I SA/Kr 1050/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J.G. , o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28.01.2016r., sygn. akt I SA/Kr 1826/15, w przedmiocie odrzucenia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia 22.09.2015r., nr [...], w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu na prowadzenie egzekucji administracyjnej, postanawia oddalić wniosek Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.G.o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28.01.2016r., sygn. akt I SA/Kr 1826/15, w przedmiocie odrzucenia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia 22.09.2015r., nr [...] , w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" J.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B.G., synem F.G. oraz córkami: M.G. ur. w 1995r., niepełnosprawną G.G. ur. w 1998r., Ł.G. ur. w 2001r., J.G. ur. w 2004r. J.G. zatrudniony jest w W. , na stanowisku egzaminatora [..] , z wynagrodzeniem w wysokości 5 200 zł., netto, miesięcznie a B.G. z tytułu umowy o pracę uzyskuje 4 800 zł., miesięcznie. Ponadto małżonkowie otrzymują 300 zł., miesięcznie, z tytułu wynajmu mieszkania w K. Rodzina spłaca trzy kredyty, w tym jeden hipoteczny, w kwocie 4 400 zł., miesięcznie oraz pokrywa koszty wynajmu mieszkania w P. dla córki, w wysokości 800 zł, miesięcznie. Koszty opłat za media, ogrzewanie, energię elektryczną, wodę, wnioskodawca oszacował na 2 000 zł. i zaznaczył , że pozostałą część dochodu przeznacza na remonty, wyżywienie ubranie, dojazdy do pracy. Strona skarżąca jest właścicielem nieruchomości, zabudowanej domem o pow. 240 m2, która obciążona jest hipoteką w wysokości około 400 000 zł., mieszkania w K. o pow. 33 m2, o wartości ok. 120 000 zł, trzech działek o łącznej powierzchni 1,06 ha, które nie są uprawiane oraz samochodu osobowego marki Volkswagen rok prod. 2005. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). W niniejszej sprawie nie zachodzą takie okoliczności , które uzasadniałyby przyznanie finansowej pomocy państwa dla strony w postaci zwolnienia jej od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H.Knysiak – Molczyk (w:) T.Woś, H.Knysiak – Molczyk, M.Romańska , Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Komentarz, Warszawa, LexisNexis 2009, s. 869). Łączny miesięczny dochód rodziny wraz ze środkami pochodzącymi z wynajmu mieszkania wynosi prawie 10 300 zł. (5 200 zł. + 4 800 zł. + 300 zł. = 10 300 zł.) a wpis od skargi w niniejszym postępowaniu wynosi 100 zł. (§ 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Koszty wynagrodzenia ewentualnego pełnomocnika byłyby natomiast determinowane tym faktem i zakwalifikowane byłyby jako tzw. "inna sprawa" w rozumieniu odpowiednich Rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości: z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c ), z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c ) oraz z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (§3 ust. 1 pkt 2) . Przy czym w dwóch pierwszych przypadkach stawka minimalna wynagrodzenia adwokata czy radcy prawnego wynosi 480 zł, a w trzecim przypadku stawka wynagrodzenia doradcy podatkowego wynosi tylko 240 zł. Tak więc w kontekście wysokości dochodów wnioskodawcy koszty te nie stanowiłaby bariery finansowej dla strony. Zaznaczyć też trzeba, że uczestnictwo fachowego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie jest niezbędne. Z uwagi bowiem na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r. , sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r. , sygn. II OZ 1216/13). Niezmiernie ważne dla oceny przestawionego stanu faktycznego są również dwie kwestie, dodatkowo przemawiające za odmownym załatwieniem przedmiotowego wniosku. Wnioskodawca spłaca miesięcznie zobowiązania kredytowe w kwocie 4 400 zł., pozwalającej na uiszczenie kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania oraz opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika. Należy natomiast podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11,postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Ponadto strona skarżąca jest właścicielem nieruchomości , które nie służą jej do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Posiadanie takiego majątku daje natomiast możliwość zdobycia dodatkowych funduszy, w razie ich barku, chociażby poprzez zaciągnięcie kredytu czy pożyczki lub nawet poprzez sprzedaż jednego z jego składników. Biorąc więc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt.1, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. , poz . 718 z p. zm. ).