I SO/Po 3/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić wniosek. RW złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] jest osobą bezrobotną. Działalność gospodarczą, którą prowadził upadła w wyniku prowadzonych postępowań kontrolnych. Wnioskodawca wskazał, że intensywnie szuka pracy, a bieżące potrzeby zaspokaja przy pomocy rodziny. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z córką żony. Małżonka z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] brutto. Pismem z dnia [...] wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do niego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis decyzji), jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego, podanie czy on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują poza dochodami wykazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy inne dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, najmu, dzierżawy, dopłat do nieruchomości rolnej, prowadzenia działalności gospodarczej, alimentów, stypendium itd.), podanie czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), podanie czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wartościowe przedmioty, jeżeli tak należy wymienić składniki majątku jaki posiadają, podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka wnioskodawca ze swoją rodziną, jeżeli najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu, podanie kosztów miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, woda, gaz, ogrzewanie, energia elektryczna, abonament RTV, kablówka, telefon stacjonarny, telefon komórkowy, wyżywienie, środki czystości, raty kredytów – z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości i jaka jest miesięczna rata kredytów itp.), podanie od kogo z członków rodziny, w jakiej formie i w jakiej wysokości otrzymuje pomoc w bieżącym utrzymaniu, podanie czy zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli tak to kiedy (odpis decyzji), złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez żonę za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi z dnia [...] wnioskodawca oświadczył, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa na podstawie intercyzy zawartej w dniu [...]. Podał, że on i jego żona nie posiadają żadnych pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż szuka pracy na własną rękę. Wskazał, że jest członkiem zarządu w [...] spółkach, ale nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Żona pracuje natomiast na [...] etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] brutto miesięcznie. Małżonka ma zasądzone alimenty na dziecko z pierwszego małżeństwa, ale były mąż nie płaci alimentów. Podał, że on i jego żona nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani innych wartościowych przedmiotów. Żona również nie posiada nieruchomości i papierów wartościowych, posiada natomiast oszczędności, które zgodnie z jego wiedzą wynoszą około [...]. Wnioskodawca podał, że mieszka w wynajętym mieszkaniu, koszty najmu wynoszą [...]. Wyjaśnił, że ma zaległości w opłatach za najem. Wskazał, że w mieszkaniu nie ma prądu, nie płaci abonamentu RTV, gdyż nie ma odbiornika. Nie posiada również telefonu stacjonarnego ani prywatnego telefonu komórkowego. Małżonka z dziećmi mieszka natomiast w domu jego rodziców i wobec tego nie ponosi opłat za czynsz, wodę i ogrzewanie. Żona nie posiada telefonu stacjonarnego, ma natomiast służbowy telefon komórkowy. Wnioskodawca oświadczył, że na koszty utrzymania wydają łącznie około [...] miesięcznie. Wskazał ponadto, że pomoc otrzymuje od żony, która pomaga mu utrzymać wynajmowane przez niego mieszkanie. Wnioskodawca wyjaśnił, że z powodu spraw rodzinnych nie może mieszkać w domu rodziców. Podał również, że kilka razy pożyczył pieniądze od znajomych, łącznie na kwotę około [...], w tej chwili nie jest w stanie oddać im pieniędzy. Do pisma załączył zaświadczenie z dnia [...], z którego wynika, że małżonka jest zatrudniona w firmie A Sp. z o.o. na umowę o pracę w wymiarze czasu pracy [...] etatu i że pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] brutto miesięcznie, kserokopię potwierdzenia przyjęcia wniosku CEIDG-1 z dnia [...], z którego wynika, że w dniu [...] złożył wniosek z informacją o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, kserokopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o wykreśleniu podatnika z rejestru jako podatnika VAT i z rejestru podatników podatku od towarów i usług w zakresie transakcji wewnątrzwspólnotowych, kserokopię intercyzy sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...], z której wynika, że wnioskodawca i KK w dniu [...] zamierzają zawrzeć związek małżeński i postanawiają, że w zawartym w przyszłości przez nich małżeństwie obowiązywać będzie ustrój rozdzielności majątkowej, wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy prowadzonego w B w K za okres od [...], z którego wynika, że na rachunek ten nie wpływają żadne środki pieniężne poza przelewem z dnia [...] w kwocie [...], zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...] sporządzonych na drukach PIT-36L, z których wynika, że w [...] przychód wnioskodawcy wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], w [...] natomiast przychód wnioskodawcy wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/). W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Ze złożonych oświadczeń wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z córką żony z pierwszego małżeństwa. Pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Wnioskodawca mieszka w wynajętym mieszkaniu, obecnie nie ponosi opłat za czynsz i energię elektryczną, natomiast małżonka razem z dziećmi mieszka w domu jego rodziców. Wnioskodawca oświadczył, że jest osobą bezrobotną, szuka pracy, jednakże nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wskazał, że pełni funkcję prezesa zarządu w [...] spółkach, przy czym nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Małżonka jest natomiast zatrudniona na [...] etatu w spółce A Sp. z o.o. w P i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...] brutto. Małżonkowie nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani innych wartościowych przedmiotów. W tym miejscu zauważyć należy, że wnioskodawca nie podał, że posiada udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika bowiem, że posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] w spółce A Sp. z o.o. w P, pełni w niej funkcję prezesa zarządu. Posiada również [...] udziały o łącznej wysokości [...] w spółce C Sp. z o.o. w Ś, w spółce tej pełni funkcję prokurenta, w spółce D Sp. z o.o. w P posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...] i pełni funkcję prezesa zarządu, w spółce E Sp. z o.o. w W posiada [...] udziałów o łącznej wysokości [...], również i w tej spółce pełni funkcję prezesa zarządu. Z informacji wnioskodawcy wynika, że jego żona nie posiada nieruchomości ani papierów wartościowych, posiada natomiast oszczędności w wysokości około [...]. Zauważyć zatem należy, że ze środków tych wnioskodawca może zabezpieczyć środki pieniężne na opłacenie wpisu od skargi i ewentualne przyszłe koszty sądowe. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi [...], a zatem wpis sądowy od skargi na podstawie § 1 pkt 3) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) wyniesie [...]. Jak już wcześniej wskazano wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Jednakże w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że wnioskodawca, pomimo wezwania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych małżonki za [...], nie wyjaśnił nawet czy takie zeznania składała, nie złożył także wyciągów z jej rachunków bankowych i lokat bankowych i nie wyjaśnił czy takie rachunki i lokaty bankowe posiada. Jak już wcześniej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Złożone natomiast w przedmiotowej sprawie przez wnioskodawcę oświadczenia są niepełne i nierzetelne (brak zeznań rocznych podatkowych za [...] oraz wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony, brak informacji o posiadanych przez wnioskodawcę udziałach w spółkach z o.o.), co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.