I SA/Kr 1795/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp. z o. o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 4 lutego 2016 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - C. Sp. z o. o. w K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz z dokumentów do niego dołączonych wynika, że wnioskodawca zajmuje się m.in. sprzedażą, obsługą i naprawą pojazdów samochodowych i motocykli, sprzedażą detaliczną paliw do pojazdów samochodowych, produkcją pojazdów samochodowych przyczep i naczep, sprzedażą detaliczną artykułów używanych, prowadzoną w sklepach, transportem drogowym towarów, wynajmem maszyn i urządzeń, przetwarzaniem odpadów, obsługą nieruchomości, budownictwem, produkcją wyrobów tartacznych, impregnacją drewna, produkcją wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa, produkcją opakowań drewnianych, produkcją grzejników i kotłów centralnego ogrzewania. Kapitał zakładowy spółki wynosi 500 000 zł., a jej strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 1 856 571,52 zł. Podstawa opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług przez spółkę w trzecim kwartale 2015 r. opiewała na kwotę 5 700 zł. Strona skarżąca posiada 490 udziałów o wartości 1 500 000 zł. w spółce C.sp. z o. o., 1 000 udziałów o wartości 500 000 zł. w spółce Zakłady M. sp. z o. o., 1 450 udziałów o wartości 725 000 zł. w spółce Przedsiębiorstwo C.sp. z o. o., 98 udziałów o wartości 49 000 zł. w spółce F. sp. z o. o., 700 udziałów o wartości 350 000 zł. w spółce F.w S. sp. z o. o., 150 udziałów o wartości 75 000 zł. w spółce Przedsiębiorstwo P. sp. z o. o., 50 udziałów o wartości 25 000 zł. w spółce C. sp. z o.o. Udziały w dwóch ostatnich spółkach zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Strona skarżąca podniosła, iż obecnie prowadzonych jest szereg postępowań egzekucyjnych przeciwko niej i przedłożyła na tą okoliczność: - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. o wszczęciu egzekucji z dnia 14.09.2015r., sygn. akt [...] , w którym należność główna opiewa na kwotę 909 zł., - zawiadomienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 15.12.2015r., sygn. akt [...], w którym należność główna opiewa na kwotę 69 737,14 zł., - dokument wskazujący na "zajęcie dłużnikowi wierzytelności z rachunku bankowego", wystosowany przez Komornika Sądowego w K. dnia 09.12.2015r., sygn. akt [...], w którym należność główna opiewa na kwotę 73 541,24 zł. Po analizie powyższego materiału dowodowego, postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek C. Sp. z o. o. w Krakowie o zwolnienie od kosztów sądowych i wskazał, że w rozpatrywanym przypadku spółka nie wykazała, iż nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, strona skarżąca domagała się prawa pomocy, zgodnie ze złożonym wcześniej wnioskiem i argumentowała, że przedstawione we wniosku dane były wystarczające do przyznania prawa pomocy. Spółka zarzuciła, że zostały pominięte informacje podane przez nią we wniosku, m.in. odnośnie strat ponoszonych, w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, wskazała ponadto na brak posiadanego majątku i umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Izby Skarbowej . Ponadto Spółka podała, że brak udzielenia jej prawa pomocy, stoi na przeszkodzie, możliwości poddania kontroli rozstrzygnięcia organu, które jest głównym przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, zdaniem strony skarżącej, wniesienie sprzeciwu było konieczne i uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r. , sygn. II FZ 409/11). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r. , sygn. akt II FZ 845/13). W rozpoznawanej sprawie, spółka nie wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych, do czego zobligowana jest konstrukcją art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wskazuje ona właśnie na konieczność "wykazania" przez dany podmiot okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Wnioskodawca ma więc obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak istotnych danych charakteryzujących kondycję finansową spółki musi mieć więc wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy C. Sp. z o. o. w K. została wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia: - wyciągów z kont bankowych spółki, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan, - zeznania podatkowego za 2015 rok, - zaświadczenia o wysokości funduszy posiadanych w kasie spółki, - zeznania podatkowego z tytułu podatku VAT, za ostatni miesiąc, - sprawozdania finansowego za 2015r., - spisu środków trwałych, z podaniem ich wartości, - oświadczenia określającego, czy wymienione udziały w spółkach zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych (jeżeli tak należało podać, które), - dowodów, na okoliczność prowadzonych w stosunku do strony skarżącej postępowań egzekucyjnych, W odpowiedzi na to wezwanie strona skarżąca w nadesłanym "uzupełnieniu braków formalnych" stwierdziła, że: 1) z załączonego zawiadomienia banku z dnia 03.01.20016 r. wynika, że spółka nie posiada środków na rachunku bankowym, a saldo wykazuje stan niezapłaconych prowizji, 2) spółka nie sporządziła jeszcze zeznania podatkowego oraz sprawozdania finansowego za 2015 r., 3) spółka nie posiada żadnych środków finansowych w kasie, 4) spółka nie posiada środków trwałych. Podkreślenia wymaga, że przesłane przez spółkę zawiadomienie z Banku Zachodniego WBK S.A. zawierało jedynie informację o saldzie na dzień 31.12.2015 r. Nie odzwierciedlało natomiast historii dokonywanych przez spółkę transakcji, co było wymagane, a jest niezmiernie istotne z punktu widzenia badania zdolności płatniczych podmiotu – zwłaszcza gospodarczego. Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma bowiem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13). Fakt, że spółka nie sporządziła jeszcze zeznania podatkowego oraz sprawozdania finansowego za 2015 r. nie usprawiedliwia natomiast nieprzekazania przez nią danych tam zawieranych, przynajmniej tych podstawowych - dotyczących przychodów, dochodów, należności, wierzytelności, które są niezbędne do przeprowadzenia analizy sytuacji finansowej spółki. Nadesłane ze strony spółki "uzupełnienie braków formalnych" i załączone do niego dokumenty nie spełniły zatem wspomnianego wymogu "wykazania" okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zaznaczyć ponadto należy, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.587, por. też postanowienie NSA z dnia 29.03.2011r., sygn. I OZ 191/11). Do takich właśnie działań można na przykład zaliczyć uchwalenie obowiązku wniesienia dopłat przez wspólników. Dopłaty takie mają charakter obowiązkowego świadczenia wspólników o charakterze pieniężnym oraz fakultatywnie zwrotnym, tj. nie muszą być zwracane w określonych okolicznościach, ale mogą być tylko wówczas zwracane, jeżeli tak postanowi zgromadzenie wspólników. Ponadto umowa spółki może wprost przewidzieć, że dopłaty mają charakter bezzwrotny (por. M.Rodzynkiewicz; "Kodeks Spółek Handlowych, Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009r., s. 300 - 301 oraz postanowienie NSA z dnia 18.12.2013r., sygn. II FZ 1098/13 i postanowienie NSA z dnia 02.12.2011r., sygn. II FZ 701/11). W rozpatrywanym przypadku możliwość ta nie została jednak wykorzystana przez stronę skarżącą. Nie podjęła ona nawet próby zrealizowana ww. operacji, mimo twierdzenia, że spółka jest w ciężkiej sytuacji majątkowej. Słusznie zauważył referendarz sądowy tut. Sądu, że samo zamknięcie roku obrotowego stratą, nie świadczy jeszcze o złej sytuacji podmiotu. Strata powstaje bowiem w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje, jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie zatem straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (por. postanowienie NSA z dnia 12.04.2011r., sygn. I GZ 92/11, postanowienie NSA z dnia 11.05.2011r., sygn. II GZ 228/11, postanowienie NSA z dnia 20.01.201r., sygn. akt I FZ 375/15, postanowienie NSA z dnia 20.01.2016r. sygn. akt I GZ 889/15). Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko spółce szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14 ). Takie stanowisko w rozpatrywanym przypadku jest tym bardziej zasadne, że z wymienionych udziałów w siedmiu spółkach z o. o., będących własnością skarżącej, tylko w dwóch przypadkach zostały one zajęte. Nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem strony skarżącej, zawartym w sprzeciwie, jakoby Sąd pominął różnicę w budowie normy prawnej, stanowiącym różnicę między wykazaniem a udowodnieniem okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, bowiem referendarz sądowy w swoim postanowieniu wyraźnie wskazał, że konstrukcja wykazania przez wnioskodawcę tych okoliczności, znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o faktach mogących mieć znaczenie, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższych okoliczności, Sąd orzekł, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia spółki od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej spółki, która doprowadziła Starszego Referendarza sądowego do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Referendarz oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku złożonym przez Spółkę oraz dokumentach do niego dołączonych, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawca nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przypadku skarżącej spółki wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztu wpisu od skargi przekracza jej możliwości finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Wobec tego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt. 2, w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.