I SA/Bd 807/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. G.o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podała, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza obecnie przynosi straty, za październik 2013 r. jest to kwota około 400.000 zł. Do tej pory firma funkcjonując normalnie przynosiła dochód około 50.000 zł miesięcznie. Wskazała, że organ skarbowy zajął cały jej majątek wraz ze sprzętem firmowym, zablokował konta bankowe oraz zajął wszystkie dochody. Skarżąca podała, że od 2011 r. choruje na nowotwór jelita grubego, z powodu braku funduszy nie kupuje wszystkich leków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, którego miesięczny dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego wynosi około 1.500 zł. Dochód skarżącej stanowi kwota około 1.000 zł z tytułu renty chorobowej, która jednak zajmowana jest przez urząd skarbowy. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy wskazała dom o pow. 130 m² obciążony hipoteką w wysokości 460.000 zł oraz nieruchomość rolną o pow. 16,88 ha. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową skarżąca przedłożyła: zeznania podatkowe za lata 2011-2012, w których wykazała dochód z tytułu prowadzonej działalności w kwotach 221.192,54 zł oraz 172.958,02 zł; wyciąg z rachunku bankowego na którym saldo wynosi -39.470,66 zł; deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia do września 2013 r.; zestawienie przychodów i rozchodów firmy za okres od kwietnia do września 2013 r. Wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego strona określiła na kwotę 1.831,48 zł miesięcznie. Ponadto oświadczyła, że jedynym jej źródłem dochodu jest działalność gospodarcza, gospodarstwo rolne oraz renta. Dochód z gospodarstwa rolnego strona określiła na kwotę 18.000 zł rocznie. Wskazała również, że w gospodarstwie domowym posiada samochód osobowy marki J. rok prod. 1990 o wartości 2.000 zł. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżąca podała, że prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na handlu złomem. Wskazała, ze postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zabezpieczono sprzęt w postaci samochodów, maszyn oraz dźwigów doprowadzi zamknięcia działalności gospodarczej. Obecnie, z powodu zablokowania środków na rachunku bankowym skarżąca posiada trudności z bieżącymi płatnościami. Podała, że w październiku 2013 r. strata wyniosła 400.000 zł, a saldo na rachunku bankowym -39,470,66 zł. Wskazała, że wprawdzie posiada liczne ruchomości w postaci samochodów oraz naczep, jednak ruchomości te zostały zajęte przez urząd skarbowy. Podkreśliła, że z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne, grozi jej bankructwo i utrata płynności finansowej. Podała, że renomę firmy próbuje ratować zakupami złomu, które doprowadziły do powstania znacznych kosztów. Zaznaczyła, że w przedmiotową sprawę jest zaangażowana emocjonalnie, co pogarsza jej stan zdrowia. Występując przed Sądem bez pomocy prawnej nie poradzi sobie. Jest to zatem, w ocenie skarżącej, wystarczający powód, aby przyznać jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Ponadto skarżąca podała, że z powodu choroby nowotworowej przyznano jej rentę, która została jednak zajęta w toku postępowania egzekucyjnego. W załączeniu do sprzeciwu skarżąca przekazała zaświadczenie Wójta Gminy I. wskazujące, że P. G. nigdy nie figurował w ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez ten organ; zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r. wystawione przez lekarza specjalistę chirurgii onkologicznej i ogólnej potwierdzające, że skarżąca jest po operacji z powodu nowotworu jelita grubego oraz po leczeniu radio-chemio-terapią, dlatego ze względów medycznych nie jest wskazane jej osobiste uczestnictwo w toczących się procesach sądowych; oraz wyciąg z rachunku bankowego z saldem końcowym na dzień 31 grudnia 2012 r. w kwocie 0 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 02 grudnia 2013 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2013 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, że przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej we wskazanym art. 199 p.p.s.a., to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić należy, iż wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oznacza również, że może być ona stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i materialnej skarżącej Sąd stwierdza, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe w niniejszej sprawie ograniczają się do kwoty wpisu od skargi w wysokości 4.522 zł. Z przedłożonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Na utrzymaniu małżonków nie znajdują się inne osoby, w tym dzieci. Skarżąca posiada nieruchomość (dom) o pow. 130 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 16,88 ha. Z akt sprawy oraz przedłożonych przez stronę dokumentów (zeznania podatkowe za lata 2011-2012 oraz wyciąg z rachunku bankowego) wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu złomem. Działalność skarżącej przynosi znaczny przychód: za 2011 r. - 6.587.248,57 zł, za 2012 r. - 1.712.853,23 zł, dochód odpowiednio: za 2011 r. - 221.192,54 zł, za 2012 r. - 172.958,02 zł. Skarżąca w urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, że do maja 2013 r. dochód firmy wynosił średnio około 50.000 zł. Ponadto, ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...] r. (k. 23-41 akt sądowych) wynika, że skarżąca posiada: przyczepę ciężarową S. rok prod. 1990, samochód ciężarowy V.[...] rok prod. 2000, przyczepę ciężarową E. [...] 16z2/1 rok prod. 1990, samochód osobowy P. [...] rok prod. 2004, samochód osobowy j. [...] K. rok prod. 2004, samochód osobowy L.R. rok prod. 2007, naczepę ciężarową K. S. 27 rok prod. 1998, ciągnik samochodowy S.rok prod. 1998, samochód ciężarowy M.-B.rok prod. 2004, samochód ciężarowy V. [...] rok prod. 2000, naczepę specjalizowaną K.[...] rok prod. 1992, przyczepę ciężarową V.-[...] rok prod. 1982. W sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy Sąd nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia, że strona skarżąca nie ma realnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim zauważyć należy, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone zeznania oraz deklaracje podatkowe. Wynika z nich, że za ostatnie dwa lata podatkowe strona uzyskiwała przychody z działalności gospodarczej i kształtowały się one na stosunkowo wysokim poziomie. W tym kontekście, wykazywana obecnie przez skarżącą strata z działalności gospodarczej nie może świadczyć o braku jakichkolwiek środków finansowych. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej jest więc jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 451/12, LEX nr 1239208; z dnia 05 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493; z dnia 09 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ343/11; LEX nr 1069427 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy dokonującego zakupu towarów w większej ilości, niż ich sprzedaży. W konsekwencji, Sąd nie zgadza się ze skarżącą, iż dokonany przez nią w ostatnim czasie zakup złomu, który w prowadzonej działalności gospodarczej doprowadził do powstania straty w wysokości 400.000 zł może świadczyć o braku środków finansowych. Przeciwnie, zakup towarów handlowych w tak dużym zakresie świadczy o posiadaniu przez skarżącą środków finansowych i nie może prowadzić do wniosku, że nie jest ona w sanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Uznania w ocenie Sądu nie może również znaleźć argumentacja skarżącej odnosząca się do zajęcia ruchomości w postaci samochodów, maszyn oraz dźwigów wykorzystywanych w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wprawdzie rację ma skarżąca, że ruchomości tych nie może sprzedać, jednak nie oznacza to, że nie może wykorzystywać ich w przedsiębiorstwie, a tym samym uzyskiwać z nich przychodu. Powyższa okoliczność nie przemawia zatem, zdaniem Sądu, za uprzywilejowaniem strony przez zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zauważyć przy tym należy, że wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie uzyskiwanego dochodu pozostają w sprzeczności ze wskazanymi w oświadczeniu z dnia 04 listopada 2013 r. wydatkami (k. 54 akt sądowych), przy uwzględnieniu, że skarżąca nie wykazała w formularzu żadnych oszczędności. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strona uzyskuje jedynie dochód miesięczny brutto w wysokości 1.500 zł z tytułu prowadzonego przez męża gospodarstwa rolnego. Podała przy tym, że renta chorobowa w wysokości 1.000,30 zł zajęta jest przez urząd skarbowy. Ponadto, w innym oświadczeniu z dnia 04 listopada 2013 r. (k. 95 akt sądowych) skarżąca podała, że nie posiada żadnych oszczędności finansowych. We wskazanym oświadczeniu podała, że w związku z utrzymaniem domu, samochodu, zakupem lekarstw, żywności oraz opłat ponosi w ciągu miesiąca koszty w wysokości ok. 1.831,48 zł. Z rubryki formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczącej majątku wynika, że skarżąca nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Pola te zostały przez wnioskodawcę przekreślone. W takiej sytuacji uznać należy, że składane przez stronę oświadczenia są nierzetelne i niewiarygodne, albowiem nielogiczna jest sytuacja, w której wydatki skarżącej przewyższają wykazane przez nią dochody, przy czym strona nie posiada żadnych oszczędności, a nadto nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od członków rodziny, co wynika z innego oświadczenia z dnia 04 listopada 2013 r. (k. 94 akt sądowych). Zauważyć należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 221/11, LEX nr 948887; z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11, LEX nr 1151759; z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FZ 569/11, LEX nr 984607; z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II GZ 473/11, LEX nr 984650; z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 479/11 LEX, nr 1148689). To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11, LEX nr 786130; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10, LEX nr 711445). Tak więc, w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). W tym zakresie należy również odnieść się do przedłożonego przez stronę w załączeniu do złożonego sprzeciwu rachunku bankowego, z którego wynika, że saldo końcowe na tym koncie na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosi 0 zł. Jak stwierdził NSA, zerowy stan rachunków bankowych na dzień składania wniosku nie jest okolicznością wystarczającą dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny, czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a., jest ustalenie, czy wnioskodawca w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawił realne możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych do choćby częściowego uiszczenia wpisu sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 19/13, LEX nr 1323331). Strona przedstawiając przedmiotowy dokument datowany na dzień 31 grudnia 2012 r., a więc z datą rok wcześniejszą niż złożony sprzeciw, uniemożliwiła tym samym dokonanie takiej oceny. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą okoliczności zajęcia domu o pow. 130 m2 przez bank na poczet kredytu w wysokości 460.000 zł wskazać należy, że przyznanie stronie kredytu świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Skoro skarżąca go zaciągnęła, to musiało się to mieścić w jej możliwościach finansowych, tzn., że oceniała swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacić kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Również posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, skoro istnieje możliwość jego obciążenia (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05, niepubl.). Wskazuje się również, że zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10, LEX nr 649174). Końcowo, w zakresie wniosku skarżącej o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu z powodu choroby, która uniemożliwia jej osobiste uczestnictwo w rozprawie, co wynika z przedłożonego oświadczenia lekarskiego, Sąd rozumiejąc trudną sytuację skarżącej stwierdza, że reprezentować stronę przed Sądem może nie tylko profesjonalny pełnomocnik, lecz także rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, co wynika z art. 35 § 1 p.p.s.a. Ponadto, skarżąca działając w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez fachowego pełnomocnika nie jest pozbawiona możności obrony swoich praw. Wynika to z regulacji zawartej w art. 134 § 1 p.p.s.a. nakładającej na Sąd obowiązek wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, niezależnie od zarzutów i żądań skargi oraz art. 140 § 1 p.p.s.a. określającej obowiązek przewodniczącego pouczenia strony obecnej przy ogłoszeniu wyroku, działającej bez radcy prawnego lub adwokata o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia (por. postanowienie NSA z dnia 06 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 40/09, niepubl.). W tym zakresie zauważyć należy, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 175 p.p.s.a., objęte jest szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych zaś czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie. Odmawiając przyznania skarżącej prawa pomocy w tym zakresie, Sąd miał również na uwadze okoliczność, że skarżąca w niniejszym postępowaniu nie uprawdopodobniła w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.