V SA/Wa 1863/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... lutego 2015 r. Nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. L. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 16 marca 2015 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 13.675 zł. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 1 czerwca 2015 r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia 6 sierpnia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 22 października 2015 r. postanowienie, którym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wystąpił z zażaleniem na postanowienie z dnia 22 października 2015 r., które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15. W dniu 29 lutego 2016 r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 13.675 zł. Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. L. W skardze kasacyjnej z dnia 9 sierpnia 2016 r. pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o przyznanie stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wniosek o prawo pomocy został uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z dnia 1 września 2016 r., zawierającym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż złożony wraz ze skargą kasacyjną wniosek o prawo pomocy jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 1 czerwca 2015 (k. 17-20 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 195-198 akt), wnioskodawca również sformułował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2015 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Mając na uwadze okoliczność, iż rozpoznawany wniosek został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku oddalającego skargę, pamiętać także trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego znany jest pogląd, zgodnie z którym, za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r. o sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się "wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych" (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2007 r. o sygn. akt II FZ 93/07). Wskazać zatem należy, iż skarżący jest w niniejszej sprawie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który został ustanowiony w postępowaniu przed sądem I instancji, przed wydaniem wyroku (uzupełnienie skargi z dnia 18 maja 2016 r.). Z kolei, w zakresie kosztów sądowych strona była zobowiązana była do poniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 13.675 zł, który uiściła w dniu 29 lutego 2015 r. Na obecnym etapie postępowania sądowego, skarżący wystąpił ze skargą kasacyjną, którą sporządził reprezentujący go profesjonalny pełnomocnik. Na skarżącym ciąży natomiast wpis sądowy od skargi kasacyjnej, którego wysokość stanowi połowę wpisu sądowego od skargi. Zatem przedmiotem postępowania z wniosku o prawo pomocy jest zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, co sprowadza się do oceny zasadności zwolnienia strony od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 6.838 zł. Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2015 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykonał wezwania do nadesłania określonych dokumentów, co uniemożliwiło ocenę jego możliwości finansowych. W uzasadnieniu do postanowienia z dnia 22 października 2015 r. Sąd uznał za wątpliwe utrzymywanie się przez skarżącego z kwot ok. 200-400 zł miesięcznie, przy jednoczesnym oświadczeniu o braku zatrudnienia i milczeniu w kwestii jego poszukiwania. Odnosząc się z kolei do kwestii umowy o rozdzielności majątkowej, Sąd zauważył, że odnosi się ona do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w tym polegających na udzielaniu pomocy finansowej, także w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 22 października 2015 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15 wskazał, iż z przedstawionych wybiórczo dokumentów przez skarżącego nie sposób ustalić, jakie faktycznie dochody osiąga, jakie są jego koszty utrzymania i czy faktycznie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Nie można również podzielić argumentacji skarżącego, że skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej nie ma znaczenia przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Nie budzi bowiem wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że odmowa przedstawienia ww. dokumentów uniemożliwiła dokonanie przez Sąd I instancji rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Usprawiedliwieniem dla odmowy przedstawienia tych dokumentów nie może być podnoszona przez skarżącego okoliczność, że z uzyskaniem tych dokumentów wiążą się koszty. Należy bowiem podkreślić, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można podzielić argumentacji skarżącego, że jego żona nie ma obowiązku wykazywania przed nim swoich dochodów, ani posiadanego majątku. Okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia 1 września 2016 r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podnosząc tożsame jak uprzednio argumenty, skarżący modyfikuje swoje oświadczenie w zakresie uzyskiwanych dochodów w ten sposób, iż oświadcza obecnie, że nie osiąga żadnych stałych dochodów. Zauważyć przy tym należy, iż skarżący nie przedstawia żadnych dokumentów, które pozwalałyby na weryfikację oświadczeń dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej. Pamiętać przy tym trzeba, iż odmowa udzielenia wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiła właśnie z uwagi na to, że skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacja majątkowej. Podkreślić zatem należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia 22 października 2015 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Skoro zatem skarżący ponownie powołuje ogólnikową i nieudokumentowaną argumentację o braku dochodu, to taka postawa dowodzi dalszego i świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia bowiem źródeł pozyskiwania środków na swoje bieżące utrzymanie ani nie przedstawia dokumentów, które mogłyby świadczyć o tym, że obecnie nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2015 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.