III SA/Gd 616/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2018 r. skarżąca A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością we W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został uzupełniony poprzez złożenie w dniu 14 września 2018 r. wypełnionego formularza urzędowego wniosku PPPr. Na podstawie zawartego w formularzu PPPr oświadczenia ustalono, że wysokość kapitału zakładowego wnioskodawczyni wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok była zerowa, stan konta na rachunku bankowym złotówkowym wynosi minus [...] zł, a na walutowym – [...] Euro. W uzasadnieniu wniosku podano, że w 2017 r. wnioskodawczyni poniosła stratę w wysokości [...] zł; jej rachunki bankowe zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność uiszczenia wpisu. Dodano, że wnioskodawczyni ma zobowiązania z tytułu wynagrodzeń dwóch pracowników zatrudnionych w Spółce. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPPr były niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, Spółka została wezwana do przedłożenia następujących dodatkowych oświadczeń i dokumentów: a) odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2017 r. złożonych przez Spółkę do właściwego urzędu skarbowego, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w 2017 r.; b) odpisów deklaracji VAT-7 złożonych przez Spółkę za miesiące od stycznia 2018 r., bądź deklaracji VAT-7K za ostanie dwa kwartały; c) odpisów dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez Spółkę dochodu (poniesionej straty) za okres od początku bieżącego roku; d) odpisu rocznego sprawozdania finansowego za 2017 r. wraz z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową za wskazane lata; ewentualnie dokumentów potwierdzających fakt braku osiągnięcia zysku za ostatni rok obrotowy, zadeklarowany w rubryce 8. formularza PPPr; e) zestawienia środków trwałych i wyposażenia; ewentualnie dokumentów potwierdzających brak środków trwałych, zadeklarowany w rubryce 7. formularza PPPr; f) raportów kasowych za okres od dnia 1 stycznia 2018 r.; g) wykazu i wyciągów z wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych (w tym wyciągów z kont i lokat dewizowych oraz rachunków lokat terminowych) obrazujących historię (wszystkie wypłaty i wpłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku gdyby rachunki bankowe zostały zajęte należy przedstawić dokumenty potwierdzające ten fakt (zaświadczenia wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych Spółce w ww. okresie); w razie likwidacji któregokolwiek z rachunków bankowych należy przedstawić stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; h) oświadczenia czy w stosunku do Spółki złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, lub czy zostało wszczęte postępowanie naprawcze; i) oświadczenia czy Spółka aktualnie zatrudnia pracowników, a jeżeli tak o podanie ilu i w jakiej wysokości wypłacała z tego tytułu wynagrodzenia w okresie ostatnich sześciu miesięcy; j) oświadczenia, czy w związku z deklarowaną trudną sytuacją finansową Spółki został ustalony obowiązek dokonania dopłat przez jej wspólnika, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, a jeżeli nie - o przedstawienie dowodów niemożliwości uzyskania dopłat; k) podanie w jakiej wysokości Spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty oraz wskazania w sposób jasny, z jakiego źródła koszty te są pokrywane; l) wykazu płatności dokonanych przez Spółkę za zakupione towary i świadczone na rzecz Spółki usługi w okresie ostatnich sześciu miesięcy (ze wskazaniem rodzaju transakcji i kwoty dokonanej płatności). Skarżąca Spółka, w odpowiedzi na powyższe wezwanie przedłożyła: - wyciąg z rachunku bankowego obejmujący dokonany w dniu 8 grudnia 2017 r. przelew kwoty [...] zł do Urzędu Skarbowego, - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 19 grudnia 2017 r. o aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego – kwota należności głównej [...] zł, kwota odsetek [...] zł, - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodu [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł, - deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2018 r., - rachunek zysków i strat oraz bilans za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. wraz ze sprawozdaniem zarządu z działalności spółki za 2017 rok oraz dodatkowymi informacjami i objaśnieniami. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych wobec niedokonywania przez Spółkę zakupu towarów, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe. Spółka obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika w sprawie (nie dokonała płatności za wystawione na jej rzecz faktury przez pełnomocnika). Jak wyjaśniła, rachunek bankowy Spółki został zablokowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego do kwoty [...] zł. Spółka podała, że jeden z pracowników otrzymuje wynagrodzenie chorobowe w kwocie [...] zł, a drugi pozostaje na zasiłku chorobowym. Ponadto wynagrodzenie brutto Prezesa Zarządu wynosi [...] zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę złożone oświadczenia i dokumenty, uznać należało, że wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej jako "p.p.s.a.", stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych), gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom i podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu podatników (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt I FZ 445/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Nadto - jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie - osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 267/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 323/14, z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Odnosząc poczynione uwagi do okoliczności zaprezentowanych przez wnioskodawczynię w uzasadnieniu wniosku, należało stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślić należy, że pomimo wezwania wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentów wskazujących na jej aktualną sytuację finansową. Nie przedłożyła bowiem odpisów dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego przez Spółkę dochodu (poniesionej straty) za okres od początku bieżącego roku, wyjaśniając jednocześnie, że nie sporządza raportów kasowych. Wobec nieprawidłowego wykonania wezwania brak jest możliwości dokonania pełnej oceny aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Spółka nie udokumentowała bowiem okoliczności obejmujących chociażby wysokość aktualnie uzyskiwanych przychodów, należności, czy też stan środków pieniężnych w kasie. Istniejących możliwości płatniczych nie wyklucza zatem fakt zajęcia środków na rachunku bankowym Spółki do kwoty [...] zł. Dodać należy w tym miejscu, że w świetle art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto, jak to wynikało z przedłożonych deklaracji VAT-7, w okresie od stycznia do czerwca 2018 r. Spółka dokonywała regularnego nabycia towarów i usług pozostałych na łączną kwotę [...] zł. Wydatkowanie takich kwot uzasadnia zatem tezę o istniejących możliwościach płatniczych Spółki, co potwierdza nadto okoliczność wypłacania pracownikowi wynagrodzenia chorobowego oraz wypłacania wynagrodzenia Prezesowi Zarządu (Spółka uzasadniając wniosek nie wykazywała, aby powyższe wypłaty zostały wstrzymane). Dodać jednocześnie należy, że z przedłożonych dokumentów źródłowych obrazujących działalność prowadzoną w latach 2016 i 2017 wynika, że mimo podnoszonych okoliczności poniesienia straty za 2017 r. oraz zajęcia środków na rachunku bankowym, Spółka prowadziła działalność znacznych rozmiarów, skoro w zeznaniach podatkowych za te lata deklarowała przychody na poziomie odpowiednio: [...]zł i [...] zł oraz dochody w wysokości odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Z kolei z nadesłanego rachunku zysków i strat Spółki za 2017 r. wynika, że poniosła stratę netto minus [...] zł. Spółka posiadała na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości [...] zł. W związku z powyższym przypomnieć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało utraty płynności finansowej i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje również prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawczyni nie wykazała, aby doszło do wszczęcia wobec niej postępowania upadłościowego lub naprawczego. Wskazując w piśmie z dnia 5 października 2018 r. że jest w stanie likwidacji, okoliczności tej w sposób wystarczający nie wykazała. W myśl art. 274 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) – dalej "k.s.h." otwarcie likwidacji następuje z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu spółki przez sąd, powzięcia przez wspólników uchwały o rozwiązaniu spółki lub zaistnienia innej przyczyny jej rozwiązania. W sytuacji, gdy w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie dokumentów źródłowych, Spółka uległaby likwidacji, rzeczą Spółki było przedłożenie dokumentów wykazujących jej trudną sytuację finansową, która zmusiła ją do otwarcia likwidacji, jak choćby odpis dokumentu potwierdzającego otwarcie likwidacji, bilans otwarcia likwidacji, sprawozdanie finansowe związane z zamknięciem ksiąg rachunkowych na dzień poprzedzający dzień otwarcia likwidacji, roczne rozliczenie podatkowe w podatku dochodowym w związku z postawieniem Spółki w stan likwidacji – o ile dokumenty te zostały już sporządzone. Podkreślić bowiem należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Żaden z tych dokumentów nie został przedstawiony, w szczególności dokument potwierdzający postawienie Spółki w stan likwidacji. Tymczasem z dostępnej na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że w dacie wydania niniejszego postanowienia wzmianki na temat likwidacji Spółki brak. Okoliczność ta nie mogła zatem zostać uznana za udowodnioną, jak również to, że likwidacja podyktowana była trudną sytuacją finansową Spółki. Wnioskodawczyni nie wykazała nadto w żaden sposób, mimo wezwania, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólnika na pokrycie kosztów sądowych, nie jest możliwe. Tymczasem spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, "Kodeks spółek handlowych. Komentarz.", Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h.). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/15, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn.. akt II FZ 701/11, z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I FZ 160/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Nie bez znaczenia dla oceny powyższej kwestii pozostaje, wynikająca z przedłożonego do akt sprawy odpisu pełnego KRS, okoliczność dokapitalizowania spółki w dniu 30 marca 2018 r., poprzez zmianę umowy spółki polegająca na podwyższeniu wysokość kapitału zakładowego z [...] zł do [...] zł w drodze zwiększenia liczby udziałów ze 100 o łącznej wartości [...] zł do 3100 o łącznej wartości [...] zł. Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy na podstawie przedłożonych dokumentów trzeba uznać, że osiąga on, a przynajmniej posiada potencjał, aby osiągać znaczne przychody, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z zanotowana stratą oraz zablokowaniem środków finansowych na rachunku bankowym. Mimo sygnalizowanych trudności Spółka nadal wydatkuje środki pieniężne wielokrotnie przekraczające należną na obecnym etapie, tytułem kosztów sądowych, kwotę 720 zł wpisu od skargi. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. Podkreślenia również wymaga, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Mając zatem na uwadze: 1) ustaloną wysokość opłat sądowych w niniejszej sprawie, wynosząca tytułem wpisu 720 zł; 2) relację tej wielkości do wykazanych przez Spółkę przychodów ze sprzedaży za lata 2016 i 2017, a także 3) nieprzedstawienie przez Spółkę niezbędnych danych obrazujących jej aktualną sytuację finansową i możliwości płatnicze, nie ma podstaw, by stwierdzić, że Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Z uwagi na powyższe postanowiono, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzec jak w sentencji postanowienia.