I SA/Po 369/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 02 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A MS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A MS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2011 – 2013, podatku od towarów i usług za sierpień – grudzień 2012 r., styczeń – lipiec 2013 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca A MS pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2011 – 2013, podatku od towarów i usług za sierpień – grudzień 2012 r., styczeń – lipiec 2013 r. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że jej sytuacja finansowa nie uległa poprawie, nadal mieszka z rodzicami, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni ma lat [...] i nie uzyskuje żadnych dochodów. Opiekuje się niepełnosprawną mamą, [...]-letnim ojcem oraz niepełnosprawną córką. Skarżąca podała, że utrzymują się tylko z emerytury ojca. Wsparcie finansowe rodziców pokrywa jej i córki wydatki i nie ma już środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i z ojcem. Skarżąca posiada we współwłasności dom o pow. [...] m2, samochód osobowy marki R, rok prod. [...] we współwłasności z A, ma zaciągnięty kredyt na samochód, termin spłaty kredytu upływa w [...], rata miesięczna w wysokości [...], wysokość kredytu [...], wartość samochodu ok. [...]. Skarżąca podała, że mieszka z rodzicami w mieszkaniu, które należy do P. ES. Meble, sprzęt RTV i AGD należy do rodziców. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ona i jej matka nie posiadają żadnych dochodów, ojciec otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto. Skarżąca podała, że od wypadku mamy zajmuje się rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć odpisy tych zeznań, 2. złożenie odpisów z kont i rachunków bankowych, w tym lokat bankowych za ostatnie [...] miesiące należących do skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy córka skarżącej uzyskuje dochody (np. z tytułu renty, wynagrodzenia za pracę, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości i czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 5. podanie w jakiej wysokości miesięcznie skarżąca i jej rodzice ponoszą koszty utrzymania córki wnioskodawczyni z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) , 6. podanie czy skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli nie to od kiedy, czy orzeczono separację sądową w małżeństwie skarżącej, jeżeli tak to kiedy, ewentualnie czy skarżąca wystąpiła z pozwem o rozwód lub separację, jeżeli tak to kiedy, jeżeli skarżąca pozostaje w związku małżeńskim i nie orzeczono separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek wnioskodawczyni uzyskuje miesięczne dochody, przedłożyć zeznania roczne podatkowe małżonka za [...], wyciągi z rachunku bankowego małżonka za okres ostatnich [...] miesięcy, podać czy posiada on pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, należy podać czy mąż posiada jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. W odpowiedzi z dnia [...] skarżąca przedłożyła kserokopie swoich zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz PIT-11 córki za [...]. Skarżąca przedłożyła kserokopie: faktury za telefon ojca, wysokość opłaty [...], za gaz za dwa miesiące – [...], za energię elektryczną za dwa miesiące – [...], zawiadomienia o wysokości opłat za mieszkanie – [...], wyciągu z rachunku kredytowego, z którego wynika, że skarżąca zaciągnęła w B w dniu [...] kredyt w wysokości [...], informacji z A z dnia [...], z której wynika, że skarżąca zaciągnęła pożyczkę, rata wynosi [...], na okres od [...], harmonogram spłaty pożyczki, decyzji ZUS z dnia [...] o podwyższeniu renty, którą otrzymuje córka skarżącej, wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...] miesięcznie, decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] o przyznaniu córce skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w wysokości po [...] miesięcznie na okres [...], decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] o przyznaniu córce skarżącej dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] na okres [...], decyzji Poznańskiego Centrum Świadczeń z dnia [...] o przyznaniu zryczałtowanego dodatku energetycznego na okres [...] w wysokości [...], zawiadomienia o opłatach za mieszkanie córki do Wspólnoty Mieszkaniowej w wysokości [...], faktury wystawionej na córkę skarżącej za energię elektryczną za dwa miesiące w wysokości [...], pisma z dnia [...], z którego wynika, że skarżąca miała na dzień [...] niedopłatę w wysokości [...] w opłacaniu usług telekomunikacyjnych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką i z ojcem. Wnioskodawczyni ma pełnoletnią, niepełnosprawną córkę, z którą nie mieszka, z akt podatkowych wynika, że córka mieszka w mieszkaniu, na którego zakup kredyt zaciągnęła skarżąca. Wnioskodawczyni posiada we współwłasności dom o pow. [...] m2 oraz samochód marki R, rok prod. [...], na zakup którego zaciągnęła kredyt i z tego tytułu spłaca ratę w wysokości [...] miesięcznie. Wnioskodawczyni nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy utrzymują się z emerytury ojca skarżącej, która wynosi [...] netto. Ze środków tych ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, spłacają kredyty i ponoszą koszty utrzymania córki skarżącej. Z przedłożonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że córka uzyskuje rentę w wysokości [...] netto, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...], dodatek mieszkaniowy oraz zryczałtowany dodatek energetyczny w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że jej córka na opłaty za mieszkanie i za energię elektryczną przeznacza kwotę w wysokości ok. [...] (opłata za mieszkanie [...] + [...] energia elektryczna za jeden miesiąc). Mimo wezwania skarżąca nie podała w jakiej wysokości ona i jej rodzice partycypują w kosztach utrzymania córki. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła również wyciągów z rachunków bankowych należących do niej i jej rodziców, nie wyjaśniła nawet czy posiadają rachunki bankowe. Skarżąca nie podała pełnych kosztów miesięcznego utrzymania, w tym kosztów wyżywienia, kosztów leczenia i zakupu lekarstw, przedłożyła jedynie kserokopie faktur za media, z których wynika, że ona i jej rodzice na opłaty przeznaczają ok. [...] (opłata za mieszkanie [...] + telefon ojca [...] + [...] za gaz i energię elektryczną w przeliczeniu na jeden miesiąc). Skarżąca – mimo wezwania – nie wyjaśniła również, czy pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli nie to od kiedy, czy orzeczono separację sądową w jej małżeństwie, jeżeli tak to kiedy, ewentualnie czy skarżąca wystąpiła z pozwem o rozwód lub separację, jeżeli tak to kiedy, jeżeli skarżąca pozostaje w związku małżeńskim i nie orzeczono separacji sądowej miała podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody, przedłożyć zeznania roczne podatkowe małżonka za [...], wyciągi z rachunku bankowego małżonka za okres ostatnich [...] miesięcy, podać czy posiada on pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, czy posiada jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro. W tym miejscu wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy małżonce w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, separacji faktycznej, oddzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd sytuacja majątkowa małżonka wpływa na ocenę możliwości płatniczych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony, czy to w całości, czy to w części, od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, z dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 408/14, z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 499/14, z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt I OZ 570/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Ponadto zauważyć należy, że skarżąca razem z rodzicami spłaca kredyty w wysokości ok. [...] (ok. [...] kredyt w B + [...] kredyt na samochód), rata kredytów jest wyższa od wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...]. Godzi się również zauważyć, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.