II FZ 465/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 325/17 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 20 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania w sprawie podatku od spadków i darowizn postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 325/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 20 stycznia 2017 r. w przedmiocie kosztów postępowania w sprawie podatku od spadków i darowizn. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 22 lutego 2017 r. skarżący nadał u operatora pocztowego na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, przesyłkę zawierającą skargę na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie. Przesyłka wpłynęła dnia 1 marca 2017 r., a w dniu 3 marca 2017 r. została przekazana organowi właściwemu do jej rozpoznania zgodnie z dyspozycją art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."). Sąd wyjaśnił, że przepisy nie normują postępowania w sytuacji kiedy skarga zostanie wniesiona bezpośrednio do sądu, jednak zgodnie z jednolitym orzecznictwem przyjmuje się, że wniesienie pisma zawierającego skargę do sądu zamiast do organu administracji publicznej skutkuje tym, że to sąd powinien ją przekazać, zgodnie z treścią art. 54 § 1 p.p.s.a. do właściwego organu administracji. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd do właściwego organu administracji publicznej. W niniejszej sprawie termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 24 lutego 2017r., natomiast przekazanie sprawy do organu nastąpiło w dniu 3 marca 2017 r., a zatem upłynął termin do wniesienia skargi, wobec czego Sąd I instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o jej odrzuceniu. Od powyższego orzeczenia skarżący wywiódł zażalenie, wskazując że skargę wysłał bezpośredni do WSA w Lublinie, gdyż w zaskarżonym postanowieniu organ zawarł pouczenie o treści: "Postanowienie niniejsze jest ostateczne w administracyjnym toku instancji i może być zaskarżone wyłącznie z powodu niezgodności z prawem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w terminie 30 dni od daty jego doręczenia. Skargę składa się w dwóch egzemplarzach". Skarżący wyjaśnił, że postępując zgodnie z pouczeniem złożył skargę bezpośrednio do WSA w Lublinie. Uzasadniając skarżący wskazał na naruszenie przez organ podatkowy norm wynikających z art. 121 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, art. 210 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej oraz art. 214 Ordynacji podatkowej, w którym przewidziano, że "nie może szkodzić stronie błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skargi do sądu administracyjnego albo brak takiego pouczenia". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Okolicznością bezsporną na gruncie niniejszej sprawy jest to, że zaskarżone do Sądu I instancji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 20 stycznia 2017 r. zostało doręczona za pośrednictwem platformy teleinformatycznej ePuap w dniu 25 stycznia 2017 r. oraz że skarga na to postanowienie do WSA w Lublinie została nadana za pośrednictwem poczty w dniu 22 lutego 2017 r. Jednakże, co było istotne, skarga została wysłana bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i wpłynęła do tego Sądu w dniu 1 marca 2017 r. Następnie w dniu 3 marca 2017 r. została przekazana Dyrektorowi Izby Skarbowej w Lublinie. Na wstępie należy wskazać, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 czerwca 2017 r., na tle przepisu art. 53 § 1 p.p.s.a. w orzecznictwie i doktrynie ugruntowało się stanowisko o uznaniu za datę wniesienia skargi do sądu administracyjnego daty skierowania jej (przesłania lub złożenia) do organu właściwego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażano pogląd, zgodnie z którym wniesienie pisma zawierającego skargę do sądu zamiast do organu administracji publicznej skutkuje tym, że to sąd powinien ją przekazać, zgodnie z treścią art. 54 § 1 p.p.s.a., do właściwego organu administracji. O zachowaniu zaś terminu do wniesienia skargi decydowała wówczas data nadania skargi przez sąd do właściwego organu administracji publicznej (por. np. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2007 r., I OSK 248/07; podobnie np. postanowienia NSA: z dnia 30 stycznia 2008 r., II FSK 1724/06; z dnia 7 października 2010 r., II FSK 1418/10; z dnia 27 kwietnia 2011 r., I OSK 659/11; z dnia 29 kwietnia 2011 r., I OZ 303/11; z dnia 30 stycznia 2013 r., II GSK 24/13; z dnia 24 czerwca 2013 r., I FSK 768/13; z dnia 14 maja 2014 r., II FSK 783/14, z dnia 12 lutego 2015 r., II GSK 99/15; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej zwana: "CBOSA"). W obowiązującym natomiast od dnia 1 czerwca 2017 r. stanie prawnym zasada powyższa uległa zmianie, poprzez dodanie do art. 53 p.p.s.a. § 4. W myśl tego przepisu termin, o którym mowa w § 1 i 2 art. 53 p.p.s.a., uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego. W takim przypadku sąd ten niezwłocznie przesyłał skargę odpowiednio do organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, wydał akt lub podjął inną czynność, będącą przedmiotem skargi. Przepis ten jednak, z uwagi na przyjętą w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) zasadę prawa międzyczasowego, nie ma zastosowania do postępowań przed sądami administracyjnymi, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Do tych spraw stosuje się bowiem przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu dotychczasowym. Te okoliczności zadecydowały o tym, że Sąd I instancji ustalił, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po upływie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. i podlegała z tego powodu odrzuceniu. Warto jednak w tym miejscu wskazać, że w uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej (Druk Sejmowy nr 1183 Sejmu VII kadencji) wskazano, że celem dodania art. 53 § 4 p.p.s.a. "jest wyeliminowanie nadmiernie rygorystycznych dla strony skutków wniesienia skargi wprost do sądu administracyjnego". Rozpoznając niniejszą sprawę należy podkreślić, że skarżący wysyłając skargę bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zastosował się do pouczenia zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie natomiast z art. 214 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., zwana dalej: "Ordynacja podatkowa") nie może szkodzić stronie błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania, wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo brak takiego pouczenia. Przepis ten stosuje się na mocy art. 219 Ordynacji podatkowej odpowiednio do postanowień. Nie ulega wątpliwości, że skarżący został w treści ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 20 stycznia 2017 r. nieprawidłowo pouczony o tym, jaki obowiązuje tryb wnoszenia skargi, gdyby chciał skorzystać z prawa do zaskarżenia postanowienia. Treść pouczenia była co najmniej niepełna, gdyż brakowało w nim wskazania, że skargę należy wnieść do sądu za pośrednictwem organu. Zgodnie z dyspozycją art. 214 Ordynacji podatkowej z tego tytułu nie można wyciągnąć wobec skarżącego negatywnych konsekwencji z zastosowania się do tego pouczenia. W dotychczasowym orzecznictwie wskazywano również, że kwestia przyczyny w uchybieniu terminu może mieć ewentualnie znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na akt organu, lecz nie ma wpływu na ocenę wniesienia skargi do sądu w terminie, gdyż w przypadku stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd ma obowiązek skargę odrzucić (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 maja 2011 r., I OSK 802/11 oraz z dnia 5 kwietnia 2017 r., I OZ 652/17, publ. CBOSA). Godzi się jednak zauważyć, że WSA w Lublinie odrzucając skargę nie dostrzegł braku prawidłowego pouczenia ze strony organu podatkowego. Z kolei art. 87 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Odrzucając skargę WSA w Lublinie nie pouczył zaś strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika co do możliwości skorzystania z tego rodzaju instytucji procesowej, w trybie art. 6 p.p.s.a. To zaś powoduje, że strona nie ze swojej winy pozbawiona zostałaby ochrony swoich praw. Podkreślenia wymaga, że w realiach rozpatrywanej sprawy strona została pozbawiona wpierw należnych jej praw wynikających z art. 214 Ordynacji podatkowej, na skutek wadliwego pouczenia przez organ podatkowy. Z kolei brak możliwości wniesienia skutecznego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego de facto wyłączyłby działanie przepisu art. 214 Ordynacji podatkowej. Jak wskazano z kolei w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2017 r., II FZ 937/16 (publ. CBOSA), art. 6 p.p.s.a. nie ma charakteru ogólnej deklaracji czy postulatu, przeciwnie – zawiera normę prawną stanowiącą źródło konkretnych obowiązków procesowych sądu, przed którym toczy się postępowanie, a od jego zastosowania w razie uzasadnionej potrzeby uzależniona jest realizacja prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Odrzucenie zatem skargi w świetle ustalonych okoliczności sprawy byłoby przykładem nadmiernego formalizmu. W szczególności wówczas, gdy jak wskazano powyżej, sam ustawodawca dostrzegł ten problem i w art. 53 § 4 p.p.s.a. w jego aktualnym brzmieniu dopuszcza wniesienie skargi bezpośrednio do sądu. Podkreślenia wymaga, że terminy przewidziane w ustawie ustanowione zostały ze względu na konieczność zapewnienia sprawności i szybkości postępowania. Innymi słowy nie stanowią one celu samego w sobie, lecz mają gwarantować efektywną realizację prawa do sądu. W niniejszej sprawie skarżący zastosował się do błędnego pouczenia organu administracji i nie można pozbawić go tylko z tego powodu możliwości obrony swoich praw. Brak właściwej informacji ze strony organu o prawach i obowiązkach uczestników postępowania, nie może uniemożliwiać realizacji konstytucyjnego prawa do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Wobec tego należy stwierdzić, że Sąd I instancji błędnie uznał, że zaszła przesłanka do odrzucenia skargi z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Brak było podstaw do zastosowania tej części art. 185 § 1 p.p.s.a., która mówi o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie będzie ponownie rozpoznawał kwestii braków formalnych skargi w zakresie zachowania terminu do jej wniesienia, lecz nada jej dalszy bieg.