I SA/Wr 1393/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata sprawy ze skargi O.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 4 września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty, kwiecień, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. O.S. opłacił wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na opisaną w sentencji decyzję kwotą 500 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kwotą 1.500 zł skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i, choć razem prowadzą gospodarstwo domowe i nie mają wspólnych finansów, w ramach podziału obowiązków on pokrywa koszty rachunków "za mieszkanie" w kwocie średnio 956 zł miesięcznie. Podał także, iż posiada wierzytelności wobec kontrahentów, wygenerowane w czasie prowadzenia działalności gospodarczej do roku 2009 w kwocie 300.000 zł i w rezultacie odpowiednie zaległości względem urzędu skarbowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, córką i synem, jego żona jest właścicielem samochodu "bus Transporter" i sprzętu potrzebnego do pracy oraz wieczystym użytkownikiem, i że wraz z żoną uzyskują miesięczny dochód w łącznej kwocie 4.500 zł (brutto). Z przedstawionych wraz z wnioskiem i na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w roku 2011 skarżący uzyskał z działalności gospodarczej dochód w kwocie 9.604 zł (przy przychodzie w kwocie 10.494 zł), natomiast jego żona dochód brutto z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 129.254,67 zł (przy przychodzie w kwocie 1.986.606,65 zł). W pierwszych trzech kwartałach roku 2012 r. żona skarżącego dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 329.343 zł, 291.736 zł i 307.143 zł oraz nabyła towary i usług za kwotę odpowiednio 341.958 zł, 284.372 zł i 299.668 zł, natomiast w grudniu 2012 r. wykazała za cały rok przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 926.591,84 zł i koszty jego utrzymania w kwocie 1.126.861,39 zł. Według oświadczenia skarżącego wydatki jego gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie średnio 5.806 zł. Do kosztów miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego zaliczył wnioskodawca między innymi kwotę ratę kredytu w kwocie 2.800 zł i wskazał przy okazji zajęcia komornicze na kwotę 22.000 zł. Wykazał również skarżący brak możliwości wyegzekwowania od jednego z kontrahentów zasądzonej wyrokiem na rzecz jego żony od dwóch kontrahentów kwoty pieniężnej. Sądowi wiadomo z urzędu, że w sprawie ze skargi O.S., o sygn. akt I SA/Wr 1396/12, skarżący oświadczył, że adwokat E.W. – K. reprezentuje go w sprawie o sygn. akt V GC [...], natomiast jego żonę - w sprawie o sygn. akt I KM [...], przy czym wynagrodzenie za usługi tego pełnomocnika ma być wypłacone po zakończeniu tych spraw. Postanowieniem z 28 stycznia 2013 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od wydanego w tej sprawie postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że działalność gospodarcza małżonki nie generuje stałych dochodów, a rok 2012r. zakończyła stratą, nadto o ile partycypuje ona w kosztach utrzymania rodziny, to nie jest możliwe otrzymanie wsparcia finansowego na opłacenie kosztów sądowych. W ocenie skarżącego wydatkowanie na utrzymanie rodziny kwoty przewyższającej zadeklarowane miesięczne dochody, nie dowodzi faktu, że skarżący dysponuje dodatkowymi środkami pieniężnymi, bowiem w takim przypadku rodzina korzysta z pomocy rodziców skarżącego i jego żony. Zdaniem skarżącego fakt uiszczenia przez niego części wpisu w kwocie 500 zł, nie wskazuje, że posiada on dodatkowe środki pieniężne ale potwierdza jedynie jego uczciwość i dobrą wolę. Odmowa przyznania prawa pomocy choćby w zakresie częściowym pozbawi skarżącego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny(pkt 2).Z kolei wedle art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (zd. 1). Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 zd.2 ustawy procesowej). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że zatrudnianie lub pozostawanie przez stronę skarżącą, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w stosunku prawnym z takim pełnomocnikiem (pochodzącym z wyboru adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym) stanowi przesłankę negatywną, wyłączającą przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Nadto ustalenia w zakresie wystąpienia w stanie faktycznym sprawy tej przesłanki wymagają wyjaśnienia wątpliwości w przedmiocie zatrudnienia lub pozostawania przez stronę wnioskującą z profesjonalnym pełnomocnikiem w stosunku prawnym. Mając na uwadze przywołane przepisy prawa i wynikające z nich zasady rządzące instytucją ustanowienia dla strony adwokata z urzędu Sąd stwierdził, że O.S., jak wynika z jego oświadczenia, pozostaje w stosunku prawnym zlecenia z adwokatem E.W.-K. oraz, że adwokat ten nie został wyznaczony dla skarżącego z urzędu, w ramach przyznanego mu prawa pomocy. Na tej podstawie referendarz sądowy ustalił, że skarżący pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem pochodzącym z wyboru. Tym samym nie mógł przyznać wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Przechodząc zatem do dalszej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy należy skazać, że w tej sytuacji rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do tej grupy zdaniem Sądu skarżący się nie zalicza. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu oraz przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca pozostając we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej), dwojgiem dzieci w istocie poza faktycznymi wydatkami na utrzymanie rodziny posiada znaczne obciążenia finansowe z tytułu ciążących na nim zobowiązań cywilno i publicznoprawnych regulowanych dobrowolnie czy też w trybie przymusowej egzekucji. Zobowiązania te nie mogą jednak zostać postawione na pozycji uprzywilejowanej w stosunku kosztów sądowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w ramach inicjowanego przez siebie w tej sprawie postępowania. Zadeklarowane dochody rodziny skarżącego pozostają na poziomie zdecydowanie niższym od wskazanych wydatków, jednakże nie bez znaczenia pozostaje, że 2/3 dochodów stanowią dochody uzyskiwane przez małżonkę skarżącego z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Działalność ta, co dobitnie obrazuje przedłożona dokumentacja przynosi wysokie przychody. Z przedłożonych dokumentów nie wynika natomiast, aby na ich wielkość wpłynął choćby obecny kryzys gospodarczy – w dwóch ostatnich latach bowiem przychód wyniósł łącznie ponad 291319849 zł. Fakt straty w działalności gospodarczej jest wynikiem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów. To z kolei świadczy o posiadaniu środków na ich poniesienie. Poza tym koszty podatkowe, dochód, strata, są wielkościami z zakresu rozliczeń w podatku dochodowym i zazwyczaj nie odzwierciedlają rzeczywistej kondycji finansowej przedsiębiorcy. Nadto w istocie małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową, jednakże wbrew argumentacji wnioskodawcy, w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Rozdzielność majątkowa tym samym nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). W świetle ugruntowanego już stanowiska sądów administracyjnych fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 15 listopada 2012r., sygn. akt II FZ 900/12, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z 3 listopada 2011r. sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa w znacznym stopniu na ocenę możliwości płatniczych Wnioskodawcy. Zestawienie powyższych okoliczności z jednoczesną analizą ponoszonych wydatków przy uwzględnieniu reguł logicznego myślenia oraz zasad doświadczenia życiowego pozwala przyjąć, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Wymaga również podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie za powyższym wydaje się przemawiać zachowanie strony, która na etapie skargi, dokonuje częściowej wpłaty wpisu, przelewem z konta firmowego małżonki, by na dalszym etapie sprawy twierdzić kategorycznie, że jest możliwe otrzymanie pomocy finansowej w związku z prowadzonym postępowaniem. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący nie wykazała bowiem, że spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z podanych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.