I OSK 820/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...], [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 770/23 w sprawie ze skargi [...], [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 stycznia 2023 r. nr 500/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 770/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...], [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 stycznia 2023 r. nr 500/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Mazowiecki (dalej też Wojewoda, decyzja Wojewody z 2023 r.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 22 października 2021 r. orzekającą o odmowie przyznania [...] odszkodowania za [...] części nieruchomości i [...] za [...] części nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], hip. nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 (dalej też nieruchomość, działka). W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że w świetle art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2021 r. poz 1899 ze zm., dalej u.g.n.) Prezydent m.st. Warszawy prawidłowo ustalił i wyczerpująco udowodnił, że przeddekretowi właściciele przedmiotowej nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. Przekazanie nieruchomości przez państwo na siedzibę misji dyplomatycznej pozbawiło dawnych właścicieli faktycznej możliwości władania ta nieruchomością. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji winien był prawidłowo przeprowadzić badanie przesłanek: dotyczącej ustalenia, czy dom był jednorodzinny, oraz do działki - czy była przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną. Organ wojewódzki wskazał, że regulacja dotycząca odszkodowania za działkę w trybie art. 215 ust. 2 ugn zawiera jeszcze jedną przesłankę - działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji nie przedstawił wyniku badania wskazanej przesłanki. Jednak w konsekwencji jednoznacznego skonstatowania organu I instancji o niespełnieniu części przesłanek, tj. zawartych w art. 215 ust. 2 ugn, zarówno do domu jednorodzinnego, jak i do działki, czyli ustalenia, że dom przeszedł na własność państwa przed 5 kwietnia 1958 r. oraz że przeddekretowi właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. - brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn uniemożliwiał ustalenie i przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, co nakazywało uznanie zaskarżonej decyzji za zgodną z prawem. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...] i [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek do przyznania wnioskodawcom odszkodowania za sporną nieruchomość wymieniona w art. 215 ust. 2 ugn, a dotycząca utraty przez [...], [...] i [...] faktycznej możliwości władania spornym gruntem po 5 kwietnia 1958 r. Również budynki znajdujące się na spornej nieruchomości (wybudowane przed 21 listopada 1945 r.) nie przeszły na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r., ponieważ z upływem terminu przewidzianego dla wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (14 stycznia 1948 r.) budynki przeszły z mocy prawa (art. 8 dekretu) na własność gminy m.st. Warszawy. W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: rażące naruszenie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię polegającą na: - błędnym rozumieniu przesłanki "utraty faktycznej możliwości władania" i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w zakresie oddalającym roszczenia Skarżących w sytuacji braku dowodów wskazujących na utratę przez poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. - błędnym ustaleniu, że dawni właściciele spornej nieruchomości utracili możliwość władania nieruchomością przed tą datą. II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania tj.: a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a oraz art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej "k.p.a.") w zw. z art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnej oceny postępowania prowadzonego w sprawie przez organy administracji, poprzez uznanie że postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem ww. norm prawa, co doprowadziło do wadliwego oddalenia skargi w sytuacji, kiedy prawidłowa ocena materiału dowodowego, a w szczególności umowy dzierżawy z dnia 23 września 1948 r. Rep. Nr [...] oraz tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego z dnia 19 maja 1947 r. sygn. 56/47 1947r. doprowadziłaby do uznania, że dawni właściciele spornej nieruchomości nie utracili faktycznej możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r; b. art. 141 § 4 p.p.s.a. co do niepełnego uzasadnienia poprzez wydanie zaskarżonego wyroku bez wskazania podstawy prawnej dokonywania przez sąd I instancji samodzielnej oceny dowodów i samodzielnego ustalania stanu faktycznego sprawy i interpretacji dokumentu urzędowego tj. umowy dzierżawy z dnia 23 września 1948 r. Rep. Nr [...]; c. art 6, art 7, art 8, oraz art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na dokonaniu błędnej oceny prawnej i faktycznej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że dawni właściciele Nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania Nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r.; d. art 107 ust 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niewskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które Sąd I instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których nie uznał określonych dowodów, a innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; e. art 12, art. 35 § 3, art 77, art. 80, art 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na pozostawieniu poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez Skarżących i dokonanie oceny materiałów dowodowych wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego; f. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez Sąd I instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; W oparciu o przedstawione zarzuty wniesiono o uwzględnienie niniejszej skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż nie jest zasadna. Przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej – a nie przeciwko ostatecznej decyzji organu, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669). Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. W związku z zarzutem – rażącego – naruszenia art. 215 ust. 2 u.g.n. w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego), nie wskazano jednocześnie niezbędnej normy (przepisu) prawa stanowiącej o "rażącym naruszeniu prawa" jako kwalifikowanej wadliwości aktu stosowania prawa; zaniechanie w realiach sprawy powiązania w/w zarzutu kasacyjnego zwłaszcza odpowiednio z wypowiedzią normatywną ulokowaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. czyni też zarzut nieskutecznym. Ponadto wskazując na naruszenie określonego przepisu prawa materialnego należało – co do zasady – powiązać ten zarzut z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego). Nie można też zarzutem prawa materialnego kwestionować, tak jak to usiłuje czynić środek zaskarżania w zarzucie oznaczonym jako "I", ustaleń faktycznych ("utraty możliwości władania nieruchomością"; zob. odpowiednio: wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2025 r. sygn. akt I OSK 2241/24, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W środku odwoławczym w zakresie naruszenia przepisów postępowania sformułowano m. in. zarzuty naruszenia – w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z wskazywanymi konkretnie w skardze kasacyjnej normami (przepisami) prawa – następujących przepisów prawa: art. 7 k.p.a. określającym kilka zasad postępowania administracyjnego, natomiast nie wskazano dokładnie, która z nich została naruszona przez Sąd wojewódzki i jaki miało to wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21); art. 8 k.p.a., który obejmuje 2 paragrafy (§) o różnej treści normatywnej; art. 12 k.p.a., który obejmuje dwa paragrafy (§) o różnej treści normatywnej; art. 77 k.p.a., który obejmuje cztery paragrafy (§) o różnej treści normatywnej. Powyższe liczne niedociągnięcia w określonych częściach środka zaskarżania uniemożliwiają należyte ustalenie (uformowanie) wzorca kontroli Sądowi kasacyjnemu. Tak zbudowane zarzuty kasacyjne nie wypełniają wymogów p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2024r. sygn. akt I OSK 1669/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (zob. postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6–7, poz. 96, s. 112–115; wyroki NSA z dnia: 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06; 10 maja 2011 r., II OSK 2520/10). Podkreślić przy tym niniejszym trzeba, co szerzej przedstawiono wyżej, że skarga kasacyjna jest mocno sformalizowanym środkiem odwoławczym (stąd, wymóg przymusu adwokackiego przy jej sporządzaniu, o którym mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a.), a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania ani uzupełniania tego rodzaju skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Tym samym sformułowane w środku odwoławczym, wbrew wymogom p.p.s.a., zarzuty naruszenia przepisów wskazywanych wyżej nie mogły odpowiednio odnieść zamierzonego skutku (zob. wyroki NSA z dnia: 20 sierpnia 2008 r. II FSK 557/07; 6 lutego 2014 r. II GSK 1669/12; 14 marca 2013 r. I OSK 1799/12; 23 stycznia 2014 r. II OSK 1977/12; 16 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1627/14, 15 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1218/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. H. Knysiak-Sudyka, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 1067–1076). Nie wskazano też, w opozycji do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), co należy zupełnie marginalnie odnotować, wymaganych publikatorów aktów normatywnych (zwłaszcza: nazwy dziennika urzędowego, roku wydania, numeru i pozycji), których odpowiednie przepisy uznano za naruszone w uformowanych zarzutach kasacyjnych. Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych. Kluczową kwestią sporną w realizowanej niniejszym sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej jest to, czy zasadnie Sąd wojewódzki zaaprobował decyzję Wojewody z 2023 r., z jakiej wynika, że nie zaistniała w sprawie sporna przesłanka z art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. "jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.". W realiach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy wskazać, że skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. Sąd odwoławczy podziela argumentację oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej (por. E. Bończak–Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2023, s. 1526–1533). W ramach stanowiska środka odwoławczego nieusprawiedliwiony okazał się – najdalej idący – zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie (art. 141 § 4 p.p.s.a.). Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie winno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2687/21, źródło CBOSA). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09, źródło CBOSA). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew zarzutowi postawionemu w skardze kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny jednoznacznie wyjaśnił w uzasadnieniu wydanego wyroku podstawę prawną orzekania w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 2633/04, Lex 173345). Art. 141 § 4 p.p.s.a. zobowiązuje Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem do zarzutów istotnych. Brak powołania lub zajęcia stanowiska przez Sąd w stosunku do zarzutów, wprawdzie podniesionych w skardze, ale niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia, nie może być traktowany jako uchybienie określone w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Treść zaskarżonego wyroku i jego uzasadnienie pozwalają jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie i pozwala na pełną kontrolę kasacyjną tego orzeczenia. Sąd I instancji prawidłowo zbadał legalność decyzji, mając na uwadze wszystkie przepisy mające zastosowanie w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela stanowisko judykatury, że wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów wynikało, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2016r., sygn. akt II GSK 702/15, źródło CBOSA). Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w omawianym przepisie i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny podejmując zaskarżone orzeczenie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika także, jaki stan faktyczny ustalił i przyjął za podstawę zaskarżonej decyzji. Wskazał wyraźnie, jakimi okolicznościami faktycznymi kierował się podejmując orzeczenie w przedmiotowej sprawie. Nie doszło więc do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Prawidłowo wskazano w zaskarżonym wyroku, że prawnomaterialnoprawną podstawę decyzji Wojewody stanowił art. 215 ust. 2 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem normy (przepisy) ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego (por. J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2023, s. 1278–1288). Z akt niniejszej sprawy wynika, jak słusznie przyjął Sąd wojewódzki – a wcześniej Wojewoda w ostatecznej decyzji z 2023r., że już w 1945 r. budynek znajdujący się na nieruchomości warszawskiej przy ul. [...] (hip. nr [...]) nakazem przydziału z 24 maja 1945 r. nr [...] został przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych przydzielony Ambasadzie [...]. Budynek ten został wyremontowany przez MSZ z funduszy Ministra Odbudowy. Ambasada [...] zgłosiła wniosek o kupno tej nieruchomości. Wniosek ten przekazano Prezydentowi m.st. Warszawy (pismo MSZ z 25 maja 1948 r., pismo Ministra Rozbudowy z 27 czerwca 1945 r.). Przydział spornego gruntu Ambasadzie [...] potwierdza protokół z 20 czerwca 1947 r. oględzin gruntu i znajdujących się na nim naniesień (m.in. budynek murowany od frontu z lewej strony, budynek murowany w głębi posesji – pałacowy) oraz Karta Rejestracyjna Nieruchomości z dnia 13 października 1948 r. Ambasada [...] zwracała się do Wydziału Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy o zezwolenie na odnowienie budynku i jego drobne przeróbki (pismo Ambasady z 27 sierpnia 1947 r.). Administrację tym domem MSZ przekazał za pośrednictwem Ministra Odbudowy – Zarządowi Miejskiemu m.st. Warszawy i Prezydentowi m.st. Warszawy (pismo MSZ z 29 maja 1948 r. i 2 czerwca 1948 r.). Budynkiem tym administrował Zarząd Miejski m.st. Warszawy i polecił wydanie przez Ministerstwo Odbudowy lub z jego polecenia orzeczenia ustalającego czasokres użytkowania budynku przy ul. [...] (pismo ZM m.st. Warszawy z 20 sierpnia 1948 r. i Wiceprezydenta m.st. Warszawy z 4 grudnia 1948 r.). Z pisma Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy z 12 listopada 1948 r. wynika, że Zarząd polecił Dyrekcji Hoteli Miejskich zawarcie umowy najmu m.in. z Ambasadą [...] jako użytkownikiem budynku przy ul. [...]. Dla budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości była przygotowywana umowa najmu przez Dyrekcję Hoteli Miejskich (pismo ZM m.st. Warszawy z 21 października 1949 r.). W okresie od 5 kwietnia 1958 r. do 1967 r. nieruchomość przy ul. [...] stanowiła rezydencję Ambasadora [...] (pismo MSZ z 11 stycznia 2019 r.). Okoliczność zajmowania spornej nieruchomości przy ul. [...] już przed 5 kwietnia 1958 r. przez Ambasadora [...] potwierdza artykuł "[...]" zamieszczony w Warszawskim Tygodniku Ilustrowanym "[...]" Nr [...] z 23 lutego 1958 r. Stan prawny przedmiotowej nieruchomości został uregulowany w 1960 r. poprzez wpis Skarbu Państwa jako właściciela spornej nieruchomości w dawnej księdze wieczystej (hipotecznej) nr [...] (postanowienie Sądu Powiatowego dla Warszawy-[...] z 10 grudnia 1960 r. Z elaboratu szacunkowego z lipca 1977 r. wynika, że budynek główny położony w głębi nieruchomości był remontowany (remont kapitalny) ok. 1962 r. Prawidłowo Sąd I instancji też uznał za organem, że [...] (zmarł w [...] 5 października 1954 r.) i [...] (zmarła w [...] 28 czerwca 1958 r.), utracili już w 1945 r. nieprzerwanie faktyczną możliwość władania sporną nieruchomością, a po ich śmierci ich spadkobiercy – [...] [...] (w 1958 r. zamieszkały w [...]) oraz [...] (postanowienie sądu spadku z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt III Ns 1957/01) tejże faktycznej możliwości władania nie odzyskali. Tym samym sporny grunt został odebrany ich przedwojennym właścicielom i był administrowany przez organ administracji państwowej MSZ, które wyremontowało substancję budynkową i przekazało tenże grunt wraz budynkami już w 1945 r. Ambasadzie [...]. Zasadne jest też zwłaszcza stanowisko Sądu wojewódzkiego, że umowa dzierżawy z 23 września 1948r. Rep. Nr [...] zawarta przed polskim notariuszem przez [...] i [...] małż. [...] z przedstawicielem [...] nie potwierdza, że przeddekretowi właściciele mieli przed 5 kwietnia 1958 r. faktyczną możliwość władania spornym gruntem. Umowa dzierżawy ma charakter realny. Dawni właściciele spornej nieruchomości nie wydali gruntu [...] celem wykonania tej umowy. Reasumując, prawidłowo w ocenie składu orzekającego Naczelnego Sadu Administracyjnego zaskarżony wyrok ustalił i należycie uzasadnił, że wszystkie okoliczności wskazują, że w nieniniejszej sprawie nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek do przyznania wnioskodawcom odszkodowania za sporną nieruchomość wymieniona w art. 215 ust. 2 u.g.n, a dotycząca utraty przez [...], [...] i [...] faktycznej możliwości władania spornym gruntem po 5 kwietnia 1958 r. Także budynki znajdujące się na spornej nieruchomości (wybudowane przed 21 listopada 1945 r.) nie przeszły na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r., ponieważ z upływem terminu przewidzianego dla wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (14 stycznia 1948 r.) budynki przeszły z mocy prawa (art. 8 dekretu) na własność gminy m.st. Warszawy. Skarżący stwierdzają we wniesionym środku odwoławczym (zarzut II f), że orzeczenie Sądu wojewódzkiego zaaprobowało rozstrzygnięcie organu, które zostało wydane na podstawie niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nie wskazując jednocześnie – co wymaga uwypuklenia – jakichkolwiek dowodów popierających własne stanowisko; nie zgłaszając miarodajnych dowodów zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego przed organem. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, co w pełni podziela rozpoznający sprawę Naczelny Sąd Administracyjny, przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od – należytego – współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 3719/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, zrealizowana niniejszym przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna pozwala stwierdzić, że nie miały miejsca naruszenia przepisów prawa wskazywanych przez skarżących, w tym w istotnej części umieszczonych w ramach zarzutów kasacyjnych skonstruowanych wbrew wymogom p.p.s.a. Godzi się zauważyć, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, dotyczącej rzetelnie zrealizowanej przez Sąd wojewódzki kontroli w następstwie wniesienia skargi na ostateczną decyzję Wojewody z 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 sierpnia 2021r. sygn. akt I OSK 414/21; 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20; 10 kwietnia 2024 sygn. akt I OSK 712/23 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, przeprowadzona przez Sąd kasacyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a odmienne zapatrywanie strony skarżącej kasacyjnie w tym zakresie pozostaje w realiach sprawy chybione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna okazała się nieusprawiedliwiona, co – na mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – prowadziło do jej oddalenia.