III SA/Wa 1532/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu V. sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 1532/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie V. sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka"), na formularzu PPPr z dnia 10 czerwca 2016 r., złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że znaczna kwota dochodzonego zobowiązania powoduje, że nie ma majątku o wartości pozwalającej na pokrycie kwot dochodzonych w egzekucji i wypracowanie nadwyżki koniecznej na pokrycie kosztów sądowych, ani też nie ma faktycznej możliwości zgromadzenia majątku o takiej wartości. Wyjaśniła też, że nierealne jest prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż niemożliwe jest realizowanie na rzecz wierzycieli wymagalnych zobowiązań. Również kwoty uzyskane z innych źródeł nie mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, gdyż według przepisów egzekucja ma pierwszeństwo. Spółka wyjaśniła, że na skutek prowadzonej egzekucji administracyjnej utraciła zdolność płatniczą do tego stopnia, że nie stać jej nawet na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W związku z powyższą sytuacją Spółka zmuszona była do zawieszenia działalności gospodarczej, w konsekwencji czego zamknięte zostały rachunki bankowe. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki to [...] zł oraz, że za ostatni rok obrotowy osiągnęła zysk w wysokości [...] zł. Ponadto Skarżąca wskazała, że nie posiada środków, dochodów ani wydatków bieżących, suma zaległych zobowiązań wobec kontrahentów to 1799,50, zaległe należności 531.134 r., VAT za październik 2015 r. do zapłaty 5.287,17 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Spółka poinformowała o tym, że nie ponosi kosztów lokalu, obsługi księgowej, ponieważ z uwagi na prowadzoną egzekucję została zmuszona do zawieszenia działalności gospodarczej. Wyjaśniła, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie zatrudniała pracowników, nie otrzymuje finansowania ze środków zewnętrznych oraz, że nie jest w stanie przeznaczyć żadnych środków na potrzeby postępowania sądowego. Ponadto wskazała, że koszty obsługi prawnej wynosiły w latach 2014-2015 kwotę 84378 zł i "obejmowały wynagrodzenie wstępne pełnomocnika z tytułu ewentualnych dalszych sporów". Wynagrodzenie końcowe zostanie zapłacone po zaistnieniu warunków umożliwiających prowadzenie działalności gospodarczej. Spółka przedłożyła zestawienie faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy, odpisy wyciągów z rachunków bankowych, bilans, kopię informacji dodatkowej do bilansu, zestawienie należności i zobowiązań. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Zdaniem referendarza Spółka prowadząc działalność gospodarczą powinna była uwzględnić konieczność ponoszenia kosztów postępowania warunkujących rozpoznanie skargi do Sądu, a ponadto, że fakt prowadzenia względem niej egzekucji administracyjnej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 6 lipca 2016 r. Spółka podniosła, że nie można od niej oczekiwać tworzenia rezerw na koszty sądowe, bowiem brak do tego podstaw prawnych, a ponadto sprzeciwia się temu zasada zaufania. Ponadto stwierdziła, że wcześniej poniesione wydatki, w tym m.in. na obsługę prawną, nie powinny rzutować na prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu, trafna była ocena referendarza sądowego, że Spółka nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na obecnym etapie postępowania na stronie skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 11.683 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Jak wynika z akt sprawy Skarżąca jest Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, a zainicjowane przez nią postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej. Tak więc koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Uwzględniając powyższe rozważania należy wskazać po pierwsze, że jak wynika z oświadczenia Spółki wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł a wysokość zysku za rok ubiegły wyniosła [...] zł. Ze złożonego bilansu sporządzonego na 31 października 2015 r. wynika, że spółka posiadała na ten dzień aktywa trwałe w wysokości [...] zł, aktywa obrotowe w wysokości [...] zł, w tym należności krótkoterminowe 3.085,30 zł. Z rachunku zysków i strat wynika, że przychody ze sprzedaży i zrównane z nimi wyniosły na koniec października 2015 r. 15.468.778,37 zł, koszty działalności wyniosły 15.405.579,37 zł, zaś zysk netto wynosił 11.147,57zł. Ponadto jak wynika z przedstawionego przez Spółkę bilansu w latach 2013-2014 udzieliła ona pożyczek na kwotę 538.760,92 zł. Z powyższych informacji wynika, że jeszcze na koniec października Spółka prowadziła działalność na dużą skalę osiągając zysk ze sprzedaży w wysokości ponad 15 mln zł. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Po wtóre podkreślić należy, że Spółka miała możliwość dokapitalizowania w trybie art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1030 ze zm. dalej: k.s.h.). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 796/11, publ.: cbois). Zgodnie z art. 177 § 1 k.s.h. umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 293/15, publ.: cbois). W rozpatrywanym przypadku możliwość ta nie została jednak wykorzystana przez stronę skarżącą. Nie podjęła ona nawet próby zrealizowana ww. operacji, mimo twierdzenia, że jest w trudnej sytuacji materialnej. Co kluczowe, osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Po trzecie, zauważyć należy, że w orzecznictwie wskazuje się, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13). Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania i stwierdza, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Przy ocenie przesłanek prawa pomocy badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a nie tylko aktualnie posiadane przez stronę kwoty pieniężne. W postanowieniu z dnia 30 maja 2008 roku sygn. akt I FZ 66/09 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć w tym miejscu należy, że Skarżąca która w latach 2014-2015 poniosła koszty związane z obsługą prawną "z tytułu ewentualnych dalszych sporów" w wysokości ponad 80 tyś. zł oraz posiadała wiedzę o toczącym się wobec niej postępowaniu winna mieć świadomość, iż pozostając w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem powinna, w świetle poglądów prezentowanych w judykaturze, wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. W konsekwencji Spółka powinna była zabezpieczyć środki na pokrycie przede wszystkim kosztów związanych z przyszłymi, ewentualnymi sporami sądowymi. Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko Spółce szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14 ). Na marginesie zauważyć należy, że Spółka powołując się na zawieszenie działalności gospodarczej nie przedstawiła na tę okoliczność żądnego dowodu. Powyższe nie wynika również z dołączonego do akt sprawy wyciągu KRS datowanego na dzień 27 czerwca 2016 r. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, Skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 - § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.