III SAB/Gl 840/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2025 r. sprawy ze skargi Y. P. na przewlekłość Wojewody Śląskiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt cudzoziemca w celu świadczenia pracy 1) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2) zobowiązuje organ do załatwienia wniosku w terminie 60 dni od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem,; 3) oddala skargę w pozostałym zakresie; 4) zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 27 października 2024 r. (nadanym 12 listopada 2024 r.) Y. P. (dalej: strona, skarżący, strona skarżąca), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego przy rozpoznaniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca w celu świadczenia pracy. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Skarżący 2 lutego 2024 r. złożył do Wojewody Śląskiego (dalej także Wojewoda, organ administracji) wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu świadczenia pracy. 2. Następnie pismem z 20 marca 2024 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika D. N., wniósł o przyspieszenie postępowania i wyznaczenie terminu osobistego stawiennictwa. 3. Pismem z 24 kwietnia 2024 r. pełnomocnik zwróciła się o wyznaczenie terminu osobistego stawiennictwa celem złożenia odcisków palców. Wyjaśniła, że skarżący pracuje jako kierowca ciągnika siodłowego na ternie Polski oraz Unii Europejskiej i potrzebuje zezwolenia na pobyt czasowy dla wykonywania swojej pracy. 4. Kolejnym pismem z 14 maja 2024 r. (wpływ do Wojewody 22 maja 2024 r.) pełnomocnik strony wniosła ponaglenie do Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców za pośrednictwem Wojewody Śląskiego na niezałatwienie sprawy w terminie oraz przewlekłość organu administracji, które nie zostało przekazane do organu wyższego stopnia. 5. Pismem z 19 lipca 2024 r. (wpływ do organu 24 lipca 2025 r.) pełnomocnik strony ponownie wniosła o podjęcie działań i wyznaczenie terminu osobistego stawiennictwa celem złożenia odcisków palców. 6. Z kolei pismem datowanym na 20 marca 2024 r. (wpływ do organu 16 sierpnia 2024 r.) pełnomocnik złożyła skargę w trybie art. 227 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej k.p.a., na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę oraz brak podejmowanych działań. 7. W odpowiedzi na pismo pkt 6 organ administracji poinformował stronę 2 października 2024 r., że wniosek strony obarczony jest brakami formalnymi i oczekuje w kolejce na wyznaczenie terminu osobistego stawiennictwa cudzoziemca do ich uzupełnienia. Wyjaśnił, że Szef Urzędu ds. Cudzoziemców pismem z 10 czerwca 2024 r. stwierdził brak konieczności sformułowania rekomendacji dotyczących priorytetowego przyjmowania i procedowania wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę pochodzących od obywateli Ukrainy będących kierowcami w transporcie międzynarodowym. Poinformował dodatkowo stronę o funkcjonowaniu w [...] Urzędzie Wojewódzkim w K. trybie "szybkiej ścieżki", tzw. fast track, w celu usprawnienia postępowań administracyjnych. Wskazał na dużą ilość wniosków pobytowych pozostających w toku postępowania (57.067 wniosków), zbyt małą obsadę na stanowiskach związanych z prowadzeniem spraw cudzoziemców. Podkreślił fakt wprowadzenia stanu zagrożenia epidemicznego 14 marca 2020 r., modyfikowanego w kolejnych miesiącach oraz rozpoczęcie 24 lutego 2022 r. działań zbrojnych na obszarze Ukrainy i związany z tym masowy napływ do Polski osób uciekających przed wojną. Wskazał na zawieszenie biegu terminów dla załatwiania spraw administracyjnych cudzoziemców przez wojewodów (art. 100c i art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 337 ze zm.), dalej u.p.o.U, a tym samym brak przewlekłości Wojewody w prowadzeniu postępowania. 8. Pismem z 27 października 2025 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na przewlekłe prowadzenie postępowania, wnosząc o stwierdzenie: - przewlekłości postępowania, a ponadto, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej p.p.s.a., - przyznanie na jego rzecz sumy pieniężnej w kwocie 5.500 zł, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 154 p.p.s.a. i art. 149 § 6 p.p.s.a., - zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz opłaty sądowej od wpisu. W uzasadnieniu skarżący podał, że 2 lutego 2024 r. złożył wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy jako kierowca zawodowy. Mimo wielokrotnych wniosków o podjęcie działań w sprawie organ administracji nie podjął żadnej czynności, nawet nie wyznaczył terminu do uzupełnienia braków formalnych, żeby zbliżyć się do zakończenia postępowania. Wyjaśnił, że nie może wykonywać swojej pracy bez zezwolenia na pobyt czasowy, kończy mu się wiza i nie będzie mógł pracować. Jest załamany przewlekłością organu, bowiem sprawa toczy się już 8 miesięcy, a dotychczas nie uzupełnił braków formalnych. Ta sytuacja bardzo negatywnie wpływa na jego życie, ponieważ nie czyje się pewnie przebywając i pracując w Polsce, a wrócić na Ukrainę z jasnych przyczyn nie może i nie chce. Wskazał na naruszenie przez Wojewodę art. 35 - 37 k.p.a. oraz przytoczył orzecznictwo sądowoadministracyjne. 9. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Potwierdził fakty: złożenia przez skarżącego 6 lutego 2024 r. wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy, złożenia 22 maja 2024 r. ponaglenia do Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców na niezałatwienie sprawy w terminie oraz przewlekłość, którego, na podstawie art. 37 § 3a k.p.a. w zw. z art. 112a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2024 r., poz. 769 ze zm., dalej u.o c. lub ustawa o cudzoziemcach) oraz art. 100d ust. 3 i 4 z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. DZ.U. z 2025 r., poz. 337(, dalej u.p.o.U, nie przekazał do organu wyższego stopnia. Wojewoda wyjaśnił, że ustawa o cudzoziemcach stanowi lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a. Zgodnie z art. 112a tej ustawy termin wydania decyzji w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy wynosi 60 dni, ale termin ten biegnie nie od daty wpływu wniosku, lecz dopiero od zaistnienia ostatniego ze wskazanych w ust. 2 zdarzeń. Wojewoda wskazał, że w związku z zaistniałą sytuacją 15 kwietnia 2022 r. do porządku prawnego weszły regulacje ingerująca w bieg terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ostatecznie przedłużając termin zawieszenia terminów do załatwiania tych spraw do 30 czerwca 2024 r. Wojewoda stwierdził, że według stanowiska Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców przepisy art. 100c i 100d tej ustawy powinny być wykładane w sposób, który prowadzi do wniosku, że ich zakresem objęte są postępowania prowadzone wobec wszystkich cudzoziemców, a nie tylko wobec obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski w okresie 24 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy. Taka wykładnia art. 100c i 100d ww. ustawy znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie NSA i wojewódzkich sądów administracyjnych. Tym samym bezzasadny jest sformułowany przez skarżącego zarzut przewlekłości, a w szczególności przewlekłości mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto powtórzył swoją argumentację, przytoczoną powyżej w pkt 7 niniejszego uzasadnienia. Odnosząc się do żądania strony o przyznanie sumy pieniężnej, Wojewoda zauważył, że w związku z procedowaniem sprawy skarżący nie odniósł żadnej szkody, a czas procedowania nad jego wnioskiem nie wpływa na jego sytuację pobytową w Polsce. Zgodnie bowiem z art. 108 ustawy o cudzoziemcach., pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na wstępie rozważań Sąd stwierdza, że z 15 kwietnia 2022 r. weszły w życie przepisy odnoszące się do biegu terminów załatwiania spraw administracyjnych dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. ustawa z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 830). Na podstawie jej art. 1 pkt 44 do przepisów u.p.o.U. dodano art. 100c. Zgodnie z art. 100c ust. 1 u.p.o.U. w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej; 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji; 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Następnie do u.p.o.U. - z mocą wsteczną od 1 stycznia 2023 r. - został wprowadzony art. 100d, będący powieleniem regulacji art. 100c, ale wskazujący nowy graniczny okres zawieszający bieg terminów dotyczących niektórych spraw prowadzonych przez wojewodów, początkowo do 24 sierpnia 2023 r., a kolejnymi zmianami ustawy przedłużono ten termin: do 4 marca 2024 r. (art. 12 pkt 5 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie nazw uczelni służb państwowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Policji, ustawy o Straży Granicznej, ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1088), następnie do 30 czerwca 2024 r. (art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; Dz. U. poz. 232), zaś aktualnie do 30 września 2025 r. (art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. poz. 854; dalej ustawa zmieniająca z 2024 r.). Przepis art. 100d u.p.o.U. przedłużył więc w istocie obowiązywanie określonych w art. 100c u.p.o.U. zasad biegu terminów załatwiania spraw prowadzonych od 15 kwietnia 2022 r. do 30 września 2025 r. Tut. Sąd zgadza się z argumentacją organu, że powołane przepisy art. 100c i art. 100d u.p.o.U. odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, którzy wnioskują o zalegalizowanie pobytu w oparciu o formy wymienione w tych przepisach, a więc dotyczą także osób niebędących obywatelami Ukrainy, którzy nie przybyli do Polski w związku z agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, czy też takich, którzy wprawdzie są obywatelami Ukrainy, ale nie przybyli na terytorium Polski w związku z działaniami wojennymi (podobnie orzecznictwo, zob. np. wyroki NSA z: 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23; 7 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1286/23; 16 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 2424/23; 8 maja 2024 r. sygn. akt II OSK 1551/23 - dostępne w CBOSA). Wymaga podkreślenia, że w art. 100c i art. 100d u.p.o.U. mowa o "cudzoziemcu", bez wskazania jego narodowości lub przynależności państwowej. Skoro przepisy u.p.o.U. nie wprowadzają odrębnej - na potrzeby tej ustawy - definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 u.o c., czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Uwzględnić trzeba, że znaczna część spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną (np. zezwolenia na pobyt, czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń). Przykładowo w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 u.o c. – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Gdyby przyjąć, że przepisy art. 100d u.p.o.U. dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, co prowadziłoby do wniosku, że przepisy art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.U. są bezprzedmiotowe. Objęcie zakresem tych unormowań cudzoziemców, którzy z natury rzeczy nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.U., świadczy o jasnym zamiarze ustawodawcy objęcia zakresem art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. c u.p.o.U. nie tylko osób przybyłych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie, lecz wszystkich cudzoziemców ubiegających się o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zgodnie z literalnym brzmieniem ww. przepisów. Uwzględniając powyższe nie ma zatem żadnych podstaw do twierdzenia, że kryteriami stosowania omawianych przepisów są: obywatelstwo wnioskodawcy oraz okoliczności jego przyjazdu do Polski. Przepisy te dotyczą bowiem każdego cudzoziemca w rozumieniu art. 3 pkt 2 u.o c., który inicjuje jedno z postępowań (udzielenia, zmiany, cofnięcia zezwolenia) wymienionych art. 100d ust. 1 u.p.o.U. W utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 100c i 100d u.p.o.U. nie narusza zasady proporcjonalności i efektywności. Zwraca się bowiem uwagę na jedynie epizodyczny (czasowy) charakter tych regulacji, których wprowadzenie do u.p.o.U. spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Federację Rosyjską działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Tym samym czasowe ograniczenie prawa do sądu w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.p.o.U.) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r. W konsekwencji zatem każdorazowo należy dokonywać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat tych wyjątkowych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach zastrzegał jednak, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności istniejących w chwili wydania zaskarżonego wyroku (por. np. wyroki NSA z: 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1846/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt 1123/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2212/24 i II OSK 2146/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1188/24, dostępne w CBOSA). Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.p.o.U. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności te trwają. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi zaś, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zob. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., sygn. Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przez "istotną zmianę okoliczności" należy rozumieć nie tylko zmniejszenie liczby wniosków pobytowych wpływających do wojewodów. Będzie to również stan, w którym zwiększona liczba tych wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd aprobuje, ponad dwuletni okres (od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r.) należy uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności organu administracji lub przewlekłego prowadzenia postępowania w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w ilości tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d u.p.o.U.). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" (dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności), lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483), dalej Konstytucja RP, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji WSA w składzie rozpoznającym sprawę podzielił pogląd NSA wyrażony m.in. w wyroku z 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24, w którym NSA wyjaśnił, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej, nie mogły stanowić podstawy do kolejnego - czwartego z rzędu - przedłużenia obowiązywania art. 100d u.p.o.U. po 30 czerwca 2024 r. W związku z tym należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z 2024 r. w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.p.o.U., jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tym samym Sąd podzielił argumentację prezentowaną przez NSA w orzecznictwie z ostatnich kilku miesięcy (zob. np. wyroki NSA z dni: 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24, 13 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2939/24, 10 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 3154/24, 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24 - dostępne w CBOSA). Z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe, odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty. Sytuacja taka może zachodzić szczególnie wówczas, gdy norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie. NSA stanął na stanowisku, że taka właśnie sytuacja, a mianowicie oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej, miała miejsce w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 u.p.o.U. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2024 r. w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, według którego każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo do sądowej kontroli działalności administracji publicznej stanowi jeden z fundamentów demokratycznego porządku prawnego (art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). W świetle art. 184 Konstytucji RP zasadą jest, że jednostka ma prawo poszukiwania ochrony sądowej przed działaniami administracji publicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ewentualne wątpliwości interpretacyjne, czy jednostka może poddać kontroli sądowej określone działania administracji publicznej, należy rozstrzygać na korzyść jednostki. Prawo do sądu administracyjnego nie jest bowiem przywilejem, czy też szczególnym uprawnieniem, ale jednym z podstawowych gwarantów przestrzegania przez organy administracji publicznej porządku prawnego (zob. np. wyrok NSA z 2 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 2869/21, dostępne w CBOSA). Tym samym rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.p.o.U., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2024 r., w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości, bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Takie rozwiązanie, w świetle tego, że odpadła przesłanka konieczności określona w art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych (Dz.U.UE.2007.C.303.01; dalej KPP, stanowi oczywistą sprzeczność z art. 47 KPP, zgodnie z którym każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule (zdanie pierwsze). Pogląd Sąd podziela, że niezgodność art. 100d u.p.o.U. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r. Zatem w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy do tego dnia ewentualna bezczynność organu w rozpatrzeniu wniosku podlegała ocenie z uwzględnieniem treści 100d u.p.o.U. (w brzmieniu obowiązującym do tego dnia) ze wszystkimi tego konsekwencjami omówionymi szczegółowo w dotychczasowym orzecznictwie NSA zapadłym w podobnych sprawach. W niniejszej sprawie termin wydania decyzji o zezwoleniu na pobyt czasowy określa art. 112a u.o c. Zgodnie z art. 112a ust. 1 u.o c., który wszedł w życie 29 stycznia 2022 r. (a więc dwa lata przed złożeniem wniosku przez skarżącego), decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Jak natomiast stanowi art. 112a ust. 2 tej ustawy, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie ze zdarzeń wymienionych w tym przepisie. Skarga na bezczynność lub przewlekłość organu służy zwalczaniu stanu niezałatwienia sprawy administracyjnej mimo upływu terminu. Potwierdza to definicja legalna "przewlekłości" zawarta w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". Mając na względzie treść art. 112a ust. 2 u.o c. oraz datę złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (2 luty 2024 r.) należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym na skutek tego wniosku zarzucana Wojewodzie przewlekłość wystąpiła. Dodanie do u.p.o.U. art. 100d zawiesiło termin na rozpatrzenie wniosku skarżącego do 30 czerwca 2024 r. Natomiast Wojewoda jedynie pismem z 2 października 2024 r. odpowiedział stronie na jej pismo, które wpłynęło do organu 16 sierpnia 2024 r. Ponadto organ administracji nie podejmował żadnych czynności w sprawie złożonego wniosku. Stosownie natomiast do treści art. 36 k.p.a, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ miał obowiązek zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciążył na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Wojewoda tego nie uczynił, tym samym naruszając wymienione powyżej przepisy prawne. Sąd doszedł jednak do przekonania, że pomimo przekroczenia terminu załatwienia sprawy przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., II OSK 3374/18; z 6 sierpnia 2019 r., II OSK 1802/19; z 18 stycznia 2019 r., II OSK 1557/18; z 5 września 2018 r., II OSK 272/18 - dostępne w CBOSA). Przy ocenie tego naruszenia należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także całokształt okoliczności sprawy, jej charakter i zakres czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, których przeprowadzenie nie jest zależne wyłącznie od woli i starań organu. Samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (por: wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyrok WSA w Gdańsku z 29 maja 2013 r., II SAB/Gd 29/13; wyrok WSA w Gdańsku z 27 czerwca 2013 r., SAB/Gd 13/13; wyrok WSA w Łodzi z 17 października 2014 r., II SAB/Łd 124/14 - dostępne w CBOSA). Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie postępowanie prowadzone było dłużej niż to niezbędne do jej załatwienia, a zwłoka w jej rozstrzygnięciu nie wynikała ze stopnia jej skomplikowania Oceniając jednakże zaistniałą w sprawie przewlekłość prowadzenia postępowania przez Wojewodę, Sąd wziął pod uwagę opisane przez organ administracji w odpowiedzi na skargę przyczyny niezałatwienia sprawy w terminie. Zdaniem Sądu nie można przyjąć, że działanie organu było nacechowane jego złą wolą lub lekceważącym podejściem do obowiązków procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Sąd rozważył również zastosowanie środka prawnego w postaci grzywny. Zdaniem Sądu w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma żadnych podstaw do jego zastosowania. Środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 lipca 2021 r., I SAB/Po 29/20; wyrok WSA w Gliwicach z 24 maja 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 28/24 - dostępne w CBOSA). Taki naganny przypadek zwłoki organu nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie z przyczyn opisanych powyżej. Podsumowując Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy działanie organu po 30 czerwca 2024 r. i przed dniem wyrokowania nosiło znamiona przewlekłego i tym samym skarga w takim zakresie podlegała uwzględnieniu. Jednakże Sąd nie uznał prowadzenia postępowania przez Wojewodę za mające miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 1 sentencji). Jednocześnie Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku w terminie 60 dni od daty zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem (pkt 2 sentencji). Skargę w pozostałym zakresie Sąd oddalił, o czym orzekł w pkt 3 sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł w pkt 4 sentencji, zasądzając od Wojewody Śląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł, obejmującą wpis sądowy od skargi, na podstawie art. 200 p.p.s.a.