S. P. S. we wniosku o wymeldowanie wskazał, że K. S. nie zamieszkuje w przedmiotowym budynku od [...] czerwca 2013 r. Wyjaśnił, że wyprowadziła się ona dobrowolnie, zabrała swoje rzeczy osobiste i inne przedmioty stanowiące jej własność, nie posiada również kluczy do ww. budynku. Obecnie skarżąca mieszka w budynku przy ul. [...] w [...]. Organ podniósł, że skarżąca potwierdziła, iż nie zamieszkuje w ww. budynku. Podał, że skarżąca podkreśliła rolę wyroku Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...] (którym na skutek apelacji J. S. został zmieniony wyrok Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny z dnia [...] września 2014 r., sygn. akt [...], w ten sposób, że przywrócono J. S. utracone współposiadanie przedmiotowej nieruchomości) oraz prób i staraniach skarżącej, mających na celu dostanie się do ww. lokalu. W ocenie skarżącej opuszczenie lokalu nie nastąpiło dobrowolnie. K. S. wskazała, że chciałaby powrócić do miejsca zameldowania, ale boi się ojca. Organ podał, że wyrokiem z dnia [...] lipca 2016 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] uznał P. S. za winnego tego, że od 1 stycznia 2010 r. do 8 czerwca 2013 r. w miejscowości [...] znęcał się psychicznie nad żoną J. S. Organ powołał zeznania M. W., wskazujące że skarżąca nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Świadek podała, że nie zna dokładnych okoliczności wyprowadzenia się, a w ww. lokalu nie ma żadnych rzeczy osobistych skarżącej, zostało natomiast wiele pamiątek. Ponadto organ wywodził, że z protokołu przesłuchania M. S. z dnia [...] kwietnia 2017 r. wynika, że nie posiada ona kluczy do przedmiotowego lokalu, gdyż ojciec wymienił zamki. Wskazała, że ojciec jest agresywny w stosunku do matki i siostry – K. S. Z powyższą decyzją nie zgodziła się K. S., zaskarżając ją w całości w dniu 1 sierpnia 2017 r. i zarzucając naruszenie art. 33 ustawy o ewidencji ludności, poprzez uznanie (wbrew wyrokowi Sądu Okręgowego w [...], sygn. akt [...] oraz posiadanym przez organ informacjach o próbach i staraniach skarżącej, mających na celu dostanie się do ww. lokalu), że opuszczenie przedmiotowego nastąpiło dobrowolnie. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie obu wskazanych wyżej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. Jednocześnie Sąd zaznacza, że oceny legalności zaskarżonego aktu dokonuje się na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w tej dacie. Mianowicie organ naruszył normę procesową, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j., Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., określanej dalej jako K.p.a., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, a ponadto art. 7, 77 i 80 K.p.a. oraz art. 35 powoływanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności. Organy procedowały na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z tym przepisem organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przepis ten konstytuuje dwie przesłanki wymeldowania: dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; t.j.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.). Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l., jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09 , LEX nr 597910). Co do zasady więc opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Zarówno na gruncie art. 35 u.e.l., jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10, LEX nr 1123128). Wola osoby zameldowanej nie ma bowiem znaczenia w razie gdy nastąpiło orzeczenie eksmisji. Wykonanie wyroku eksmisyjnego jest przyjmowane za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l., co w rezultacie uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji sądowej (zob. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt 2111/15; z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10; z dnia 5 stycznia 2010 r. (sygn. akt II OSK 24/09 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). W rozpatrywanej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowanym m.in. w powołanym przez autora skargi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r. (sygn. akt II OSK 352/07, CBOSA), nawet jeżeli sama przyczyna opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie w sprawie wymeldowania, nie była dobrowolna, to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej zmierzającej do odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego sama nie dopełniła (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny, np. w wyrokach z dnia: 13 maja 2009 r. sygn. akt II OSK 757/08, 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 2/08, 10 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1569/07, CBOSA). Opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z 6 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 401/06, wyrok NSA z 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 389/07, wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie wyrażane jest stanowisko, wedle którego za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu wbrew jej woli i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2106/16, LEX nr 2358607 oraz 17 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1441/09, LEX nr 746543, 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/99, LEX nr 201427, 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243). Takimi środkami są roszczenia cywilnoprawne. Nieskorzystanie z nich we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 722/06, wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00; wyrok NSA z dnia 15 lutego 2002 r., sygn. akt II SA/Po 1942/00, wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05, CBOSA). Nie można jednak doprowadzić do sytuacji, że wymeldowanie ma kreować nową sytuację prawną, tym bardziej w sytuacji gdy zebrane w sprawie dowody nie potwierdzają dobrowolności ani trwałości opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy. W ocenie Sądu organy administracji nie wyjaśniły w sposób dostateczny spornej kwestii dotyczącej opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu. Ocena charakteru, jaki miało opuszczenie tego lokalu wymagało bowiem zbadania okoliczności w jakich do niego doszło, biorąc pod uwagę taką wykładnię, że opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. W ocenie Sądu, opuszczenie lokalu nie jest dobrowolne nawet, jeżeli przemoc skierowana jest do domownika opuszczającego lokal, a opuszczający przenosi się w inne miejsce z obawy przed osobą dopuszczającą się przemocy. W przedmiotowej sprawie organy były w posiadaniu informacji o: - wyroku Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...], którym na skutek apelacji J. S. został zmieniony wyrok Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Cywilny z dnia [...] września 2014 r., sygn. akt [...], w ten sposób, że przywrócono J. S. utracone współposiadanie przedmiotowej nieruchomości, - próbach i staraniach skarżącej, mających na celu dostanie się do ww. lokalu (por. pismo z dnia [...] czerwca 2017 r. Komendanta Komisariatu Policji w [...]). - wyroku z dnia [...] lipca 2016 r., sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w [...], który uznał P. S. za winnego tego, że od 1 stycznia 2010 r. do 8 czerwca 2013 r. w miejscowości [...] znęcał się psychicznie nad żoną J. S. Przytoczone przez organ argumenty nie przemawiają za tezą o dobrowolnym opuszczeniu lokalu, a przytroczone okoliczności poddają w wątpliwość prawidłowość przyjętych przez organy ustaleń o dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez skarżącą Należy też podkreślić, że na organach ciążą obowiązki zbadania sprawy w jej całokształcie i wydania decyzji na podstawie wszystkich jej okoliczności. prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 8 K.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.), które wyrażają się w obowiązku stosownego uzasadnienia decyzji. Podkreślenia wymaga, że zarówno materiał dowodowy, jak i jego ocena winny – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Uzasadnienie winno być spójne i logiczne, tak by z jego treści w sposób nie budzący wątpliwości wynikał ustalony przez organ administracji publicznej stan faktyczny, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Norma ta jest uzupełnieniem postanowień zawartych w art. 11 K.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać, w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej nie wynika na czym konkretnie organ opiera swoje ustalenia, że skarżąca opuściła lokal dobrowolnie i dlaczego organ nie uznał wymienionych wyżej okoliczności za przesądzających dla rozstrzygnięcia sprawy. Nieprawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego (art. 35 ustawy o ewidencji ludności) i nieprawidłowe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w zw. z art. 7, 15, 77 i 80 K.p.a. doprowadziły do sytuacji, w której organ odwoławczy wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 15 K.p.a., w zw. z art. 138 § 1 K.p.a. nie dokonał ponownie merytorycznej oceny sprawy. Co za tym idzie doszło do naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu zobowiązany będzie dokonać tej oceny, z uwzględnieniem przedstawionej wyżej wykładni, w świetle art. 153 P.p.s.a. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a oraz art. 135 P.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. ----------------------- 7