II GZ 493/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] Sp. z o.o. w [...] od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Op 451/21 w przedmiocie odrzucenia skargi i zwrotu uiszczonego wpisu od skargi w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od warunków określonych w zezwoleniu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 16 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Op 451/21, po rozpoznaniu na rozprawie skargi [...] Sp. z o.o. w [...] (dalej: skarżąca, Spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z [...] maja 2021 r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od warunków określonych w zezwoleniu: 1. odrzucił skargę, 2. zwrócił skarżącej uiszczony wpis od skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że do WSA w Opolu wpłynęła skarga podpisana przez radcę prawnego [...], wraz z dołączonym pełnomocnictwem podpisanym przez Prezesa Zarządu [...] Sp. z o.o. w [...]. Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do usunięcia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania braków formalnych skargi przez wykazanie, stosownie do art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), że osoba podpisująca pełnomocnictwo jest umocowana do działania w imieniu Spółki i przedłożenie w tym celu dokumentu potwierdzającego takie umocowanie, np. aktualnego pełnego odpisu z KRS lub odpisu z KRS aktualnego na dzień wniesienia skargi – pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i do uzupełnienia braków formalnych skargi, przez wykazanie, stosownie do art. 29 p.p.s.a., że osoba podpisująca pełnomocnictwo jest umocowana do działania w imieniu skarżącej Spółki i w tym celu przedłożenie dokumentu potwierdzającego takie umocowanie, uiszczono wpis od skargi oraz pełnomocnik nadesłał odpis pełny KRS Spółki. W dniu 15 listopada 2021 r. do WSA wpłynęło pełnomocnictwo udzielone kolejnemu radcy prawnemu, podpisane przez Prezesa i Wiceprezesa Zarządu Spółki. Uzasadniając odrzucenie skargi Sąd I instancji podkreślił, że w przypadku złożenia do sądu administracyjnego pisma przez pełnomocnika osoby prawnej ma on obowiązek dołączyć do akt sprawy nie tylko pełnomocnictwo, stosownie do art. 37 § 1 i art. 46 § p.p.s.a., ale także dokument stwierdzający umocowanie do reprezentacji strony przez osobę, która udzieliła takiego pełnomocnictwa - stosownie do art. 29 p.p.s.a. Z kolei z nadesłanego odpisu KRS skarżącej wynika, że organem uprawnionym do reprezentacji strony skarżącej jest zarząd, który tworzą prezes zarządu oraz wiceprezes zarządu. Jednocześnie sposób reprezentacji został określony tak, że w przypadku zarządu jednoosobowego do składania w imieniu Spółki oświadczeń woli upoważniony jest samodzielnie prezes zarządu; prezes zarządu jest uprawniony jednoosobowo do nabywania praw i zaciągania zobowiązań do kwoty 100.000 zł; w pozostałych przypadkach wymagane jest łączne współdziałanie dwóch członków zarządu lub członka zarządu i prokurenta. WSA uznał zatem, że nie można było uznać, że strona skarżąca w wyznaczonym terminie uzupełniła brak formalny, skoro przedłożone do akt sprawy pełnomocnictwo do działania w imieniu strony skarżącej było podpisane jedynie przez jednego członka Zarządu. Brak stosownego umocowania osoby udzielającej pełnomocnictwa w imieniu osoby prawnej prowadzi do wadliwej reprezentacji strony skarżącej, a rozpoznanie sprawy w takiej sytuacji prowadziłoby do nieważności wydanego orzeczenia. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że inny pełnomocnik strony skarżącej przedłożył pełnomocnictwo udzielone przez Prezesa i Wiceprezesa Zarządu Spółki. Na postanowienie WSA w Opolu z 16 listopada 2021 r. skarżąca złożyła zażalenie (podpisane przez pełnomocnika oraz Prezesa i Wiceprezesa Zarządu Spółki), zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania to jest: 1. art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu jej braków formalnych, pomimo wadliwego wezwania do ich uzupełnienia poprzez brak wezwania skarżącej do samodzielnego podpisania skargi; 2. art. 49 § 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi, mimo że skarga mogła otrzymać prawidłowy bieg wskutek prawidłowego wezwania skarżącej do samodzielnego podpisania skargi, czemu WSA w Opolu uchybił; 3. art. 49 § 1, art. 57 § 1, art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. poprzez brak wezwania skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi, 4. art. 220 § 3 p.p.s.a. polegające na odrzuceniu skargi pomimo faktu, że wpis sądowy od skargi został uiszczony w terminie. W zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zdaniem skarżącej odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych w postaci wykazania umocowania do reprezentacji skarżącej było w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedwczesne. Braki w zakresie pisemnego dokumentu potwierdzającego istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 p.p.s.a. Wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu prowadzi do wniosku, że odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania wypełnia przesłankę nieważności postępowania sadowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Sąd I Instancji ma obowiązek wezwać stronę do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który podpisał skargę, nie wykazał się stosownym umocowaniem. Skoro pełnomocnik skarżącej, który podpisał skargę, nie został właściwie umocowany przy wnoszeniu skargi, to skierowanie do niego wezwania do usunięcia braków skargi, którego następnie nie wykonał prawidłowo, nie mogło – bez wezwania samej strony – skutkować odrzuceniem skargi. Dopiero brak podpisania skargi przez skarżącą po uprzednim wezwaniu jej do tego przez Sąd I Instancji mógłby skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w nim zarzuty są zasadne. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Z przepisu tego wynika zasada wolnego wyboru sposobu działania przed sądem administracyjnym, polegająca na tym, że strony same decydują o tym, czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym będą występowały osobiście czy przez pełnomocnika (np. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FZ 143/18, to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo kierowane do sądu administracyjnego powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W przypadku składania pisma przez pełnomocnika, zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a., do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa, pełnomocnik obowiązany jest złożyć do akt sprawy przy pierwszej czynności procesowej (art. 37 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak też pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Braki w zakresie pisemnego dokumentu potwierdzającego istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 p.p.s.a., który przewiduje, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (§ 1). W odniesieniu do skargi przepisy przewidują rygor jej odrzucenia w razie nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Natomiast skarga poprawiona lub uzupełniona w terminie wywołuje skutki od dnia jej wniesienia (art. 49 § 3 p.p.s.a.). WSA odrzucił skargę uznając, że w zakreślonym w wezwaniu terminie nie usunięto braku formalnego skargi przez wykazanie, że osoba podpisująca pełnomocnictwo dołączone do skargi była uprawniona do reprezentowania skarżącej, co w ocenie Sądu uzasadniało odrzucenie skargi. Zdaniem NSA odrzucenie skargi – na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych w postaci wykazania umocowania do reprezentacji skarżącej – było w okolicznościach tej sprawy przedwczesne. Zagadnienie skutków wynikających dla mocodawcy z czynności dokonywanych przez wadliwie ustanowionego pełnomocnika było już przez sądy administracyjne wielokrotnie rozstrzygane. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu (np. postanowienie NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 50/20, LEX nr 2783142 ). Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna bowiem ograniczać stronie realizacji tego prawa (zob. postanowienia NSA: z 28 kwietnia 2020r., sygn. akt I GZ 80/20 i cytowane tam orzecznictwo; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 25 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2509/14; z 19 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 1082/15). W orzecznictwie wskazuje się, że podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 203/16; postanowienia NSA: z 3 października 2018 r., sygn. akt II GZ 326/18 i przywołane tam orzecznictwo; z 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05). W orzecznictwie podkreśla się także, że wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) prowadzi do wniosku, że odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 23 stycznia 2019 r., sygn. akt II OZ 1425/18; z 6 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2353/15; z 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11). A zatem należy przyjąć, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek wezwać stronę do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który podpisał skargę, nie wykazał się stosownym umocowaniem (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 34 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, publ. LEX; por. także np. postanowienia NSA: z 8 czerwca 2018r., sygn. akt I OZ 530/18 i przywołane tam orzecznictwo; z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II FZ 748/17). Braki formalne skargi, które nie zostały uzupełnione w terminie przez pełnomocnika, który podpisał się pod skargą, powinny skutkować skierowaniem bezpośrednio do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie. Odmienna interpretacja – przyjęta w tej sprawie przez sąd pierwszej instancji – byłaby zbyt rygorystyczna, bowiem zamykałaby stronie prawo do sądu, co stanowiłoby naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd i zakazują zamykania drogi sądowej. Nie można bowiem uznać, że każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania bądź odrzucenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być jedynie brak istotny, tzn. taki, którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu (por. postanowienia NSA: z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 270/12; z 30 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 677/12; z 5 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 3664/13). Skoro skarga mogła zostać wniesiona przez samą stronę, strona mogła w pełnym zakresie uzupełnić braki takiej skargi przez jej podpisanie. Wobec powyższego uznać należało, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do wydania przez WSA w Opolu orzeczenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż sąd powinien był uruchomić procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie przez osoby uprawnione do reprezentowania skarżącej Spółki. Zaskarżone orzeczenie o odrzuceniu skargi należy więc uznać za przedwczesne. Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że wydanie zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi, bez poprzedzenia go wezwaniem skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi poprzez jej podpisanie pod rygorem odrzucenia, stanowi naruszenie prawa skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z uwagi na dobro prawem chronione jakim jest prawo do sądu, stronie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi. Sąd pierwszej instancji powinien zatem wszcząć procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej podpisanie przez uprawnioną osobę, kierując wezwanie bezpośrednio do skarżącej Spółki. Wobec powyższego na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. NSA uchylił zaskarżone postanowienie.