VII SA/Wa 3025/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. R., P. R. i P. R. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić Z. R. i P. R. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z. R. i P. R. w dniu 19 listopada 2015 r. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści wniosku wynika, że skarżący posiadają dom o powierzchni 126 m2 na działce 372 m2 w ½ części (wartość szacunkowa 600.000 zł), mieszkanie o powierzchni 41 m2 (wartość szacunkowa 300.000 zł), samochody osobowe będące środkiem trwałym w spółce wnioskodawców: Skoda Octavia rocznik 2003 oraz Opel Vectra rok produkcji 2004. Wnioskodawcy wskazali, że prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, która przynosi straty. Oświadczyli, że za 3 kwartały 2015 roku działalność ta przyniosła stratę w wysokości 2.437,10 zł w przeliczeniu na miesiąc, w 2014 roku - w wysokości 4.158,65 zł miesięcznie, w 2013 roku – stratę w wysokości 4.208,73 zł miesięcznie. Skarżący wskazali ponadto, że na dzień złożenia wniosku posiadają na rachunku bankowym 13.251,08 zł, jednak na realizację oczekują płatności w wysokości 16.453,37 zł. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 17 maja 2011 r. II FZ 174/11 LEX nr 1081459). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek Z. R. i P. R. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, czyli takich, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Informacje wynikające z treści wniosku i dołączonych do niego dokumentów nie pozwalają natomiast na stwierdzenie, że skarżący znajdują się w takiej sytuacji. Jak wynika z wniosku, Z. R. i P. R. utrzymują się z prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Aczkolwiek działalność ta przynosi straty, to jednak brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący spełnili przesłanki określone w art. 246 ustawy i nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć bowiem trzeba, że strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów uzyskania przychodu nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie musi automatycznie oznaczać utraty płynności finansowej. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich należą skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (patrz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10 LEX nr 591133, z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 191/14 LEX nr 1467686, z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 175/14 LEX nr 1465305, z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt II OZ 975/14 LEX nr 1530911, z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14 LEX nr 1530572). Z nadesłanych przez skarżących wraz z wnioskiem informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B) wynika, że w 2013 r. prowadzona przez nich działalność przyniosła stratę w wysokości 50.504,78 zł, przy przychodzie wynoszącym 753.018,24. W 2014 roku strata wyniosła 49.903,74 zł przy przychodzie w wysokości 643.727,40 zł. Z kolei z bilansu aktualnego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 30 października 2015 r. wynika, że obroty firmy wyniosły 545.316,56 zł, w okresie tym dokonano zakupu towarów za kwotę 466.594,19 zł. Biorąc pod uwagę okoliczności wynikające z nadesłanych przez wnioskodawców dokumentów nie sposób zatem uznać, że nie dysponują oni środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł) i kosztów ustanowienia pełnomocnika, brak jest zatem podstaw do przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty wskazują bowiem, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą obracają znacznymi kwotami, wielokrotnie przewyższającymi koszty postępowania w sprawie. W takiej sytuacji akcentowana przez skarżących okoliczność, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty, nie stanowi argumentu przemawiającego za przyznaniem prawa pomocy. Strata nie oznacza automatycznie braku środków finansowych i utraty płynności. Warto zauważyć, że Z. i P.R. nadal prowadzą działalność gospodarczą ponosząc koszty z tym związane, pomimo, że przynosi ona straty co najmniej od 2013 roku i z tej działalności się utrzymują. W ocenie referendarza sądowego powołane okoliczności, a w szczególności rozmiar prowadzonej działalności, wysokość przychodów skarżących, nie pozwalają zatem na uznanie, że nie dysponują środkami na poniesienie kosztów postępowania i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślić ponadto trzeba, że wydatki o charakterze cywilnoprawnym związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi więc okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2012 r. sygn. akt I GZ 155/12 LEX nr 1332311, z dnia 20 listopada 2015 r. sygn. I GZ 741/15, z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I FZ 394/15, z dnia 21 września 2015 r. sygn. I FZ 287/15 LEX nr 1794528). Przy dokonywaniu oceny złożonego przez skarżących wniosku nie można też pominąć faktu, że oprócz ½ domu o powierzchni 126 m2 (w którym mieszkają), położonego na działce o powierzchni 372 m2 (wartość szacunkowa 600.000 zł), posiadają oni także mieszkanie o powierzchni 41 m2 (wartość szacunkowa 300.000 zł). W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Przyjmuje się, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04 LEX nr 393645, z 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z 5 kwietnia 2013 r. II OZ 222/13 LEX nr 1296872, z 23 maja 2013 r. II OZ 390/13 LEX nr 1319086, z dnia 2 października 2014 r. II OZ 1012/14 LEX nr 1530778, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r. I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). Mając zatem na uwadze powołane okoliczności uznano, iż skarżący nie wykazali, że nie dysponują środkami finansowymi pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika, brak jest zatem podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).