I SA/Ol 196/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia "[...]"r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Przedmiotem skargi Spółki A (dalej jako skarżąca, Spółka, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej , z dnia "[...]" r. w przedmiocie wymiaru podatku od towarów i usług. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę "[...]" zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zobowiązana jest - zgodnie z treścią § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie "[...]" zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W odpowiedzi na wezwanie od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości "[...]" zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie jest w stanie uiścić tak wysokiego wpisu sądowego, co może pozbawić ją konstytucyjnego prawa do kontroli administracji. Z oświadczeń skarżącej (formularz PPPr) wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi "[...]" zł, wartość środków trwałych wynosi "[...]" zł. Strata za ostatni rok obrotowy wyniosła "[...]" zł. Stan na trzech rachunkach bankowych (Bank Millenium, ING Bank Śląski S.A.) wynosi:"[...]" zł. Argumentując wniosek skarżąca wskazała iż prowadzi działalność od "[...]" r. w "[...]". straciła głównych swoich odbiorców, od tego czasu boryka się z problemami utrzymania na rynku nawet za cenę przebranżowienia się. Do złożonego formularza załączono uwierzytelnione kopie: rachunku zysków i strat za 2017r. (k. 28), bilansu na dzień 31.12.2017r. (k. 29-31), wprowadzenia do rocznego sprawozdania finansowego za 2017 rok (k. 32-34), dodatkowe informacje i objaśnienia do rocznego sprawozdania finansowego za 2017 rok (k. 35-40), tabele: wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów trwałych, danych o strukturze własności kapitału podstawowego oraz liczbie i wartości udziałów (k. 41 -45), tabele: propozycji sposobu pokrycia straty za rok 2017, informacji o stanie rezerw, odpisów aktualizujących wartość należności, krótkotrwałych rozliczeń międzyokresowych, składników aktywów wykazanych w więcej niż jednej pozycji bilansu-powiązań, wykazu grup zobowiązań zabezpieczonych na majątku (42-51), tabela zobowiązań warunkowych (k. 52), tabelę odpisów aktualizujących wartość zapasów (k. 53), tabelę kosztów rodzajowych (k.54), tabelę rozliczeń różnicy pomiędzy podstawą opodatkowania podatkiem dochodowym a wynikiem finansowym brutto (k. 55), tabelę przeciętnego zatrudnienia w 2017r. (k. 56), KRS (57-63). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081). Zauważyć należy, iż odnośnie osób prawnych w orzecznictwie pojawiły się także poglądy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez tę osobę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 246 § 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, publ. CBOSA). Podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, CBOSA). Ta fakultatywność wynika między innymi z faktu, że omawiany podmiot posiada zorganizowaną strukturę, który w swojej działalności winien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z ich funkcjonowaniem i zgromadzić środki na ten cel (postanowienie NSA z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I FZ 434/07, niepubl.). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, CBOSA). Wskazać należy, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; publ: CBOSA). Spółka prawa handlowego podobnie jak każdy inny przedsiębiorca, w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (postanowienie z 17.04.2014r. I OZ 304/14,publ: CBOSA). Nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13publ: CBOSA). Z przedstawionych dokumentów księgowych w postaci bilansów i rachunków zysków i strat za lata 2017 i 2016 wynika, że aktualnie spółka nie osiąga przychodów ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów. Jedyne przychody odnotowywane są na poziomie "pozostałych przychodów operacyjnych" które związane są m.in. ze zbyciem środków trwałych, z odpisaniem zobowiązań przedawnionych, z rozwiązaniem rezerw, z odpisami amortyzacyjnymi, z otrzymaniem darowizn czy odszkodowań. Jak wynika z zaskarżonej decyzji aktywną działalność gospodarczą skarżąca prowadziła natomiast w "[...]" r., w którym to okresie wykazywała transakcje kupna – sprzedaży na wielomilionową skalę, tego też okresu (miesięcy sierpień-grudzień "[...]"r.) dotyczy skarżona przez Spółkę decyzja, na mocy której organ podatkowy zakwestionował rzetelność deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowość obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług. Obowiązkiem skarżącej, jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, było zatem uwzględnienie ryzyka związanego z tą działalnością (hurtową sprzedażą sprzętu i podzespołów elektronicznych), tj. także ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Nie ulega wątpliwości, iż z uwagi na przedmiot dokonywanych transakcji na szeroką skalę, wrażliwym w obszarze nieprawidłowości, skarżąca Spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji oraz ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do spółki zajmującej się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/ 2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). W związku z powyższym podnoszony przez Spółkę fakt aktualnie trudnej sytuacji finansowej spowodowany brakiem odbiorców czy koniecznością przebranżowienia się jak i posiadane zobowiązania wobec innych podmiotów nie są okolicznościami, które w tej sytuacji mogą stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając wniosek skarżącej przede wszystkim zwrócić należy, uwagę na znaczny majątek posiadany nadal przez spółkę w postaci środków trwałych, na które składają się grunty oraz budynki i lokale o wartości "[...]" zł, ponadto środki trwałe w budowie o wartości "[...]" zł oraz należności krótkoterminowe o wartości "[...]" zł. Okoliczność, iż wartość zobowiązań zabezpieczonych na majątku spółki, w tym hipotek wynosi (zgodnie z tabelą 8, k. 51) "[...]" zł, nie oznacza automatycznej podstawy do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Taki stan rzeczy nie oznacza bowiem zakazu korzystania z tychże nieruchomości, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz. U. z 2017 r., poz. 1007 ze zm.). Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym, które nie uszczupla uprawnień właściciela nieruchomości (użytkownika wieczystego) albo uprawnionego z tytułu innych praw majątkowych obciążonych hipoteką ani do swobodnego rozporządzania przedmiotem hipoteki, ani do korzystania z niego z wyłączeniem innych osób; dotyczy to w szczególności pobierania pożytków i innych dochodów z rzeczy. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza koszty sądowe, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy (por. post. z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, nie publikowane, post. NSA z 13.09.2011r., sygn. akt I FZ 215/11, z dnia 21.03.2013r., sygn. akt I GZ 51/13 publ. CBOSA). Zauważyć również należy, że wysokie zobowiązania które posiada spółka (bilans k. 30) np. z tytułu kredytów i pożyczek (na dzień 31.12.2017r. w wysokości "[...]" zł) z tytułu podatków, ceł ubezpieczeń (na dzień 31.12.2017r. w wysokości "[...]" zł), czy " innych" (na dzień 31.12.2017r. w wysokości "[...]" zł) są konsekwencją podejmowanych przez skarżącą decyzji w okresie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Podejmowanie powyższych decyzji (w tym zaciąganie wysokich zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym) nie może aktualnie skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. Jak wyżej wskazano spółka prawa handlowego w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinna liczyć się z koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Dodatkowo wskazać należy, iż z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że skarżąca, pomimo podnoszonych trudności, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym i nie ma informacji, aby utraciła płynność finansową. Z wyciągu z KRS (k. 57-63, stan na dzień 13.04.2018r.) nie wynika, aby spółka prowadzoną działalność zawiesiła, zlikwidowała, rozwiązała czy zgłosiła wniosek o upadłość. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, nie publikowane, postanowienie NSA z dnia 12 października 2015r. sygn. akt I FZ 375/15 publ. CBOSA). Skoro zatem z danych zamieszczonych w Krajowym Rejestrze Sądowym nie wynika, aby Spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe, czy naprawcze, ani nawet o zawieszeniu działalności gospodarczej nie ma podstaw do traktowania skarżącej Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Zauważyć przy tym należy, że w udostępnionym wprowadzeniu do rocznego sprawozdania finansowego za 2017 rok (sporządzonego w dniu 23.03.2018r. – k. 33) w pkt 6 wskazano, iż "Na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego nie są nam znane okoliczności i zdarzenia, które świadczyłyby o istnieniu poważnych zagrożeń dla kontynuowania przez jednostkę działalności w najbliższym okresie. Dlatego sprawozdanie sporządzono przy założeniu, że działalność będzie kontynuowana w okresie nie krótszym niż jeden rok od dnia bilansowego". Podkreślić również należy, iż stratę za 2017r. o wartości "[...]" zł spółka zamierza pokryć zyskiem z lat następnych ( tabela 3, k. 46). Z treści postanowień zawartych w powyższych dokumentach księgowych nie wynika, iż spółka znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, przeciwnie sama wskazuje, iż jej byt nie jest zagrożony, a strata zostanie pokryta przyszłym zyskiem. Dlatego też brak bieżących przychodów (związanych ze sprzedażą produktów, towarów i materiałów), czy strata za ostatni rok obrotowy wykazywana w formularzu wniosku (-"[...]" zł), nie mogą być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy spółka w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Ponadto należy mieć na uwadze, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpiła spółka prawa handlowego, a więc podmiot, którego celem istnienia i funkcjonowania w obrocie gospodarczym jest pomnażanie zysku swoich udziałowców. Z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 13.04.2018 r.) wynika, że Spółka posiada trzech wspólników, którzy posiadają "[...]" udziałów o łącznej wartości "[...]" zł. Przypomnieć zatem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11,publ. CBOSA). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14, publ. CBOSA). Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Rola wspólnika nie może sprowadzać się tylko do czerpania profitów z działalności spółki. To bowiem wspólnicy w pierwszej kolejności winni, w razie trudności, udzielić pomocy finansowej spółce, nie przerzucając tym samym tych kosztów wyłącznie na Skarb Państwa, a w konsekwencji na całe społeczeństwo. Dodać również należy, że taka możliwość istnieje nawet jeżeli umowa spółki nie przewiduje tego typu rozwiązań, poprzez odpowiednie zmiany w jej zapisach. Reasumując stwierdzić należy, że porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie z majątkiem spółki prowadzi do wniosku, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Kwotę wymaganego na obecnym etapie wpisu należy zaliczyć do bieżących kosztów funkcjonowania podmiotu gospodarczego. Spółka nie wykazała również, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wykazała, że nie ma możliwości pozyskania dopłat od wspólników. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Tym samym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 orzeczono jak w sentencji postanowienia.