I SA/Bd 948/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.G.o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zabezpieczenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podała, że nie posiada żadnych oszczędności, jej majątek został zajęty przez Urząd Skarbowy w I. , a konta bankowe zablokowane. Strona wskazała, że choruje na nowotwór złośliwy, przeszła chemioterapię i operację usunięcia części jelita grubego. Przyznana renta została zajęta przez komornika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, którego miesięczny dochód stanowi kwota 1.500 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek wskazała dom o pow. [...] m² obciążony hipoteką, nieruchomość rolną o pow. [...] ha oraz samochód osobowy J. rok prod. [...] o wartości ok. 2.000 zł. Skarżąca do wniosku załączyła zeznanie podatkowe za 2013 r. (PIT-36L) z którego wynika, że za ten okres z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę w kwocie 504.743,51 zł (przychód 859.170,87 zł). Postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy wskazując, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W złożonym sprzeciwie skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na handlu złomem. Wskazała, ze postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zabezpieczono sprzęt w postaci samochodów, maszyn oraz dźwigów doprowadzi do zamknięcia działalności gospodarczej. Obecnie, z powodu zablokowania środków na rachunku bankowym skarżąca posiada trudności z bieżącymi płatnościami. Podała, że w październiku 2013 r. strata wyniosła 504.743,51 zł, a saldo na rachunku bankowym -39,470,66 zł. Wskazała, że wprawdzie posiada liczne ruchomości w postaci samochodów oraz naczep, jednak ruchomości te zostały zajęte przez urząd skarbowy. Podkreśliła, że z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne, grozi jej bankructwo i utrata płynności finansowej. Wskazała, że renomę firmy próbuje ratować zakupami złomu, które doprowadziły do powstania znacznych kosztów. Podała, że w niniejszą sprawę jest zaangażowana emocjonalnie, co pogarsza jej stan zdrowia. Występując przed Sądem bez pomocy prawnej nie poradzi sobie. Jest to zatem, w ocenie skarżącej, wystarczający powód, aby przyznać jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Ponadto skarżąca podała, że z powodu choroby nowotworowej przyznano jej rentę, która została jednak zajęta w toku postępowania egzekucyjnego. W załączeniu do sprzeciwu skarżąca przekazała obliczenie zaliczki na podatek dochodowy według stawki 19% za wrzesień 2013 r., w którym wykazano przychód w kwocie 771.970,62 zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie 1.217.035,33 zł i stratę w kwocie -445.064,71 zł; zestawienie za miesiące od kwietnia do września 2013 r., w którym wykazano przychód ze sprzedaży w kwocie 542.396,06 zł, zakup towarów w kwocie 470.696,75 zł, wydatki w kwocie 178.633,21 zł, stratę w kwocie -471.342,56 zł, spis z natury (remanent) w kwocie 614,899,89 zł; oraz kopię deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za wrzesień 2013 r., w którym wykazano kwotę podatku naliczonego do odliczenia w wysokości 27,755 zł oraz kwotę podatku podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości 371 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 26 marca 2014 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2014 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, że przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej we wskazanym art. 199 p.p.s.a., to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić należy, iż wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oznacza również, że może być ona stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i materialnej skarżącej Sąd stwierdza, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, które na obecnym etapie postępowania ogranicza się do kwoty wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z przedłożonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Na utrzymaniu małżonków nie znajdują się inne osoby, w tym dzieci. Skarżąca posiada nieruchomość (dom) o pow. 1[...]m2 oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Z akt sprawy oraz przedłożonych przez stronę dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2012-2013 oraz wyciąg z rachunku bankowego) wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu złomem. Działalność skarżącej przynosi znaczny przychód: za 2012 r. - 1.712.853,23 zł, za 2013 r. - 859.170,87 zł. W 2012 r. skarżąca osiągnęła dochód - 172.958,02 zł, natomiast w 2013 r. stratę - 504.743,551 zł. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...] r. (k.2 akt administracyjnych) wynika, że skarżąca posiada: przyczepę ciężarową Schwarzmueller rok prod. 1990, samochód ciężarowy Volvo FM10 rok prod. 2000, przyczepę ciężarową Eggers HWT 16z2/1 rok prod. 1990, samochód osobowy Peugot 206 rok prod. 2004, samochód osobowy jaguar X-Type Kombi rok prod. 2004, samochód ciężarowy Volvo FH12 rok prod. 2004, samochód osobowy Jaguar XJ rok prod. 2005, samochód osobowy Land Rover Freelander rok prod. 2007, przyczepę ciężarową Polcon rok prod. 2007, naczepę ciężarową KRONE SDP 27 rok prod. 1998, ciągnik samochodowy Scania rok prod. 1998, samochód ciężarowy Mercedes-Benz Sprinter rok prod. 2004, samochód ciężarowy Volvo FL6 rok prod. 2000, naczepę specjalizowaną KASSBOHRER SKM rok prod. 1992, przyczepę ciężarową VEB-NRD E-8 rok prod. 1982. Przede wszystkim zauważyć należy, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone zeznania oraz deklaracje podatkowe. Wynika z nich, że za ostatnie dwa lata podatkowe strona uzyskiwała przychody z działalności gospodarczej i kształtowały się one na stosunkowo wysokim poziomie. W tym kontekście, wykazywana obecnie przez skarżącą strata z działalności gospodarczej nie może świadczyć o braku jakichkolwiek środków finansowych. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej jest więc jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 451/12, LEX nr 1239208; z dnia 05 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493; z dnia 09 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ343/11; LEX nr 1069427 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy dokonującego zakupu towarów w większej ilości, niż ich sprzedaży. W konsekwencji, Sąd nie zgadza się ze skarżącą, iż dokonany przez nią w ostatnim czasie zakup złomu, który w prowadzonej działalności gospodarczej doprowadził do powstania straty w październiku 2013 r. w wysokości 504.743,51 zł może świadczyć o braku środków finansowych. Przeciwnie, zakup towarów handlowych w tak dużym zakresie świadczy o posiadaniu przez skarżącą środków finansowych i nie może prowadzić do wniosku, że nie jest ona w sanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Uznania w ocenie Sądu nie może również znaleźć argumentacja skarżącej odnosząca się do zajęcia ruchomości w postaci samochodów, maszyn oraz dźwigów wykorzystywanych w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wprawdzie skarżąca ruchomości tych nie może sprzedać, jednak nie oznacza to, że nie może wykorzystywać ich w przedsiębiorstwie, a tym samym uzyskiwać z nich przychodu. Powyższa okoliczność nie przemawia zatem, zdaniem Sądu, za uprzywilejowaniem strony przez zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zauważyć przy tym należy, że wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie uzyskiwanego dochodu pozostają w sprzeczności ze wskazanymi w oświadczeniu z dnia 05 marca 2014 r. wydatkami (k. 23 akt sądowych), przy uwzględnieniu, że skarżąca nie wykazała w formularzu żadnych oszczędności. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strona uzyskuje jedynie dochód miesięczny brutto w wysokości 1.500 zł z tytułu prowadzonego przez męża gospodarstwa rolnego. Ponadto, w innym oświadczeniu z dnia 05 marca 2014 r. (k. 21 akt sądowych) skarżąca podała, że nie posiada żadnych oszczędności finansowych. We wskazanym oświadczeniu podała, że w związku z utrzymaniem domu, samochodu, zakupem lekarstw, żywności oraz opłat ponosi w ciągu miesiąca koszty w wysokości ok. 2.927,62 zł. Z rubryki formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczącej majątku wynika, że skarżąca nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Pola te zostały przez wnioskodawcę przekreślone. W takiej sytuacji uznać należy, że składane przez stronę oświadczenia są nierzetelne i niewiarygodne, albowiem nielogiczna jest sytuacja, w której wydatki skarżącej przewyższają wykazane przez nią dochody, przy czym strona nie posiada żadnych oszczędności, a nadto nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od członków rodziny, co wynika z innego oświadczenia z dnia 05 marca 2014 r. (k. 20 akt sądowych). O braku rzetelności przedstawionej przez stronę sytuacji finansowej świadczy również przedłożony wyciąg z rachunku bankowego, który pomimo złożonych przez skarżącą oświadczeń wyżej wskazanych, wykazuje na dzień 28 lutego 2014 r. dodatnie saldo końcowe w kwocie 1.662,13 zł, co świadczy o posiadaniu przez stronę jednak jakiś oszczędności. Podkreślić należy, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, bądź są sprzeczne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 221/11, LEX nr 948887; z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11, LEX nr 1151759; z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FZ 569/11, LEX nr 984607; z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II GZ 473/11, LEX nr 984650; z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 479/11 LEX, nr 1148689). To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11, LEX nr 786130; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10, LEX nr 711445). Tak więc, w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Odnosząc się do okoliczności zajęcia domu o pow. [...] m2 przez bank na poczet kredytu w wysokości 560.000 zł, co wykazano w złożonym formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, że przyznanie stronie kredytu świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro skarżąca go zaciągnęła, to musiało się to mieścić w jej możliwościach finansowych, tzn., że oceniała swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Również posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, skoro istnieje możliwość jego obciążenia (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05, niepubl.). Wskazuje się również, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10, LEX nr 649174). Na marginesie już tylko zaznaczyć należy, że skarżąca pomimo wskazania, że spłaca kredyt w wysokości 560.000 zł, nie podała wysokości miesięcznej raty kredytu, jak również kosztów tych nie wymieniła w przedłożonym zestawieniu wydatków miesięcznych. Oczywistym jest, że koszty spłaty kredytu, jakiekolwiek by nie były, muszą znaleźć pokrycie w osiąganych dochodach, co w niniejszym przypadku, z uwagi na wskazane już wyżej rozbieżności, nie ma miejsca. W zakresie wniosku skarżącej o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu z powodu choroby, która uniemożliwia jej osobiste uczestnictwo w rozprawie, Sąd rozumiejąc trudną sytuację skarżącej stwierdza, że reprezentować stronę przed Sądem może nie tylko profesjonalny pełnomocnik, lecz także rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, co wynika z art. 35 § 1 p.p.s.a. Ponadto, skarżąca działając w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez fachowego pełnomocnika nie jest pozbawiona możności obrony swoich praw. Wynika to z regulacji zawartej w art. 134 § 1 p.p.s.a. nakładającej na Sąd obowiązek wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, niezależnie od zarzutów i żądań skargi oraz art. 140 § 1 p.p.s.a. określającej obowiązek przewodniczącego pouczenia strony obecnej przy ogłoszeniu wyroku, działającej bez radcy prawnego lub adwokata o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (por. postanowienie NSA z dnia 06 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 40/09, niepubl.). W tym zakresie zauważyć należy, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 175 p.p.s.a., objęte jest szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych zaś czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie. Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w tym zakresie, Sąd miał również na uwadze okoliczność, że skarżąca w niniejszym postępowaniu nie uprawdopodobniła w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Końcowo Sąd zauważa, że skarżąca występowała już wcześniej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawach I SA/Bd 807/13 i I SA/Bd 836/13. Postanowieniami z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14 i II FZ 59/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił złożone przez skarżącą zażalenia na postanowienia tut. Sądu odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.