I SA/Kr 848/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 września 2016r. w sprawie ze skargi Zakładu P. Sp. z o.o. w W.na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 maja 2016r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 29 września 2016r. oddalające wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Zakładu P. Sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie produkcji wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych, produkcji metali i wyrobów z metali, produkcji urządzeń, produkcji pojazdów mechanicznych przyczep i naczep, budownictwa, handlu hurtowego i komisowego, transportu drogowego towarów, obsługi nieruchomości, wynajmu maszyn i urządzeń bez obsługi oraz wypożyczania artykułów użytku osobistego i domowego, obróbki i usuwania odpadów. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 95.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 133.747,06 zł, a ostatni rok obrotowy Spółka zamknęła stratą w wysokości 406.376,84 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje rachunkiem bankowym w Banku O. S.A., na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku brak było jakichkolwiek środków. Na dzień złożenia wniosku brak było funduszy również w kasie Spółki. Strona skarżąca posiada natomiast następujące zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług: za rok 2009 1.859.244 zł, za rok 2010 1.329.543 zł, za lata 2011 i 2012 2.531.750 zł, a z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2009-2012 kwotę 2.057.612 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż ze względu na trudną sytuację finansową Spółka nie posiada środków finansowych na pokrycie wpisów sądowych w zainicjowanych postępowaniach. Strona nie posiada wartościowego majątku trwałego, nie dysponuje także wystarczającymi na pokrycie kosztów środkami na rachunkach bankowych, od ponad roku nie generuje zysku. Okoliczności stanu finansowego Spółki wskazują na trwałą niemożność uzyskania środków na pokrycie wpisów od skarg. Z uwagi na zabezpieczenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na majątku Spółki przybliżonej kwoty zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2011r. jej konta są obecnie zajęte. Na datę złożenia wniosku nie zostało zatwierdzone sprawozdanie z działalności Spółki za 2015 rok. Starszy Referendarz Sądowy zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2016r. wezwał pełnomocnika skarżącej Spółki o nadesłanie w terminie 7 dni dokumentów źródłowych mających zobrazować jej aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na wezwanie przedłożono kopie następujących dokumentów: wyciągu z rachunku bankowego w Banku O. SA za okres od 1 maja do 25 sierpnia 2016r., zeznania CIT-8 za 2015 rok oraz dwustronicowego sprawozdania z działalności Spółki za 2015 rok. Dodatkowo z przedłożonych oświadczeń Prezesa Spółki Z.U. wynika, że na dzień 26 sierpnia 2016r. Zakład P. Sp. z o.o. w W. nie posiadał środków trwałych, ani funduszy w kasie. Spółka zatrudnia 30 pracowników na podstawie zawartych umów o pracę. W odpowiedzi na ww. wezwanie strona skarżąca nie nadesłała jednak ani bilansu, ani rachunku zysków i strat, ani informacji dodatkowej obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Postanowieniem z dnia 29 września 2016r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 244 §1, art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., uznając że orzekający nie miał wystarczającego materiału (do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni), aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. W odpowiedzi na powyższe postanowienie strona wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła postanowieniu naruszenie art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowane i wydanie postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego, w sytuacji gdy dołączone przez stronę dokumenty, tj. sprawozdanie finansowe za 2015r., wyciąg z rachunku bankowego, oświadczenie o braku funduszy w kasie spółki, zeznanie podatkowe za 2015r. wykazują, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma – w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010; z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stanowiąc odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podkreśla, że użyte w ww. art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem w ocenie Sądu skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, nie przedłożyła bowiem wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Sąd w pełni podziela zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Referendarza, że przesłane przez skarżącą Spółkę sprawozdanie finansowe za rok 2015 nie jest kompletne – strona nie dostarczyła bowiem ani bilansu, ani rachunku zysków i strat, ani informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia, z których to dokumentów – zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 330 ze zm.) – składa się sprawozdanie finansowe. Ww. dokumenty byłyby wiarygodnym odzwierciedleniem faktycznej sytuacji finansowej Spółki, pozwalając na weryfikację danych dotyczących chociażby posiadanych środków trwałych. Trafne jest bowiem w ocenie Sądu spostrzeżenie Referendarza zawarte w zaskarżonym postanowieniu, iż w formularzu "PPPr" wskazano wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok na kwotę 133.747,06 zł, zaś stosownie do oświadczenia Prezesa Zarządu Spółki Z. U. z dnia 26 sierpnia 2016r. Spółka nie posiada środków trwałych. Ww. dokumenty, których strona skarżąca nie nadesłała pozwoliłyby również na weryfikację struktury zatrudnienia. Sąd nie dysponuje bowiem wiedzą na temat źródeł finansowania i wysokości środków finansowych przeznaczanych na wypłatę wynagrodzenia 30 zatrudnionym pracownikom, a przesłany wyciąg z rachunku bankowego [...] w Banku Ochrony Środowiska nie obejmuje takich operacji. Sąd podziela pogląd Referendarza, który odnosząc się do argumentu strony, że od ponad roku nie generuje zysku, a poprzedni rok zamknęła stratą, powołuje się na orzecznictwo sądowoadministracyjne dostarczające poglądu, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia: 25 lutego 2010r., sygn. akt I FZ 10/10, z dnia 27 listopada 2014r., sygn. akt II FZ 1843/14). Przedłożone przez skarżącą Spółkę dokumenty dostarczają informacji o niemałym przychodzie spółki za 2015r., skoro ukształtował się on na poziomie 249.592,42 zł. Sąd zgadza się również – opierając się na sprawozdaniu z działalności Spółki za 2015r. i zawartej w nim informacji, że Zakład P. Sp. z o.o. jest spółką o kontynuacji działalności w przyszłości – iż byt Spółki nie jest zagrożony. Nadto zaznaczyć należy – nawiązując do argumentu strony powołującej się na straty w działalności spółki w ostatnich latach – że sama strata, jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 września 2013r. sygn. II OZ 707/13, i z dnia 25 września 2012 syn. I GZ 228/12, jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Sąd podkreśla, że przy ocenie przesłanek prawa pomocy badaniu podlega całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a nie tylko aktualnie posiadane przez stronę kwoty pieniężne. Zarówno zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, jak i sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2008r. sygn. akt I FZ 66/09). Dlatego Sąd przyznaje rację Referendarzowi sądowemu, który w zaskarżonym postanowieniu uznał, że za uwzględnieniem wniosku w przedmiotowej sprawie nie przemawia także fakt prowadzenia postępowania zabezpieczającego, ani zajęcie jej rachunków bankowych, na marginesie zaznaczając, że decyzją z dnia 10 września 2015r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia 14 rachunków bankowych skarżącej Spółki, w tym rachunku nr [...] w BOŚ, wskazanego w "PPPr" jako jedyny posiadany rachunek bankowy. W tym miejscu należy przywołać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011r., sygn. akt I OZ 191/11, w którym zauważył on, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi bowiem wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Aktualne w przedmiotowej sprawie jest również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego ujęte w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, w którym zwrócił on uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało podzielone w orzecznictwie sądowoadministracyjnej, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując, Sąd w ww. sytuacji zgadza się ze stanowiskiem Referendarza sądowego, że – wobec nie dostarczenia przez skarżącą Spółkę kompletnej dokumentacji źródłowej, o którą była wzywana – nie można było przeprowadzić kompleksowej i wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej i zdolności płatniczych strony skarżącej, pozwalającej uwzględnić jej argumenty przemawiającej za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Brak wystarczającego materiału (do którego przedłożenia zobowiązana była wnioskodawczyni) do przeprowadzenia analizy, weryfikacji, oceny sytuacji finansowej strony skarżącej stanowi przyczynę oddalenia wniosku strony. Ocena Sądu nie może bowiem opierać się na niekompletnych faktach i w takim przypadku musi prowadzić do odmowy czy oddalenia wniosku, ze względu na niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 03.04.2014r., sygn. akt II GZ 151/14, postanowienie NSA z dnia 24.01.2011r., sygn. akt II FZ 733/10, postanowienie NSA z dnia 06.02.2013r., sygn. akt I GZ 12/13, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn. akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006 ). W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego stwierdzenia, zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 29 września 2016r. oddalające wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.