I SA/Kr 296/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. F. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2017r., sygn. akt I SA/Kr 296/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2007r. do grudnia 2007r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 27 października 2017r., sygn. akt I SA/Kr 296/17, oddalające wniosek K. F. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2017r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2007r. do grudnia 2007r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" skarżąca od 2011r. pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoim mężem D. B.. Jest z nim w separacji i ma na utrzymaniu dwóch synów: K. B. ur. w 2004r. oraz J. B. ur. w 2008r. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą, która według jej oświadczenia przynosi stratę. Jedyny dochód, który uzyskuje skarżąca, pochodzi z najmu lokalu mieszkalnego i wynosi 1 300 zł, miesięcznie. W 2016r. jej łączny dochód wyniósł 99 218,69 zł, przy przychodzie w wysokości 1 847 125,69 zł. Jej miesięczne zobowiązania z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynoszą około 30 000 zł, i obejmują: ZUS – 6700 zł, kredyty – 7250 zł, "PIT 4"– 890 zł, wynagrodzenie pracowników – 9800 zł, opłaty – 2700 zł, "raty UKS 2007 vat " – 1000 zł, "raty UKS 2008 vat" – 1000 zł. Miesięczne zobowiązania i koszty ponoszone na dom i dzieci wynoszą około 4 000 zł i obejmują: raty kredytów 1300 zł, czynsz – 300 zł, opłaty za media – 600 zł, koszty wyżywienia, ubrań, leków, leczenia ok. 2000 zł. – 2 606,80 zł. Skarżąca oświadczyła, iż miesięczne zobowiązania przewyższają dochody, a siebie i dzieci utrzymuje z linii debetowej. Podała też, że ma do spłaty: 61 311,10 zł kredytu inwestycyjnego, 53 782 zł pożyczki hipotecznej, 106 684 zł pożyczki, 45 923 zł linii kredytowej, 38 913 CHF kredytu mieszkaniowego, 114 403 zł kredytu na zakup działki, 242 645 zł kredytu mieszkaniowego. Saldo firmowego rachunku prowadzonego dla: "P. " przez P. S.A. na dzień 01.10.2017r. wynosiło – 149 313, 10 zł. Saldo osobistego konta wnioskodawczyni, prowadzonego przez ten bank, wynosiło natomiast na dzień 29.09.2017r. 936 zł. W miesiącu wrześniu 2017r. na konto osobiste wpłynęły od P. następujące wpłaty: 2000 zł (01.09), 2000 zł (03.09), 3400 zł, 2200 zł, 370 zł (04.09), 1700 zł (05.09), 170,83 zł, 950 zł (07.09), 380 zł, 1400 zł (08.09), 200 zł, 400 zł, 100 zł, 15 zł (11.09), 5000 zł (13.09), 1320 zł (15.09), 530 zł (16.09), 250 zł (17.09), 400 zł, 105 zł (21.09), 65 zł, 500 zł (25.09), 2000 zł, 5230 zł, 1310 zł, 300 zł (28.09). Od D. B. wpłynęły natomiast na nie, następujące kwoty: 500 zł (25.09), 1950 zł (28.09). Skarżąca jest właścicielem: nieruchomości lokalowej, znajdującej się w K., o pow. 43 m2, obciążonej hipoteką w wysokości 435 200 zł, objętej księgą wieczystą nr KR1P [...]; nieruchomości (garaż), znajdującej się w K., o pow. 15,75 m2, obciążonej hipoteką w wysokości 435 200 zł, objętej księgą wieczystą nr KR1P [...]; nieruchomości gruntowej (działki budowlanej), znajdującej się w T., o pow. 0,0729 ha, obciążonej hipotekami w wysokościach: 304 000 zł, 68 840 zł, 255 000 zł, objętej księgą wieczystą nr TR1T [...]; nieruchomości rolnej, znajdującej się w T., o pow. 0,1949 ha, obciążonej hipoteką łączną w wysokości 204 000 zł, objętej księgą wieczystą nr TR1T [...]; udziału (3/40) w nieruchomości rolnej, znajdującej się w T., o pow. 0,0514 ha, obciążonej hipoteką łączną w wysokości 204 000 zł, objętej księgą wieczystą nr TR1T [...]; udziału (1/10) w nieruchomości rolnej, znajdującej się w T., o pow. 0,1435 ha, obciążonej hipoteką łączną, w wysokości 204 000 zł, objętej księgą wieczystą nr TR1T [...]. Wnioskodawczyni jest również właścicielką: samochodu osobowego marki Toyota Yaris, rok prod. 2006; motoroweru Apollo, rok prod. 2008; samochodu Fiat Cinquecento rok prod. 1998; samochodu Peugeot Partner rok prod. 2010. Postanowieniem z dnia 27 października 2017r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał na brak wymaganych wezwaniem dokumentów oraz na fakt, że z przedstawionych materiałów nie wynika, żeby wnioskodawczyni spełniała przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca uznała, że Sąd dokonał błędnej oceny jej kondycji finansowej. Podniosła, że analiza jej przepływów finansowych na kontach bankowych, skupiona była jedynie wokół wpływów, nie przeanalizowano natomiast wypłat. Wskazano również na niemożność przedłożenia dokumentacji dotyczącej jej męża z uwagi na rozdzielność majątkową małżeńską. Dodano, że wpłaty na konto, jakie uzyskuje od męża, są jedynie spłatą pożyczki, jaką udzieliła mu skarżąca. Pożyczka ta nie była udzielona ze zgromadzonych rzez nią środków, lecz z kredytów, więc nie może ich przeznaczyć na inne cele. Podano też, że skarżąca nie posiada już motoroweru Apollo, a pozostałe samochody są wykorzystywane w codziennym funkcjonowaniu firmy, więc nie można ich zbyć. Z kolei nieruchomości skarżącej są obciążone kredytami, więc ich sprzedaż nie jest możliwa. Wobec powyższego, wniesiono o ponowne przeanalizowanie przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie, opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił Referendarz Sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata należało oddalić. Sąd w pełni podziela jego ocenę, dokonaną w sprawie. W pierwszej kolejności Sąd uznaje, że zasadnie Referendarz sądowy, wezwał skarżącą w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz jej możliwości płatniczych, szczegółowo wymienionych w wezwaniu z dnia 23 sierpnia 2017r. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wszystkich wydatków gospodarstwa domowego do jej dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak dokładnych danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. W kontekście powyższego wskazać trzeba, że skarżąca nie przesłała, mimo wezwania: wyciągów z kont bankowych męża (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; wyciągów z jego lokat bankowych; zeznań podatkowych męża za 2016r.; zaświadczenia z zakładu pracy męża, o wysokości uzyskiwanych przez niego zarobków. Dokumenty tere nie zostały też przedłożone na etapie wniesienia sprzeciwu od zaskarżonego postanowienia. Skarżąca nie wykazała więc woli współpracy z Sądem w tym zakresie. W odniesieniu do kwestii rozdzielności majątkowej małżeńskiej, tut. Sąd aprobuje uwagę Referendarza sądowego, że wspomnianego obowiązku przesłania przez stronę żądanych dokumentów, nie wyłącza fakt rozdzielności majątkowej małżonków. Okoliczność, iż skarżąca zawarła umowę wyłączającą wspólność majątkową w małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym, polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego, pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). Zatem słusznie uznał Referendarz sądowy, że informacje o stanie majątkowym męża skarżącej, do których udzielenia zobowiązano skarżącą, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie, złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przychylić należy się do oceny Referendarza, że w przedmiotowej sprawie strona po pierwsze nie przesłała wymaganych dokumentów. Po drugie z kolei z przedstawionych materiałów nie wynika, żeby wnioskodawczyni spełniała przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wprawdzie w oświadczeniu znajdującym się w formularzu PPF stwierdziła, że nie uzyskuje dochodu z działalności gospodarczej a tylko z najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 1300 zł, miesięcznie, jednak we wrześniu 2017r. (ostatnim miesiącu obejmującym historię osobistego rachunku bankowego) uzyskała łączną kwotę 32 295,83 zł (2000 zł + 2000 zł + 3400 zł + 2200 zł + 370 zł + 1700 zł 170,83 zł + 950 zł + 380 zł + 1400 zł + 200 zł + 400 zł + 100 zł + 15 zł + 5000 zł +1320 zł + 530 zł + 250 zł + 400 zł + 105 zł + 65 zł + 500 zł + 2000 zł + 5230 zł +1310 zł + 300 zł = 32 295,83 zł). Uzyskała też środki od męża, w wysokości 2450 zł (1950 zł + 500 zł = 2450 zł), od którego według jej oświadczenia nie uzyskuje żadnej pomocy finansowej. Wskazuje to zatem na niespójność twierdzeń skarżącej. Natomiast nawet, jeśli Sąd za wiarygodne uznałby, stwierdzenie skarżącej, że wpłaty na konto, jakie uzyskuje od małżonka, są jedynie spłatą pożyczki, jaką mu udzieliła oraz argument, że nieruchomości skarżącej są obciążone kredytami, więc ich sprzedaż nie jest możliwa – to polityka gospodarowania środkami pieniężnymi przez skarżącą nie może obciążać Skarbu Państwa, a tym samym nie może przedkładać się na innych obywateli. Dodatkowo, jak przyznaje skarżąca, samochody, które posiada są wykorzystywane w codziennym funkcjonowaniu firmy, co też świadczy o jej prosperowaniu na rynku. Na aprobatę tut. Sądu zasługuje uznanie przez Referendarza sądowego, że w świetle wskazanych okoliczności niewiarygodne jest stwierdzenie strony, iż miesięczne zobowiązania, przewyższają dochody, a siebie i dzieci utrzymuje z linii debetowej. Nie mówiąc już o sprzeczności takiej sytuacji z zasadami doświadczenia życiowego, którymi winien kierować się orzekający, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09.02.2005r., sygn. akt FZ 579/04, postanowienie NSA z dnia 11.01.2008r., sygn. akt II FZ 571/07, postanowienie NSA z dnia 02.12.2014r., sygn. akt FZ 436/14,postanowienie NSA z dnia 19.11.2015r., sygn. akt II FZ 775/15). W ocenie Sądu, okoliczności te potwierdzają, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację w sposób niespójny. Nie można uznać bowiem, że strona, osiągająca ponad milionowe przychody, uzyskująca środki o wskazanej wysokości oraz spłacająca zobowiązania kredytowe nie posiada zdolności finansowej, pozwalającej na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika. Nie można też tracić z pola widzenia faktu, że wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości (lub ich udziałów), które nie służą jej do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Zdaniem Sądu brak jest także podstaw, aby zobowiązania prywatnoprawne traktować priorytetowo, kosztem zobowiązań wobec Skarbu Państwa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie Sąd. W ocenie Sądu, Referendarz sądowy dokonał prawidłowej i rzetelnej oceny kondycji finansowej skarżącej, czego wyraz dał w wydanym postanowieniu. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, zasadnie Referendarz tut. Sądu nie uwzględnił wniosku skarżącej i orzekł o jego oddaleniu. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony oraz kontrola postanowienia, od którego został wniesiony sprzeciw – przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia Referendarza Sądowego WSA w Krakowie. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie Referendarza sądowego jest adekwatne do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o ustanowienie adwokata, należy uznać za prawidłowe, a sprzeciw skarżącej za niezasadny. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.