II OSK 2564/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędzia del. NSA Jerzy Solarski ( spr. ) Protokolant starszy asystent Anna Sidorowska - Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1745/10 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną bojową oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1745/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. na decyzję Komendanta Głównego Policji /dalej: KGP/, z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną bojową – uchylił zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Stołecznego Policji z dnia [...] lutego 2010 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości i rozstrzygnął o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Komendant Stołeczny Policji, na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, cofnął J. S. pozwolenie na broń palną bojową w związku z ustaleniem, że przeciwko wymienionemu toczy się postępowanie karne m.in. o przestępstwo z art. 286 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. z w. z art. 11 § 2 k.k. W odwołaniu od tej decyzji J. S. podniósł, że nie popełnił zarzucanych mu czynów, a akt oskarżenia oparty jest na pomówieniach i wynika z uprzedzeń do byłych funkcjonariuszy UOP. Postępowanie w sprawie toczy się od 2005 r. i dotychczas nie zostało zakończone. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy karnej. Postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. KGP odmówił zawieszenia postępowania, a następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję o cofnięciu pozwolenia na broń bojową. Wskazując na przepis art. 18 ust. 1 pkt 2 naprowadził, że z zebranego materiału dowodowego, w tym aktu oskarżenia wynika, że J. S. został oskarżony o trzy czyny popełnione w dniu [...] listopada 2005 r. oraz w dniu [...] listopada 2005 r., z których dwa pierwsze zakwalifikowane zostały jako przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 270 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. (usiłowanie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu oraz przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i wiarygodności dokumentów), zaś trzeci czyn zakwalifikowany został jako przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zb. z art. 270 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Powyższy stan faktyczny wypełnia dyspozycję art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, ponieważ wystąpiła okoliczność, z którą sam ustawodawca związał istnienie uzasadnionej obawy możliwości użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Zatem zgodnie z wolą ustawodawcy organ Policji rozstrzyga o cofnięciu pozwolenia na broń, gdy tylko toczy się przeciwko jej posiadaczowi postępowanie karne o czyny wymienione w tym przepisie. Powyższe obligowało organy Policji do takiego rozstrzygnięcia, gdyż przepis art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy nie przewidział żadnych wyjątków od tej reguły. Jednocześnie KGP stwierdził, że podnoszone w odwołaniu argumenty dotyczące toczącego się dopiero postępowania nie mogły być uwzględnione, ponieważ organ Policji nie jest uprawniony do orzekania o winie. W skardze J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 100 § 2 oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez uznanie, że zawieszenie postępowania mogło spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia albo poważną szkodę dla interesu społecznego. Nadto wskazał na treść odwołania i podniesione w nim argumenty. W odpowiedzi na skargę KGP wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym cofnięcia pozwolenia na broń na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (t.j. Dz. U. Nr 52 z 2004 r., poz. 525 ze zm., zwanej dalej: ustawą), rozstrzygnięcie sądu karnego co do popełnienia przestępstwa przez osobę legitymującą się pozwoleniem na broń nie stanowi kwestii prejudycjalnej. Zatem KGP zasadnie przyjął, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Odnosząc się natomiast do pozostałych argumentów skargi i cytując przepisy dotyczące cofnięcia pozwolenia na broń WSA naprowadził, że przy wykładni art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy zasadniczą kwestią na gruncie rozpoznawanej sprawy jest rozstrzygnięcie, czy wszczęcie postępowania karnego o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu wobec osoby posiadającej pozwolenie na broń powoduje po stronie organu Policji obowiązek cofnięcia tego pozwolenia bez potrzeby przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego, czy też organ Policji jest obowiązany do zebrania materiału dowodowego w celu dokonania wszechstronnej oceny wystąpienia uzasadnionej obawy użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Powołując uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. II OPS 4/09 (ONSAiWSA 1/2010, poz. 5) WSA stwierdził, że dotyczy ona osób skazanych prawomocnym orzeczeniem Sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Organ nie musi wobec tych osób przeprowadzać oceny, czy obawa rzeczywiście istnieje, gdyż oceny tej dokonał już ustawodawca w sposób wiążący. Odmiennie natomiast przedstawia się sytuacja osób, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie określonych w przepisie tym przestępstw. Dostrzegając rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w tej kwestii WSA wyraził pogląd, że nie ma uzasadnienia prawnego zrównanie osób skazanych prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstw wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z osobami, wobec których postępowanie karne jest prowadzone, a wynik tego postępowania - nie tracąc z pola widzenia fundamentalnej zasady domniemania niewinności - jest niepewny. Stanowisko takie zostało zaakceptowane przez ustawodawcę, który w art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. Nr 51, poz. 263), dokonał zmiany art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, rezygnując ze stosowania sankcji cofnięcia pozwolenia na broń w stosunku do osób, w stosunku do których wszczęto postępowanie karne. W rozpoznawanej sprawie Prokuratura Rejonowa w W. w dniu [...] listopada 2006 r. postawiła skarżącego w stan oskarżenia zarzucając m.in. popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu, jednakże pomimo upływu prawie 5 lat postępowanie karne nie zostało zakończone. Stwierdzić więc należy, że sam tylko fakt wszczęcia i prowadzenia postępowania nie jest przesłanką wystarczającą do cofnięcia pozwolenia na broń. Wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 318/09 i z dnia 24 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 559/10 oraz szeroko cytując zawarte w uzasadnieniach tych wyroków motywy, WSA podzielając wyrażone poglądy zawarł konkluzję, że w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń możliwe jest jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy wykażą, że w stosunku do osób tych istnieje uzasadniona obawa, iż mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne na zasadzie automatyzmu cofnięcie pozwolenia na broń każdej osobie, w stosunku do której toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Cofnięcie pozwolenia na broń takiej osobie będzie natomiast możliwe w przypadku wykazania, że wobec tejże osoby istnieje uzasadniona obawa, że może ona użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego (także wyroki NSA: sygn. II OSK 2022/09, II OSK 847/09 i II OSK 940/09). Z tych przyczyn WSA skargę uwzględnił, wobec naruszenia prawa materialnego. W skardze kasacyjnej KGP, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz.U. z 2004 r., Nr 52, poz. 525 ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o pełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń jest możliwe jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy wykażą, iż w stosunku do osób tych istnieje uzasadniona obawa użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, podczas gdy osoby, wobec których toczy się postępowanie karne o pełnienie wymienionych w tym przepisie przestępstw, z mocy prawa uznawane są za osoby, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu, że organ nie dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w aspekcie ustawowej przesłanki obawy użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego, a w konsekwencji uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy przesłanką rozstrzygnięcia organu był fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania o przestępstwo przeciwko mieniu, która to okoliczność jest przesłanką obligatoryjnego cofnięcia pozwolenia na broń, w konsekwencji czego na organie nie ciążył obowiązek dokonania ocen we wskazanym przez Sąd zakresie. Na tych podstawach sformułowano wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, przy zasądzeniu kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając zarzuty naprowadzono, że wadliwie WSA zinterpretował uchwałę NSA z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. II OPS 4/09. Z brzmienia uzasadnienia uchwały wynika jednoznacznie, że poczynione w niej wskazówki interpretacyjne dotyczące osób skazanych prawomocnym wyrokiem za przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu i mieniu odnoszą się również do osób, przeciwko którym toczą się postępowania karne o popełnienie tego typu przestępstw. Takie też stanowisko wyrażone zostało w wyrokach NSA sygn. akt II OSK 1400/09, II OSK 1112/09, II OSK 1576/09, II OSK 1390/07, II OSK 864/09 i II OSK 1154/09, zatem pogląd zaprezentowany przez WSA nie jest trafny. Również powoływanie się na ustawę nowelizującą z dnia 5 stycznia 2011 r. jest chybione, gdyż weszła ona w życie po dniu 9 marca 2011 r., zaś niniejsza sprawa rozpoznawana była na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji w brzmieniu obowiązującym do dnia 9 marca 2011 r. Zakwestionowano również wywody dotyczące zasady proporcjonalności oraz zasady domniemania niewinności, które w ocenie skarżącego kasacyjnie oznaczają odstąpienie od wykładni językowej przepisu art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy. Także powoływanie się na zasadę domniemania niewinności w ocenie skarżącego kasacyjni jest chybione. Dodatkowo wskazano na odmienne poglądy, niż zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, wyrażone w sprawie sygn. akt II OSK 1089/10 oraz w wyrokach wcześniej cytowanych. W reasumpcji podniesiono, że w stanie faktycznym sprawy na organie nie ciążył obowiązek dokonania ocen we wskazanym przez WSA zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny podstaw wskazanych skargą kasacyjną. Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, jednakże ze względu na treść zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, zarzut ten wymaga oceny w pierwszej kolejności. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, WSA naruszył art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o pełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń jest możliwe jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy wykażą, iż w stosunku do osób tych istnieje uzasadniona obawa użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Tymczasem z unormowań tych wynika, że osoby, wobec których toczy się postępowanie karne o pełnienie wymienionych w tym przepisie przestępstw, z mocy prawa uznawane są za osoby, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Przepisy art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy o broni i amunicji oraz ustawy o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. Nr 51, poz. 263), nie były clara, czego skutkiem było niejednolite orzecznictwo sądów administracyjnych orzekających w sprawach dotyczących cofnięcia pozwolenia na broń. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił z wnioskiem o podjęcie uchwały wyjaśniającej, czy sam fakt skazania prawomocnym orzeczeniem za przestępstwo wymienione w art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy uzasadnia cofnięcie pozwolenia na broń, czy też niezbędne jest dodatkowe wykazanie, iż przestępstwo to realnie wskazuje na możliwość użycia broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. II OPS 4/09 /ONSAiWSA 2010, nr 1 poz. 5/ stwierdził, że osoba skazana prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu jest osobą, co do której istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, co uzasadnia cofnięcie pozwolenia na broń takiej osobie. Zauważyć w tym miejscu należy, że wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich nie objął tej części przepisu art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy o broni i amunicji, zgodnie z którą pozwolenia na broń nie wydaje się osobom, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, w szczególności (...), wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw /przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu/. Stąd też uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego o tej części przepisu nie rozstrzygnęła i dlatego ma rację WSA stwierdzając, że nie może wiązać w rozpoznawanej sprawie. Poza sporem pozostaje bowiem, że J. S. nie został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu a jedynie przeciwko wymienionemu skierowano akt oskarżenia o jedno z wymienionych wyżej przestępstw, przy czym postępowanie w tej sprawie, mimo upływu prawie pięciu lat, nie zostało zakończone wyrokiem. Brak "związania" uchwałą sygn. II OPS 4/09 oznacza, że WSA był uprawniony do dokonania wykładni przepisów prawa materialnego, które legły u podstaw decyzji orzekającej o cofnięciu pozwolenia na broń. Zgodzić należy się ze skargą kasacyjną, że istnieje linia orzecznicza, która "rozciąga" stosowanie uchwały sygn. II OPS 4/09 również na stany faktyczne, w których wystarczającą okolicznością jest, że przeciwko osobie posiadającej pozwolenie na broń toczy się postępowanie o przestępstwo przeciwko życiu, mieniu lub zdrowiu. Poglądy te nie są jednak powszechnie uznawane. Istnieje również odmienne stanowisko, wedle którego - najogólniej rzecz ujmując - w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń możliwe jest jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy wykażą, że w stosunku do osób tych istnieje uzasadniona obawa, iż mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. WSA w zaskarżonym wyroku opowiedział się za taką właśnie wykładnią, podzielając przy tym i szeroko cytując stanowisko zaprezentowane m.in. w wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 4 marca 2010 r. sygn. II OSK 318/09 /LEX nr 597537/. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądy te w zupełności podziela. Kierując się więc konstytucyjnymi zasadami domniemania niewinności oraz proporcjonalności przyjąć należy, że w stosunku do osób, wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu, cofnięcie pozwolenia na broń możliwe jest jedynie w przypadku, gdy prowadzące postępowanie organy wykażą, że w stosunku do osób tych istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia takich przypadków i to nieodosobnionych, gdzie postępowania, w szczególności o przestępstwa przeciwko mieniu, toczą się przez wiele lat i nie rzadko kończą się wyrokiem uniewinniającym. Wobec tego nie jest dopuszczalne, na zasadzie automatyzmu, cofnięcie pozwolenia na broń każdej osobie, w stosunku do której toczy się postępowanie karne o popełnienie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu. Wydanie decyzji orzekającej o cofnięciu pozwolenia na broń takiej osobie jest natomiast możliwe w przypadku wykazania, że w stosunku do tej osoby istnieje uzasadniona obawa, że może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. W świetle przedstawionej wyżej argumentacji i dokonanej wykładni przepisu art. 15 ust. 1 pkt 6 in fine ustawy o broni i amunicji, nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania. W ramach tej podstawy kasacyjnej wskazano na przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdzie zdaniem skażanego kasacyjnie organy dokonały oceny całokształtu materiału dowodowego w aspekcie ustawowej przesłanki obawy użycia broni w sposób sprzeczny z interesem bezpieczeństwa i porządku publicznego. Nie ulega żadnej wątpliwości - i skarga kasacyjna tego nie kwestionuje, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające w żadnym zakresie nie dotyczyło badania przesłanek odnoszących się do istnienia uzasadnionej obawy, że strona może użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Natomiast WSA uchylając decyzje organów obu instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że naruszają one prawo materialne /art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a./. Prowadzi to do wniosku, że zarzut naruszenia przepisów postępowania jest nieusprawiedliwiony. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a.