I SA/Kr 450/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P., o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 24.02.2016r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2010r. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 24.02.2016r., nr [...] , w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2010r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 451/16 A.P. ur. w 1970 r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem J.P. ur. w 1956r. oraz synami : K.P. ur. w 2000r. oraz M.P. ur. w 2003r. A.P. zatrudniona jest w Spółdzielni Inwalidów "H", na stanowisku szwaczki , z wynagrodzeniem w wysokości 1850 zł., brutto, (netto 1355,69 zł.). W 2015r. uzyskała ona dochód w wysokości 19 891,92 zł., przy przychodzie w wysokości 21 226,92 zł. J. P. otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 967,80 zł., miesięcznie , netto oraz świadczenia z ZUS w łącznej wysokości 489 zł. , miesięcznie , netto (336 zł. + 153 zł. = 489 zł.). W 2015r. uzyskał on dochód w wysokości 10 493,40 zł. a w dniu 27.04.2016r. na jego konto wpłynęła kwota 75 000 zł., przesłana przez A.P.. We wniosku podał on jednak, że nie posiada, żadnych oszczędności. Strona skarżąca we wniosku koszty utrzymania oszacowała na kwotę 2 075 zł. W odpowiedzi na wezwanie doprecyzowała , że miesięczne wydatki obejmują: koszty artykułów spożywczych – 515 zł., lekarstw – 160 zł., opłatę za energię elektryczną – 136 zł., koszty opału – 200 zł., koszty wody i odprowadzania ścieków – 115 zł., koszty wywozu odpadów komunalnych – 118 zł., opłatę za internet – 95 zł., raty za telefon – 110 zł., koszty paliwa – 200 zł., koszty gazu – 62 zł., koszty odzieży – 200 zł., koszty rehabilitacji dziecka – 100 zł., koszty remontu łazienki – 900 zł. Mąż wnioskodawczyni jest właścicielem: działki budowlanej, o pow. 0,0277 ha, położonej w N. (kw nr [...]) oraz nieruchomości składającej się z czterech działek o łącznej pow. 0,2085 ha, położonej również w N. (kw nr [...]), jak również samochodu osobowego marki Suzuki Liana, rok prod. 2004. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14 ). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie mąż wnioskodawczyni uzyskał środki w wysokości 75 000 zł., które w zupełności pozwalają na pokrycie obecnych kosztów sądowych, sprowadzających się do wpisu od skargi w wysokości 1720 zł. Wspomniana kwota pozwala również opłacić wynagrodzenie ewentualnego pełnomocnika i to bez pogorszenia warunków egzystencji rodziny. Przy czym podkreślić wypada , że obecność fachowego pełnomocnika w postępowaniu przed I instancją nie jest niezbędna dla ochrony interesów strony. Z uwagi bowiem na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 17.12.2012r. , sygn. II FZ 970/12, postanowienie NSA z dnia 18.07.2013r. , sygn. II FZ 570/13, postanowienie NSA z dnia 10.01.2014r., sygn. II OZ 1216/13). W przedstawionej więc sytuacji partycypacja strony skarżącej jest jak najbardziej zasadna. Wskazane okoliczności nie dają bowiem podstaw do obciążenia budżetu Państwa kosztami związanymi z tym postępowaniem w przypadku kiedy jej mąż uzyskał taką pokaźną sumę. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (t.j. Dz.U z 2015 r., poz. 2082) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Prawa pomocy nie można natomiast przyznać jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (...).Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA, z dnia 09.12.2010r., sygn. akt I GZ 395/10 ). Przyznanie prawa pomocy jest bowiem rodzajem pomocy państwa czyli w rzeczywistości przeniesieniem ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji , na podstawie art.244§1, art.245§2, art. 246§1 pkt. 1 , w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz .270 z p. zm.).