I SA/Kr 322/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.P., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 19.12.2014r. nr [...] , w przedmiocie określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące od czerwca do grudnia 2008r., postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ¾ części 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek I.P. o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 19.12.2014r. nr [...] , w przedmiocie określenia wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiące od czerwca do grudnia 2008r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów I.P. ur. w 1976r. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną E.P. ur. w 1979r. oraz córką P.P. ur. w 2002r. Od roku 2008 pozostaje natomiast z żoną w rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca nie osiąga dochodu. Jest zadłużony na kwotę 2 802 327,78 zł., w stosunku do której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. E.P z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą: "E.P.F" uzyskuje 8000 zł., miesięcznie. W 2014r. osiągnęła dochód w wysokości 169 021,31 zł., przy przychodzie na poziomie 1 892 569,01 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : opłatę za gaz, energię elektryczną, wodę, odprowadzanie ścieków – 800 zł., opłatę za telefon – 200 zł., koszty wyżywienia – 1200 zł., pozostałe wydatki – 800 zł. Wnioskodawca jest właścicielem 50 % udziałów działki rolnej o pow. 26 arów , zajętych przez komornika oraz współwłaścicielem wraz Getin Bankiem S.A. samochodu osobowego marki Audi A8, rok prod. 2003r., również zajętego w postępowaniu egzekucyjnym. Samochód został ponadto rozbity. I.P. podniósł, iż posiada niespłacone kredyty, jeden w P. BP S.A., na kwotę 155 000 zł., wraz z odsetkami a drugi wzięty na samochód, na kwotę 55 000 zł., wraz z odsetkami. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, postanowienie NSA z dnia 23.07.2013r. , sygn. akt II FZ 565/13, postanowienie NSA z dnia 19.07.2013r. , sygn. akt I FZ 324/13, postanowienie NSA z dnia 28.11.2012r. , sygn. akt I GZ 384/12). Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11 ). Podkreślenia wymaga również fakt, że pozostawanie przez I.P. z żoną w rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia dla sprawy. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r. , sygn. akt I FZ 463/08 ). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. W analizowanej sytuacji dochodem rodziny jest więc wynagrodzenie uzyskiwane przez Ewę Polak w wysokości 8 000 zł., miesięcznie. Wydatki rodziny obejmują natomiast kwotę 3 000 zł. ( 800 zł., + 200 zł. + 1200 zł. + 800 zł. = 3000 zł.). Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być z kolei rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H.Knysiak – Molczyk (w:) T.Woś, H.Knysiak – Molczyk, M.Romańska , Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Komentarz, Warszawa, LexisNexis 2009, s. 869). W świetle wskazanych okoliczności, stwierdzić należy, że partycypacja I. P. w kosztach postępowania jest możliwa. Biorąc jednak pod uwagę również wysokość wpisu od skargi w przedmiotowym postępowaniu w wysokości 12 661 zł. zasadne jest zwolnienie strony skarżącej w przeważającej części tych obciążeń. Stąd też najtrafniejszym rozstrzygnięciem w przedmiotowej sprawie jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych w ¾ części i oddalenie wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Rozstrzygnięcie to jest adekwatne do sytuacji majątkowej strony skarżącej. Nie pozbawia jej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie warunków bytowych rodziny. Zwolnienie I.P. od kosztów sądowych w całości i ustanowienie dla niego adwokata, przekraczałoby natomiast ustawowe ramy instytucji przyznania prawa pomocy. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 w/w ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 p.p.s.a. wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r. , sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r., sygn. II OZ 1216/13). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.