I SA/Kr 340/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.S., o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 05.01.2016r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2014r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek B.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych , w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej , z dnia 05.01.2016r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2014r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów B.S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną U.S. ur. w 1982r. , córką G.S. ur. w 2011r., która chodzi do przedszkola oraz synem J.S. ur. w 1994r., który studiuje. Dzieci są na utrzymaniu wnioskodawcy. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: Firma Handlowo Usługowa "B" B.S., w ramach której w 2015r. sprzedał towary i usługi o wartości 119 516,93 zł. i wykazał stratę w wysokości -783,52 zł. Saldo jego konta firmowego, prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A., na dzień 31.03.2016r. wynosiło 7 602,17 zł. U.S. również prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: F.H.U. G. U. S., która według skarżącego, nie przynosi jej dochodu. W 2015r. poniosła ona stratę w wysokości 38 763,38 zł., przy przychodzie na poziomie 7 771,83 zł. Z innych źródeł w roku tym osiągnęła dochód w wysokości 4524,72 zł. Saldo jej konta firmowego, prowadzonego przez ING Bank Śląski S.A., na dzień 31.03.2016r. wynosiło 7 690,70 zł. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : opłatę za mieszkanie – 450 zł., opłatę za media – 242,86 zł., koszty żywności , środków czystości, opłatę za przedszkole – 2000 zł., ratę kredytu zaciągniętego w Getin Noble Bank S.A. w kwocie 832,72 zł., raty kredytów zaciągniętych w ING Banku Śląskim S.A. w kwotach: 825,92 zł. i 490,93 zł., raty kredytów zaciągniętych w Idea Banku S.A. w kwotach: 3347,38 zł., 914,59 zł., 2638,20 zł. Wnioskodawca podniósł ponadto, że posiada wierzytelności w następujących wysokościach: 3 900 zł. wraz z odsetkami i 100 zł. z tytułu kosztów postępowania – w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt [...], 190 zł. – w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w Z., sygn. akt [...] , 742,13 zł. wraz z odsetkami i 474,18 zł. z tytułu kosztów – w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w N., sygn. akt [...], 10 269,07 zł. wraz z odsetkami i kosztami sądowymi – w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego sygn. akt [...]. B.S. jest właścicielem mieszkania o pow. 50 m2, o wartości ok. 330 000 zł., obciążonego hipoteką w wysokości 458 835,37 zł., samochodu osobowego marki Peugeot 307, rok prod. 2003r., o wartości ok. 6 000 zł., samochodu specjalnego marki Fiat Trigano, rok prod. 2008 , o wartości ok. 100 000 zł., obciążonego zastawem rejestrowym na rzecz Idea Banku S.A., samochodu specjalnego marki Fiat Allegro, rok prod. 2009, o wartości ok. 154 000 zł., którego współwłaścicielem jest BGŻ BNP PARIBAS S.A., w związku z zaciągniętym przez wnioskodawcę kredytem w wysokości 82 020,15 zł. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, która umożliwia mu spłatę kredytów w łącznej kwocie 9 049,74 zł., miesięcznie (832,72 zł. + 825,92 zł. + 490,93 zł. + 3347,38 zł. + 914,59 zł. + 2638,20 zł. = 9 049,74 zł.). Należy natomiast podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 17.11.2011r., sygn. akt I FZ 321/11, postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Teza ta jest tym bardziej zasadna w przypadku, kiedy strona skarżąca spłaca kredyty w wysokości ponad trzykrotnie przewyższającej łączne koszty wpisów od skarg, które we wszystkich sprawach o sygn. akt I SA/Kr 336 - 341/16, prowadzonych w tut. Sądzie z inicjatywy wnioskodawcy, wynoszą 2669 zł. (616 zł. + 627 zł. + 464 zł. + 400 + 462 zł. + 100 zł. = 2669 zł.). W takiej sytuacji partycypacja strony skarżącej jest jak najbardziej zasadna. Wskazane okoliczności nie dają więc podstaw do obciążenia budżetu Państwa środkami w wysokości 2669 zł. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie bowiem w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (...).Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA, z dnia 09.12.2010r., sygn. akt I GZ 395/10 ). Przyznanie prawa pomocy jest bowiem rodzajem pomocy państwa czyli w rzeczywistości przeniesieniem ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Nie jest też argumentem za przyznaniem prawa pomocy strata ponoszona przez wnioskodawcę w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11, postanowienie NSA z dnia 20.01.201r. , sygn. akt I FZ 375/15, postanowienie NSA z dnia 20.01.2016r., sygn. akt I GZ 889/15). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji , na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt. 2 , w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 z p. zm.).